کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی

کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی (Shame-Informed Therapy) نوشته پتی اشلی، به یکی از لایه‌های پنهان رنج روانی می‌پردازد؛ جایی که احساس کافی‌نبودن می‌تواند پشت اضطراب، کمال‌گرایی، انزوا یا خودسرزنشی پنهان شود. این کتاب فقط به تعریف شرم بسنده نمی‌کند و نشان می‌دهد این هیجان چگونه در رابطه، بدن، حافظه و هویت جا می‌گیرد و چه نسبتی با بازسازی خویشتن اصیل دارد. این راهنما را نشر اسبار با ترجمه نسیبه اطهری و مریم اعلمی فر منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی

کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی نوشته‌ی پتی اشلی، اثری است درباره‌ی شرم بنیادین؛ احساسی عمیق که فرد آن را فقط به‌ صورت خجالت یا سرافکندگی تجربه نمی‌کند، بلکه گاهی به شکل باورهای ماندگاری مثل «من بد هستم» یا «به اندازه کافی خوب نیستم» در زندگی‌اش حضور دارد. نویسنده توضیح می‌دهد که این شرم چگونه از گسست‌های رابطه‌ای، تجربه‌های اولیه دلبستگی، بی‌اعتبار شدن احساس‌ها و الگوهای تربیتی آسیب‌زا شکل می‌گیرد و بعدتر در قالب کمال‌گرایی، عزت‌نفس پایین، انزوا، خودبزرگ‌بینی، افسردگی یا اجتناب خود را نشان می‌دهد.

این کتاب در دو بخش تنظیم شده: بخش اول به تعریف شرم بنیادین، تفاوت آن با احساس گناه، پیوند آن با دلبستگی، رشد هیجانی‌‌اجتماعی و یافته‌های عصب‌شناختی می‌پردازد. در فصل‌های این بخش، بحث از سطح مفهوم‌پردازی فراتر می‌رود و به رابطه‌ی میان مغز، سیستم عصبی خودمختار، حافظه‌ی بدنی و تجربه‌ی امنیت می‌رسد. 

بخش دوم بر مداخله‌های درمانی متمرکز است و چهار محور اصلی را پیش می‌کشد: تشخیص وضعیت خودکار مراجع، احترام به پاسخ‌های انطباقی، تنظیم و هم‌تنظیمی و بازنویسی داستان زندگی. پتی اشلی در کنار این چارچوب، کاربرگ‌ها، تمرین‌ها، عبارت‌های تأکیدی، نوشتن روزانه و شیوه‌های خلاقانه را نیز مطرح کرده تا فرایند درمان فقط در سطح شناختی باقی نماند.

کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی از زاویه‌ای مهم به رابطه‌ی درمانی هم نگاه می‌کند و یادآور می‌شود که شرم فقط مسئله‌ی مراجع نیست و می‌تواند در خود درمانگر نیز فعال شود. به همین دلیل، همدلی، توازن قدرت، توجه به زبان بدن، پرهیز از شتاب در تفسیر و ساختن محیطی امن، جایگاه پررنگی در این کتاب دارند.

خلاصه کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی

کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی، شرم را به‌ عنوان نیرویی پنهان بررسی می‌کند که می‌تواند در پسِ بسیاری از رنج‌های روانی قرار داشته باشد. پتی اشلی نشان می‌دهد شرم بنیادین معمولاً از تجربه‌های اولیه‌ی ناایمن، گسست در پیوندهای عاطفی و پیام‌های مکررِ کافی نبودن شکل می‌گیرد و بعد در بزرگسالی به صورت الگوهای دفاعی مختلف ادامه پیدا می‌کند. 

این کتاب سپس به مسیر درمان می‌رسد: شناسایی نشانه‌های شرم، درک نقش بدن و سیستم عصبی، ایجاد هم‌تنظیمی در رابطه‌ی درمانی و بازنویسی داستان زندگی. تمرین‌ها و کاربرگ‌های متعدد نیز برای کمک به کشف احساس‌ها، شناسایی پیام‌های درونی و تقویت شفقت به خود در متن گنجانده شده‌اند.

چرا باید کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی را بخوانیم؟

• این کتاب کمک می‌کند شرم بنیادین از احساس گناه، خجالت و دیگر هیجان‌های نزدیک به آن تفکیک شود.
• خواننده با نشانه‌های پنهان شرم در قالب کمال‌گرایی، انزوا، خودسرزنشی و عزت‌نفس پایین آشنا می‌شود.
• این کتاب پیوند میان شرم، دلبستگی، حافظه‌ی بدنی و سیستم عصبی را به‌ صورت روشن توضیح می‌دهد.
• چهار مداخله‌ی اصلی درمانی را معرفی می‌کند: تشخیص، احترام به پاسخ‌های بقا، تنظیم و بازنویسی داستان زندگی.
• کاربرگ‌ها و تمرین‌های متعددی در اختیار می‌گذارد که برای کار بالینی و تأمل شخصی قابل استفاده‌اند.
• بخش مهمی از کتاب به رابطه‌ی درمانی، همدلی و توازن قدرت اختصاص دارد و این موضوع آن را از بحث صرفاً نظری فراتر می‌برد.

خواندن کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• درمانگران و مشاورانی که می‌خواهند نقش شرم را در فرایند درمان دقیق‌تر تشخیص دهند.
• دانشجویان روان‌شناسی و مشاوره که به موضوع دلبستگی، تروما و تنظیم هیجان علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند ریشه‌ی احساس مزمن کافی‌نبودن را بهتر بشناسند.
• کسانی که با الگوهایی مانند کمال‌گرایی، خودانتقادی شدید یا انزوای عاطفی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
• خوانندگانی که به پیوند میان تجربه‌های کودکی، بدن، حافظه و هویت علاقه‌مندند.

بخشی از کتاب درمان مبتنی بر شرم آگاهی

«شرم یکی از ابتدایی‌ترین هیجان‌های انسان است که در ساخت و حفظ روابط مانند یک قطب‌نمای اخلاقی عمل می‌کند. زمانی که به خاطر آسیب رساندن به دیگری احساس گناه می‌کنیم و یا کاری برخلاف اصول اخلاقی‌مان انجام می‌دهیم، شرم این فرصت را به ما می‌دهد تا رفتارمان را جبران کنیم و دیگر مرتکب چنین خطایی نشویم. این یکی از سازوکارهای کنترل اجتماعی است که ما را از آسیب رساندن به خودمان و دیگران بازمی‌دارد و زمینه‌ساز شکل‌گیری وجدان است (راچیلد، ۲۰۰۰).

شرم هیجانی است که به سازگاری انسان کمک می‌کند و مانع از آن می‌شود که افراد پا را از حد خویش فراتر بگذارند و صرفاً طبق امیال شخصی خود عمل کنند. اما زمانی که در روابط بین‌فردی بارها اعتماد و امنیت‌مان شکسته می‌شود، شرم سازوکار خویش را از دست می‌دهد و ناهنجار می‌شود. برای مثال فقدان و قطع مکرر ارتباط و پیوند با مراقب اصلی، در اوایل دوران کودکی (مثلاً به دلیل سوءاستفاده، غفلت و بی‌توجهی) بر رشد مغز تأثیر منفی می‌گذارد و منجر به شکل‌گیری چیزی عمیق در وجودمان می‌شود که به آن شرم بنیادین می‌گوییم.»