کتاب ادبیات متعهد

کتاب ادبیات متعهد (La littérature engagée) نوشته سیلوی سروواز و ترجمه پریوش صفا و حامد فولادوند توسط انتشارات مروارید منتشر شده است. آیا نوشتن فقط بیان نظر است یا می‌تواند در جهان بیرون نیز اثر بگذارد؟ نویسنده با مرور نمونه‌ها و بحث‌های گوناگون، مفهوم تعهد ادبی را از سوءتفاهم‌های رایج جدا و نسبت ادبیات، سیاست، مسئولیت نویسنده و نقش خواننده را بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ادبیات متعهد اثر سیلوی سروواز

کتاب ادبیات متعهد (چالش‌های دیروز و امروز)، نوشته‌ی سیلوی سروواز، به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات نقد و نظریه‌ی ادبی می‌پردازد؛ اینکه تعهد در ادبیات دقیقاً به چه معناست و چه نسبتی با نوشتن، موضع‌گیری، حقیقت و کنش دارد. نویسنده نشان می‌دهد که با برداشتی ساده‌سازی‌شده از این مفهوم موافق نیست. او تعهد را فقط هم‌معنای تبلیغ سیاسی یا تکرار ایدئولوژی نمی‌گیرد و می‌کوشد نشان دهد اثر متعهد می‌تواند هم‌زمان درگیر مسائل اجتماعی و حساس به شکل و شگردهای نوشتن باشد. بحث فقط بر سر نویسنده به‌عنوان چهره‌ای عمومی نیست؛ بلکه خود متن و ابزارهای ادبی آن نیز در مرکز توجه قرار می‌گیرند.

ادبیات متعهد در فصل‌های آغازین معنای واژه‌ی تعهد و مشتقات آن را تبیین می‌کند و سپس به سراغ این پرسش می‌رود که چه چیزی یک متن را متعهد می‌سازد. نویسنده برای پاسخ، چند محور اصلی را مطرح کرده است؛ بیان موضع، آشکارکردن بی‌عدالتی و برانگیختن واکنش. در این بخش‌ها بحث از سطح تعریف فراتر می‌رود و به مسئله‌ی قدرت ادبیات می‌رسد؛ به اینکه آیا نوشتن می‌تواند شکلی از کنش باشد و اگر هست، این کنش چگونه از متن به جهان اجتماعی راه پیدا می‌کند. جایگاه مؤلف، خطرپذیری نوشتن، مسئولیت در برابر کلمات و نسبت میان نیت نویسنده و دریافت خواننده نیز بررسی شده است.

کتاب ادبیات متعهد با نگاهی تاریخی، مسیر این مفهوم را از قرن‌های پیش تا دوره‌های جدید دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که تعهد ادبی پیش از صورت‌بندی مشهور آن نیز در آثار و موقعیت‌های گوناگون حضور داشت. اشاره به چهره‌هایی مانند سارتر، کامو، ولتر، هوگو، دوبووار، اورول و... فضای کتاب حاضر را به میدان گفت‌وگویی گسترده تبدیل می‌کند که در آن هم تاریخ ادبیات مطرح است و هم تاریخ اندیشه.

خلاصه کتاب ادبیات متعهد

کتاب مفهوم تعهد را از زاویه‌های مختلف بررسی می‌کند و می‌پرسد چه زمانی یک اثر ادبی را می‌توان متعهد دانست. سیلوی سروواز ابتدا سوءبرداشت‌های رایج را کنار می‌زند و توضیح می‌دهد که تعهد ادبی فقط به موضع‌گیری مستقیم سیاسی یا وابستگی حزبی خلاصه نمی‌شود؛ سپس با تحلیل معنای تعهد، نقش مؤلف، خطر نوشتن، افشای بی‌عدالتی و اثرگذاری بر خواننده نشان می‌دهد که ادبیات چگونه می‌تواند به کنشی فکری و اجتماعی بدل شود. بخش مهمی از کتاب به سیر تاریخی این مفهوم اختصاص دارد و نمونه‌هایی از دوره‌ها و نویسندگان مختلف را کنار هم می‌گذارد تا تحول ادبیات متعهد روشن‌تر شود.

چرا باید کتاب ادبیات متعهد را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ادبیات متعهد را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب معنای تعهد ادبی را از برداشت‌های سطحی و صرفاً سیاسی جدا می‌کند.
• خواننده با نسبت میان ادبیات، مسئولیت نویسنده و اثرگذاری متن آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد که افشاگری، جانبداری و دعوت به کنش در متن ادبی چگونه شکل می‌گیرد.
• بحث کتاب فقط نظری نیست و با نمونه‌های متعدد از نویسندگان و آثار مختلف همراه شده است.
• این اثر برای فهم جایگاه مؤلف، نقش خواننده و مسئله‌ی کارآیی ادبیات در جامعه مفید است.
• کتاب سیر تاریخی ادبیات متعهد را از دوره‌های پیشین تا زمانه‌ی معاصر دنبال می‌کند.

