کتاب نوسنت گرایان ادبی

کتاب نوسنت گرایان ادبی (از وقار شیرازی تا حسین آهی) نوشته کامیار عابدی، مجموعه‌ای از جستارها درباره‌ی ۲۵ چهره‌‌ی ادبی‌تاریخی است و به سراغ شاعرانی و ادیبانی می‌رود که هر کدام به‌ نوعی به تجدد در سنت اندیشیده‌اند. نویسنده با بررسی چهره‌هایی همچون وقار شیرازی، ادوارد براون، ذکاءالملک، عبدالحسین سپنتا، پرویز ناتل خانلری، سمیعی گیلانی و حسین آهی، پیوند میان ادبیات، تاریخ، زبان و دگرگونی‌های فکری را دنبال می‌کند و از خلال مقاله‌ها نشان می‌دهد که سنت ادبی چگونه در برخورد با زمانه، شکل‌های تازه پیدا کرده است. انتشارات مروارید این مجموعه را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نوسنت گرایان ادبی

کتاب نوسنت گرایان ادبی نوشته‌ی کامیار عابدی، مجموعه‌ای از مقاله‌هایی است که در آن‌ها شناخت چهره‌های ادبی با بررسی تاریخی و نقد متنی در کنار هم قرار گرفته است. نویسنده توضیح داده که روش او تلفیق تحقیق و نقد است و همین نکته مسیر کلی اثر را روشن می‌کند. محور مشترک مقاله‌ها این است که شخصیت‌های انتخاب‌شده، از دوره‌ی بیداری تا روزگار ما، هر کدام به‌ گونه‌ای در نسبت میان سنت و تجدد فکر کرده‌اند. بعضی از این چهره‌ها شناخته‌شده‌اند و بعضی کمتر دیده شده‌اند، اما در همه‌ی آن‌ها مسئله‌ نوع مواجهه‌شان با زبان، تاریخ، هویت و دگرگونی ادبی است.

کتاب از ۲۵ چهره‌پژوهی تشکیل شده و مقاله‌ها بر اساس سال تولد شخصیت‌ها تنظیم شده‌اند. این ترتیب تاریخی باعث شده خواننده فقط با چند مقاله‌ی جدا از هم روبه‌رو نباشد، بلکه بتواند حرکت تدریجی اندیشه‌ها و سلیقه‌های ادبی را هم دنبال کند. در بعضی از بخش‌ها، کامیار عابدی به نسخه‌ها، منابع، اختلاف روایت‌ها و زمینه‌های فکری هر اثر توجه کرده و در بعضی دیگر، از خلال یک شاعر یا پژوهشگر، به مسئله‌ای بزرگ‌تر در تاریخ ادبیات فارسی رسیده است؛ مثل توجه به ایران باستان، نسبت ادبیات و ملیت، دگرگونی تاریخ‌نگاری ادبی، یا نگرانی از افول اخلاق اجتماعی.

کتاب نوسنت گرایان ادبی برای کسانی جالب است که می‌خواهند ادبیات فارسی را فراتر از نام‌های مشهور ببینند. این مجموعه نشان می‌دهد که تاریخ ادبیات فقط با چند قله‌ی معرف ساخته نشده، بلکه از شبکه‌ای از چهره‌ها، متن‌ها، حاشیه‌ها و پیوندهای فکری شکل گرفته است. عابدی در هر مقاله تلاش کرده از یک مدخل مشخص وارد شود؛ گاهی یک کتاب، گاهی یک قصیده، گاهی یک داوری انتقادی و گاهی یک موقعیت تاریخی. همین تنوع زاویه‌ی دید، به اثر حالتی زنده داده و آن را به مجموعه‌ای تبدیل کرده که هم برای مرور تاریخ ادبیات به کار می‌آید و هم برای دقیق‌تر دیدن جزئیات کمتر گفته‌شده.

