کتاب دختر نارنج و ترنج

کتاب دختر نارنج و ترنج نوشته محترم جم‌نژاد، مجموعه‌ای از قصه‌های عامیانه است که سنجاق آن را منتشر کرده است. این اثر چند روایت شناخته‌شده و کمتر شنیده‌شده را کنار هم می‌آورد؛ قصه‌هایی که در آن‌ها سفر، فریب، آرزو، عدالت، حسادت، زیرکی و پیامد کارهای آدم‌ها در قالب ماجراهای پرحادثه پیش می‌رود. از داستان پسر حاکمی که در پی دختری افسانه‌ای راهی سفری دشوار می‌شود تا روایت‌هایی که بر ضرب‌المثل‌ها و پندهای مردمی تکیه دارند، این کتاب فضای قصه‌گویی شفاهی را زنده نگه می‌دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دختر نارنج و ترنج

کتاب دختر نارنج و ترنج نوشته محترم جم‌نژاد، مجموعه‌ای از قصه‌های عامیانه است که از دل روایت‌های شفاهی و حافظه‌ی جمعی بیرون آمده‌اند. در این مجموعه با جهان آشنای افسانه‌ها روبه‌رو می‌شویم؛ جهانی که در آن حاکم عادل، پیرزن دانا، دیو، کنیز، تاجر، چوپان و جوان جویای بخت هرکدام نقشی روشن دارند و ماجراها بر پایه‌ی آزمون، انتخاب و نتیجه پیش می‌روند. فضای قصه‌ها به‌گونه‌ای است که هم رنگ خیال دارد و هم به تجربه‌های روزمره‌ی مردم نزدیک می‌ماند؛ یعنی در کنار عناصر شگفت، دغدغه‌هایی مثل فرزند، آبرو، فقر، حسادت، وفاداری، طمع و امید هم حضور پررنگ دارند.
کتاب دختر نارنج و ترنج فقط یک افسانه‌ی مشهور را در بر نمی‌گیرد و چند قصه را کنار هم می‌نشاند؛ از جمله بچهٔ خمیری، هرچه کنی به خود کنی، نمکی، سمنبر و حیدربیگ و زخم سرم چاق شد، زخم دلم نه. همین تنوع باعث شده حال‌وهوای مجموعه مدام تغییر کند. بعضی روایت‌ها بر سفر و جست‌وجو استوارند، بعضی بر مکافات عمل، بعضی بر زیرکی زنان سالخورده و بعضی بر رویارویی آدم‌های عادی با نیروهای هراس‌انگیز. در این میان، تکرار جمله‌های آهنگین، دعاها، هشدارها و تعبیرهای تصویری، حس شنیدن قصه در جمع را زنده نگه می‌دارد.
کتاب دختر نارنج و ترنج از نظر درون‌مایه نیز دامنه‌ی گسترده‌ای دارد. یک قصه از وفاداری به عهد می‌گوید و قصه‌ای دیگر از این‌که بدخواهی چگونه به خود آدم بازمی‌گردد. جایی شجاعت و همفکری راه نجات می‌شود و جایی دیگر شتاب‌زدگی یا ساده‌دلی، دردسر می‌آفریند. این کتاب به‌جای پرداختن به پیچیدگی‌های مبهم، بر الگوهای روشن قصه‌های مردمی تکیه دارد؛ الگوهایی که در آن خیر و شر، آزمون و پاداش، خطا و تاوان، با وضوح بیش‌تری دیده می‌شوند. همین ویژگی، مجموعه را به متنی مناسب برای آشنایی با فضای افسانه‌ها و مثل‌ها و حکمت‌های نهفته در قصه‌های کهن تبدیل کرده است.