خواندن کتاب ادبیات متعهد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ادبیات متعهد به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات که می‌خواهند مفهوم تعهد را بررسی کنند.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی ادبیات و سیاست علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش نویسنده در برابر جامعه و تاریخ بیشتر بدانند.
• علاقه‌مندان به نقد ادبی که در پی فهم بهتر مفاهیمی مانند مؤلف، خواننده و کنش نوشتن هستند.
• مخاطبانی که دوست دارند نمونه‌های متنوعی از بحث‌های ادبی و فکری را در کنار هم ببینند.

درباره سیلوی سروواز

سیلوی سروواز (Sylvie Servoise) نویسنده، استاد ادبیات فرانسه و ادبیات تطبیقی و پژوهشگری فرانسوی است که تحصیلات خود را در مدرسه‌ی عالی نرمال لیون (ENS-Lyon) به پایان رسانده و دارای مدرک آگِره‌ی ادبیات مدرن و دکترای ادبیات عمومی و تطبیقی است. او در دانشگاه لومان به تدریس ادبیات فرانسه و تطبیقی پرداخته و مدیریت آزمایشگاه پژوهشی 3L.AM را نیز بر عهده داشته است.

این نویسنده از بنیان‌گذاران انتشارات Raison publique است و به‌عنوان سردبیر مجله‌ی فلسفه و ادبیات Raison publique فعالیت کرده است. محور اصلی پژوهش‌های سیلوی سروواز مفهوم تعهد ادبی در قرن‌های بیستم و بیست‌ویکم، رابطه‌ی میان ادبیات و سیاست، شیوه‌های بازنمایی و نوشتن تاریخ، پیوند حافظه و تخیل و همچنین بازنمایی دوران کودکی در ادبیات است.

سیلوی سروواز در آثار و پژوهش‌های خود به بررسی نقش ادبیات در مواجهه با مسائل سیاسی و اجتماعی و چگونگی بازتاب بحران‌های معاصر در داستان و ادبیات می‌پردازد. از تازه‌ترین آثار او می‌توان به کتاب دموکراسی و رمان: کاوش‌های ادبی در بحران بازنمایی در قرن بیست‌ویکم که در سال ۲۰۲۲ توسط انتشارات Hermann منتشر شد، کتاب ادبیات متعهد (La littérature engagée) که در سال ۲۰۲۳ انتشار یافت و مجموعه‌ی ویرایش‌شده‌ی کودکی‌های دیستوپیایی اشاره کرد که آن نیز در سال ۲۰۲۳ توسط انتشارات PUR منتشر شده است.

فعالیت هم‌زمان سیلوی سروواز در حوزه‌ی تدریس دانشگاهی، پژوهش، مدیریت یک آزمایشگاه علمی، انتشار کتاب و سردبیری یک مجله‌ی تخصصی، جایگاه او را در زمینه‌ی ادبیات فرانسه و ادبیات تطبیقی نشان می‌دهد.

بخشی از کتاب ادبیات متعهد

«پس از قرن‌ها تلاش، تاریخ ادبیات متعهد را می‌توان همچون تمثیل و رمزی وارونه تلقی‌ کرد که بعد از جنگ‌جهانی دوم، موضوع نظریه‌پردازی قرارگرفت و با درخششی کم‌سابقه، به اوج خود رسید. سپس، رو به افول گذاشت به‌طوری‌که، پایانِ ایدئولوژی‌ها، مقارن شد با این فکر که ادبیات متعهد نیز پایان یافته است. اما چنین نموداری دیگر رضایت‌بخش نیست: از یکسو زیرا همانطور که در پایانِ این کتاب خواهیم دید، هنوز هم در روزگارِ ما آثار ادبی متعهد وجود دارند؛ از سوی دیگر و با نگاهی عمیق‌تر، تکامل ادبیات متعهد را نمی‌شود به صورت خطی دریافت، چه رسد به این‌که بخواهیم صورتِ غایی آن را متصور شویم یعنی مردان و زنان نویسنده در سده‌های پیش از قرن بیستم هم نخواستند «زمینه را (برای نظریه‌پردازیِ سارتری)» در آن حد فراهم آورند و نمی‌توان گفت که تعهد ادبی چیزی نیست مگر پژواکِ ضعیفِ عصری طلایی که دورانِ خود را سپری کرده و مردمان دلتنگِ آن هستند.»