خلاصه کتاب نوسنت گرایان ادبی

کتاب نوسنت گرایان ادبی مجموعه‌ای از جستارها درباره‌ی ۲۵ شاعر، نویسنده و پژوهشگر است که در آن‌ها نسبت سنت ادبی با دگرگونی‌های فکری و تاریخی بررسی می‌شود. کامیار عابدی در هر مقاله از یک چهره یا یک اثر آغاز می‌کند و سپس به موضوع‌هایی مانند ایران‌گرایی، تاریخ‌نگاری ادبی، زبان فارسی، اخلاق اجتماعی، شعر، نثر و نقش ادیبان در دوره‌های بحرانی می‌رسد. 

بخشی از کتاب به بازخوانی چهره‌های کمتر مطرح‌شده اختصاص دارد و بخشی دیگر به بازبینی نام‌های آشناتر از زاویه‌ای متفاوت. حاصل کار، تصویری پیوسته از ادبیات فارسی است که در آن گذشته فقط میراثی ثابت نیست، بلکه میدان کشمکش، بازاندیشی و تفسیر دوباره است.

چرا باید کتاب نوسنت گرایان ادبی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نوسنت گرایان ادبی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ۲۵ چهره‌ی ادبی را در پیوند با زمینه‌های تاریخی و فکری‌شان بررسی می‌کند، نه‌فقط در حد معرفی زندگی و آثار.
• خواننده می‌تواند ببیند که مسئله‌ی تجدد در سنت در ادبیات فارسی چگونه در دوره‌ها و شخصیت‌های مختلف نمود پیدا کرده است.
• مقاله‌ها توجه به متن، منبع، نسخه و داوری انتقادی را در کنار هم می‌آورند و نگاه دقیق‌تری به تاریخ ادبیات می‌دهند.
• این کتاب فقط بر نام‌های بسیار مشهور تکیه ندارد و چهره‌های کمتر دیده‌شده را هم وارد بحث می‌کند.
• اثر برای فهم پیوند ادبیات با موضوع‌هایی مثل هویت ایرانی، تاریخ‌نگاری، اخلاق اجتماعی و تحولات زبانی سودمند است.
• تنوع مدخل‌های مقاله‌ها باعث می‌شود هر بخش از زاویه‌ای تازه به یک مسئله‌ی ادبی یا تاریخی نزدیک شود.

خواندن کتاب نوسنت گرایان ادبی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نوسنت گرایان ادبی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی که به تاریخ ادبیات و چهره‌پژوهی علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت میان سنت، تجدد و دگرگونی‌های فکری در ادبیات فارسی را بهتر بشناسند.
• علاقه‌مندان به مقاله‌های ادبی‌تاریخی که از بررسی متن‌ها در کنار زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی استقبال می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند با چهره‌های کمتر مطرح‌شده‌ی ادب فارسی نیز آشنا شوند.
• مخاطبانی که به موضوع‌هایی مثل ایران‌گرایی، تاریخ‌نگاری ادبی و تحول زبان فارسی توجه دارند.

درباره کامیار عابدی

کامیار عابدی (متولد ۱۳۴۷) نویسنده، پژوهشگر، منتقد و تاریخ‌نگار ادبیات است. او در رشته‌ی تاریخ ایران تحصیل کرذع و سوابق علمی و آموزشی‌اش شامل پژوهش در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تدریس در بخش ایران‌شناسی دانشگاه اوزاکای ژاپن و فعالیت در مؤسسه‌ی لغت‌نامه‌ی دهخدا است. عابدی به پاس تلاش‌هایش در توسعه‌ی مبادلات علمی و فرهنگی بین ایران و ژاپن، در سال ۲۰۲۱ موفق به دریافت لوح تقدیر سفیر ژاپن شد.