خلاصه داستان دختر نارنج و ترنج

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
در مهم‌ترین روایت این مجموعه، پسر حاکمی به نام عادل پس از شنیدن نام دختر نارنج و ترنج، دل به یافتن او می‌بندد و با همراهانی دانا و نیرومند راهی سفری دشوار می‌شود. او پس از گذر از دریاها و صحراها، دختر را از بند دیو بیرون می‌آورد؛ اما ماجرا در همان‌جا تمام نمی‌شود. در ادامه، حسادت و فریب راه را بر این پیوند می‌بندد و جای حقیقت را دروغ می‌گیرد. در کنار این قصه، روایت‌های دیگر مجموعه نیز هرکدام بر یک گره روشن بنا شده‌اند: کودکی که به شکلی نامنتظر جای خالی فرزند را پر می‌کند، زنی که بدی‌اش به خودش بازمی‌گردد، دختری که اسیر غول می‌شود و جوانی که برای رسیدن به محبوبش باید از آزمون‌های دشوار بگذرد.

چرا باید کتاب دختر نارنج و ترنج را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دختر نارنج و ترنج را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب چند قصه‌ی عامیانه را در کنار هم می‌آورد و تصویری متنوع از افسانه‌ها و حکایت‌های مردمی ارائه می‌دهد.
• خواندن این کتاب امکان آشنایی با الگوهای تکرارشونده‌ی قصه‌های کهن مثل سفر، آزمون، فریب، پاداش و مکافات را فراهم می‌کند.
• بخش زیادی از جذابیت اثر در حضور شخصیت‌های آشنا و نمادین مثل پیرزن دانا، دیو، حاکم، کنیز و جوان جویای بخت است.
• این کتاب نشان می‌دهد که مثل‌ها و پندهای مردمی چگونه در دل روایت و حادثه شکل می‌گیرند.
• خواننده از خلال قصه‌ها با ارزش‌هایی مثل وفاداری، همفکری، احتیاط، عدالت و پیامد طمع یا حسادت روبه‌رو می‌شود.
• تنوع روایت‌ها باعث می‌شود مجموعه فقط بر یک حال‌وهوا نایستد و از ماجرای عاشقانه تا حکایت عبرت‌آموز را در بر بگیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دختر نارنج و ترنج به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به افسانه‌ها و قصه‌های عامیانه‌ی فارسی.
• خوانندگانی که می‌خواهند با شخصیت‌ها و الگوهای رایج در روایت‌های کهن آشنا شوند.
• کسانی که به داستان‌های پرحادثه با حضور دیو، سفر، جادو و آزمون علاقه دارند.
• مخاطبانی که دوست دارند پندها و مثل‌های مردمی را در دل قصه دنبال کنند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که درباره‌ی فرهنگ عامه و روایت‌های شفاهی کنجکاوند.

بخشی از کتاب دختر نارنج و ترنج

«پسر حاکم با پدر مشورت کرد و با رضایت او تمام افراد لازم را گرد هم آورد و با وزیر پدر که فردی دانا و خردمند بود، عازم سفر شد. کشتی بزرگی هم تدارک دیدند و بالاخره با مرارت‌های زیاد، بعد از چندین هفته از دریاها گذشتند. بعد از آن، صحراهای سوزان را در پیش داشتند. وزیر به دو نفر از همراهان گفت تا بروند و چند شتر کرایه کنند. البته در آن عطش زمین و حرارت جان‌گداز، به‌ناچار روزها را استراحت می‌کردند و شب‌ها به راه می‌افتادند. خوشبختانه بخت بیدار در رکابشان می‌تاخت و با کمک صحرانشینان از هفت صحرا جان سالم به در بردند. حالا رسیده بودند به بلندترین کوه که پیرزن از آن برایشان گفته بود؛ خانهٔ دیو!
ترس از چیزی که فقط از آن شنیده بودند، واهمه‌ای در دلشان نمی‌نشاند. پسر حاکم و آن مردان قوی‌پنجه به بالای کوه رفتند تا اینکه به درخت تناور رسیدند. دختر نارنج و ترنج درون میوهٔ درخت زندگی می‌کرد و هر شب خواب شاهزادهٔ رؤیاهایش را می‌دید. همان سواری که به امید ملاقات او مشک بر موهایش می‌کشید و خیالش در حسرت اینکه محبوب چگونه می‌تواند باشد در افق سیر می‌کرد؛ اما دیو طور دیگری داستان را برایش گفته بود؛ اینکه باید مواظب باشد تا آدمیان میوهٔ درخت را نچینند که اگر چنین شود او را به دست خواهند آورد و دوران اسارت واقعی‌اش از آن زمان شروع می‌شود.»