کتاب به خاطر خودم

کتاب به خاطر خودم (Lo faccio per me) نوشته استفانیا آندرئولی، از دل پرسش‌های واقعی مادران درباره‌ی کار، فرزند، احساس گناه، خستگی و حق انتخاب شکل گرفته است. آندرئولی در این کتاب به سراغ این باور جاافتاده رفته که مادر باید همیشه خودش را کنار بگذارد و هر تصمیمی را فقط به نام فرزندش بگیرد. نویسنده اما کوشیده مادری را نه به‌ عنوان حذف‌کردن خود، بلکه به‌ منزله‌ی رابطه‌ای زنده و آگاهانه بررسی کند. انتشارات بذر خرد این کتاب را با ترجمه بنفشه شریفی خو است منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب به خاطر خودم

کتاب به خاطر خودم نوشته‌ی استفانیا آندرئولی از همان ابتدا مسئله‌ای روشن و در عین‌ حال پرتنش را پیش می‌کشد: چرا از مادران انتظار می‌رود خواسته‌ها، نیازها و حتی هویت شخصی خود را پشت نقش مادری پنهان کنند. نویسنده که روان‌درمانگر است، بحث را از تجربه‌های روزمره و پرسش‌هایی آغاز می‌کند که در گفت‌وگوهای عمومی و فضای مجازی بارها تکرار می‌شوند؛ پرسش‌هایی درباره‌ی مهدکودک، بازگشت به کار، مراقبت از کودک، قضاوت دیگران و ترس از اشتباه‌کردن. متن کتاب نشان می‌دهد که پشت بسیاری از این تصمیم‌ها فقط نگرانی برای فرزند نیست، بلکه فشار فرهنگی، ترس از سرزنش و افسانه‌ی فداکاریِ بی‌پایان هم حضور دارد.

کتاب فقط به نقد کلیشه‌ها بسنده نمی‌کند و لایه‌های تاریخی، روانی و اجتماعی این کلیشه‌ها را هم باز می‌کند. استفانیا آندرئولی در فصل‌های آغازین از تصور مادرشدن، افسانه‌ی غریزه‌ی مادری، نقش بدن، رابطه‌ی مادر و کودک و تفاوت میان مادری به‌ عنوان نقش و مادری به‌ عنوان رابطه حرف می‌زند. در بخش‌های مختلف، مثال‌های واقعی، ارجاع به تجربه‌ی بالینی و بحث درباره‌ی فشارهایی مثل انتخاب میان کار و خانواده، توقع بی‌نقص‌بودن و تبدیل‌کردن فرزند به معیار موفقیت مادر در کنار هم قرار می‌گیرند. حال‌وهوای اثر جدلی اما همدلانه است؛ نه برای صدور حکم، بلکه برای روشن‌کردن این نکته که تصمیم مادرانه همیشه در خلأ گرفته نمی‌شود و اغلب زیر سایه‌ی نگاه دیگران شکل می‌گیرد.

کتاب به خاطر خودم تجربه‌ی مادری را امری یکدست و از پیش‌ تعریف‌شده نمی‌بیند. آندرئولی بر این نکته پافشاری کرده که هر زن باید بتواند مرز میان نیازهای خودش و نیازهای فرزندش را تشخیص دهد و بدون احساس گناه از خود نیز به‌ مثابه‌ی یک انسان مستقل دفاع کند. به همین دلیل، این کتاب بیشتر از آنکه نسخه بدهد، زمینه‌ی فکرکردن فراهم می‌کند؛ زمینه‌ای برای بازبینی تصمیم‌هایی که گاهی به نام کودک گرفته می‌شوند، اما در اصل به ترس، فشار یا انتظارهای بیرونی پاسخ می‌دهند.

خلاصه کتاب به خاطر خودم

کتاب به خاطر خودم این ایده را دنبال می‌کند که مادری نباید به حذف‌کردن زن از زندگی خودش منتهی شود. نویسنده با تکیه بر تجربه‌های درمانی، گفت‌وگوهای عمومی و نمونه‌های روزمره نشان می‌دهد که بسیاری از انتخاب‌های مادران زیر فشار افسانه‌ی فداکاری، ترس از قضاوت و تصور مادر کامل شکل می‌گیرند. 