تخصص اصلی عابدی تاریخ‌نگاری ادبی، نقد شعر و نگارش تک‌نگاری‌های پژوهشی درباره‌ی چهره‌های ادبیات معاصر است. از جمله آثار او در حوزه‌ی تک‌نگاری می‌توان به کتاب‌های «از مصاحبت آفتاب» (درباره‌ی سهراب سپهری)، «تنهاتر از یک برگ» (درباره‌ی فروغ فرخزاد) و «در زلال شعر» (درباره‌ی هـ. ا. سایه) و همچنین پژوهش‌هایی درباره‌ی نیما یوشیج، سیمین بهبهانی و مهدی اخوان ثالث اشاره کرد. کتاب‌های «مقدمه‌ای بر شعر فارسی در سده‌ی بیستم میلادی»، «صد سال شعر زنان ایران» و «جدال با سعدی در عصر تجدد» نیز در کارنامه‌ی پژوهشی وی به چشم می‌خورند.

بخشی از کتاب نوسنت گرایان ادبی

«الف. پرویز ناتل‌خانلری (اسفند ۱۲۹۲ - شهریور ۱۳۶۹) ادیبی توانا بود و نثرنویسی برجسته. علاوه بر قلمروِ قلم و تحقیق، از اوایل دههٔ ۱۳۳۰ تا پایان پادشاهی محمدرضاشاه (۱۳۵۹-۱۲۹۸)، بخشی از زندگی‌اش را در سرسرای سیاست، دولت یا حکومت گذراند: از دوستان امیر اسدالله علم (۱۳۵۷-۱۲۹۸) شمرده می‌شد و از فرهنگیان مورد وثوق شاه وقت. این ویژگی، هم در همان دوره و هم به‌ویژه، در دههٔ نخست انقلاب و جمهوری اسلامی، انتقادهای مختلفی را از وی موجب شد. گویا، خود تمایل داشت که آن را از سنخ همکاری آندره مالرو (۱۹۰۱-۱۹۷۶) نویسنده با حکومت و دولت فرانسه بداند. با این‌همه، پس از دوره‌های مورد بحث، ناتل‌خانلریِ دولتمرد، به‌تدریج، رو به فراموشی رفت. بی‌شک، او در بخشی از مشاغل و سمت‌های رسمی‌اش به هدف‌های پُراهمیت فرهنگی می‌اندیشید. علاوه‌براین، وی در مقام میهن‌دوستی تجددخواه و پاکدست، از هیچ کوششی در راه شناخت، پژوهش و گسترش قلمرو زبان فارسی فروگذار نمی‌کرد.

ب. البته، نباید از یاد بُرد که وی در جوانی به‌عنوان شاعر شناخته شد (ر.ک: ماه در مرداب). درواقع، مانند بسیاری از ایرانیان شاعر یا اهل ذوق، بسیار زود، شعرگویی را شروع کرد. صرف‌نظر از برخی نمونه‌های سنّت‌گرایانه، شعرهایش، از همان آغاز، در تداوم روند تجربه‌های نوـ سنّت‌گرایانهٔ خویشاوندش، نیما یوشیج در افسانه (۱۳۰۱) و برخی گویندگان دهه‌های ۱۳۰۰-۱۲۹۰، مانند غلامرضا رشیدیاسمی و حتی محمّدتقی بهار قرار گرفت. تجدّد شعری ناتل‌خانلری با تلقی رمانتیکِ صریح نسبت به عشق و طبیعت، از نگاه به شعر و ادب فرنگی تهی نبود: صادق هدایت (۱۳۳۰-۱۲۸۱) این دوست جوان خود را به‌شوخی آلفرد دوموسه (۱۸۵۷-۱۸۱۰) می‌نامید. اما، علایق سنّت‌خویانهٔ شاعر جوان، اغلب، به تعدیل این نگاه می‌انجامید: "آب، آرام و آسمان، آرام"؛ "شب به یغما رسید و دست گشود"؛ "نغمهٔ چنگم در این بزم ار نیامد دلپذیر"؛ "آن‌جا که جان پاکدلان بیمناک نیست"؛ "ای ناشناس، هیچ ز هستی رمیده‌ای"؛ "مه نیمشبان ر خواب برخاست"؛ "شب بود و هرچه بود سیاهی بود"؛ "ماه غمناک در این گلشن خضرا می‌گشت".»