کتاب جمشید و خورشید

مثنوی «جمشید و خورشید» اثر سلمان ساوجی، شاعر چیره‌دست زاده نیمه اول قرن هشتم هجری است. او در سال ۷۰۹ هجری قمری در ساوه دیده به جهان گشود و به یکی از بزرگترین قصیده‌سرایان و غزل‌گویان ایران بدل شد. او در سرایش انواع قالب‌های شعر فارسی به‌ویژه قصیده، زبردست بود و می‌توان او را از آخرین قصیده‌سرایان معروف ایران پیش از صفویان دانست. جمشید و خورشید را سلمان در جمادی‌الثانی سال ۷۶۳ ه.ق سرود و آن را به نام سلطان اویس کرد. موضوع این مثنوی، داستانی ساختهٔ خود سلمان دربارهٔ عشق جمشید پسر پادشاه چین با خورشید، دختر قیصر روم است و شامل حوادثی است که برای جمشید در رسیدن به وصال خورشید رخ می‌دهد و دلاوری‌های او را تا بازگشت به چین و نشستن بر تخت سلطنت، روایت می‌کند: راز گفتن جمشید با پدر و مادر در آخر غنچه این راز بشکفت حدیث خواب یک یک با پدر گفت پدر گفت: این پسر شوریده حالست حدیثش یکسر از خواب و خیالست همی ترسم که او دیوانه گردد به یکبار از خرد بیگانه گردد به مادر گفت: تیمار پسر کن علاج جان بیمار پسر کن همایون هر زمان می‌داد پندش نبود آن پند مادر سودمندش دلش را هر دم آتش تیزتر بود خیالش در نظر خونریز تر بود در آن ایام بد بازرگانی جهان گردیده ای و بسیار دانی بسان پسته خندان روی و شیرین زبان چرب و سخن پر مغز و رنگین بسی همچون صبا پیموده عالم چو گل لعل و زر آورده فراهم...