بحث از پرسش‌هایی ساده مثل فرستادن کودک به مهدکودک شروع می‌شود، اما خیلی زود به موضوع‌های عمیق‌تری مثل هویت زن، مرز میان نیازهای مادر و فرزند، غریزه‌ی مادری، نقش فرهنگ در تعریف مادری و حق انتخاب می‌رسد. حرف اصلی کتاب این است که مادری سالم از جایی آغاز می‌شود که زن بتواند گاهی بگوید این تصمیم را به‌ خاطر خودم می‌گیرم.

چرا باید کتاب به خاطر خودم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب به خاطر خودم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب فشارهای پنهانی را نشان می‌دهد که تصمیم‌های روزمره‌ی مادران را شکل می‌دهند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تفاوت میان نیاز واقعی کودک و انتظارهای تحمیل‌شده به مادر را دقیق‌تر ببیند.
• این اثر به مسئله‌ی احساس گناه مادرانه و ریشه‌های فرهنگی آن می‌پردازد.
• کتاب امکان فکرکردن دوباره به موضوع‌هایی مثل مهدکودک، کار، مراقبت و استقلال شخصی را فراهم می‌کند.
• نویسنده مادری را نه یک الگوی ثابت، بلکه تجربه‌ای وابسته به رابطه، شرایط و انتخاب آگاهانه بررسی می‌کند.

خواندن کتاب به خاطر خودم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب به خاطر خودم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مادرانی که با احساس گناه، خستگی یا فشار همیشگی برای بی‌نقص‌بودن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
• زنانی که می‌خواهند نسبت میان مادری، کار، رابطه‌ی عاطفی و هویت شخصی را بهتر بفهمند.
• خوانندگانی که به موضوع‌های روان‌شناسی خانواده و تربیت کودک علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی افسانه‌ی فداکاری مادرانه را بررسی کنند.
• مخاطبانی که درگیر تصمیم‌های دشوار روزمره درباره‌ی مراقبت از کودک و تقسیم مسئولیت‌ها هستند.

بخشی از کتاب به خاطر خودم

«اگر اعماق حافظه‌ام را بکاوم و به لحظه‌ای برگردم که فرزندانم در ذهنم متولد شدند، باید بگویم که آرزوی داشتن فرزند از دوران نوجوانی آگاهانه در من شکل گرفت.

آن زمان، صاحب فرزند شدن برایم صرفاً یک امر بدیهی به نظر می‌رسید: من دختر بودم و قرار بود مادر شوم. هرچند ممکن است چنین به نظر برسد، اما امروز خوب می‌دانم که این فقط تکرار سادهٔ یک الگوی سنتی نبود. همان‌گونه که فیلم فرانسوی هفده دختر (۲۰۱۱) به‌خوبی نشان می‌دهد، در دوران نوجوانی، در اوج دوره‌ای که نوجوان در حال بازنگری همه‌جانبهٔ رابطه‌اش با پدر و مادری است که به‌نوعی "نصیبش" شده‌اند، اسطورهٔ مادری را نمی‌توان به‌سادگی نوعی تلاش برای همانندسازی با مادر در آینده تلقی کرد. برعکس، فانتزی زایندگی بیش از آنکه نشان‌دهندهٔ میل به پدر یا مادرشدن باشد، به آغاز تجربهٔ جنسی، دگرگونی‌های جسمی و آن نافرمانیِ تکان‌دهنده‌ای مربوط است که طی آن نوجوان با زاییدن مادر خود را به‌طور نمادین از میان برمی‌دارد و پیش از موعد، او را به مادربزرگ بدل می‌کند. اما آنچه در ژرف‌ترین لایه جریان دارد نه خواستِ والدشدن، بلکه اشتیاق به بازگشت به دوران کودکی است.»