کتاب تکنیک های طرحواره درمانی

کتاب تکنیک های طرحواره درمانی (Schema Therapy in Practice) نوشته آرنود آرنتز و گیتا جیکوب، به طرحواره درمانی از زاویه‌ی ذهنیت‌ها نگاه می‌کند و نشان می‌دهد الگوهای هیجانی، رفتاری و رابطه‌ای چگونه از تجربه‌های اولیه شکل می‌گیرند و در درمان شناسایی می‌شوند. تمرکز کتاب فقط بر تعریف مفاهیم نیست، بلکه مسیر تبدیل آن‌ها به مداخله‌های درمانی را هم روشن می‌کند. این کتاب را نشر اسبار با ترجمه حامد برآبادی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تکنیک های طرحواره درمانی

کتاب تکنیک های طرحواره درمانی نوشته‌ی آرنود آرنتز و گیتا جیکوب اثری تخصصی در حوزه‌ی روان‌درمانی است که طرحواره درمانی را با تمرکز بر الگوی ذهنیت توضیح می‌دهد. نویسندگان روشن می‌کنند که هدف‌شان پرداختن به یک اختلال خاص نیست، بلکه می‌خواهند مبانی کاربردی این شیوه‌ی درمان را به‌ صورت کلی شرح دهند. در این چارچوب، طرحواره‌ها فقط باورهای ریشه‌دار نیستند، بلکه با هیجان، خاطره، سبک مقابله و رابطه‌ی درمانی پیوند دارند. متن کتاب نشان می‌دهد چرا بعضی الگوهای تکرارشونده در روابط، اضطراب، شرم، اجتناب یا خشم صرفاً با بینش شناختی تغییر نمی‌کنند و به کار عمیق‌تری نیاز دارند.

کتاب در دو بخش تنظیم شده است: بخش نخست به مفهوم‌سازی موردی می‌پردازد و ۱۸ طرحواره‌ی ناسازگار اولیه، حوزه‌های طرحواره‌ای، نیازهای ارضانشده‌ی کودکی و سبک‌های مقابله‌ای مانند تسلیم، اجتناب و جبران افراطی را توضیح می‌دهد. آرنود آرنتز و گیتا جیکوب برای هر مفهوم از مثال‌های بالینی استفاده کرده‌اند تا تفاوت میان طرحواره، ذهنیت و واکنش‌های رفتاری روشن‌تر شود. این مثال‌ها فقط نقش توضیحی ندارند، بلکه نشان می‌دهند یک الگوی درونی چگونه در محیط کار، رابطه‌ی عاطفی، احساس شرم، وابستگی یا انزوای اجتماعی خود را نمایان می‌کند.

کتاب تکنیک های طرحواره درمانی در بخش دوم وارد درمان می‌شود و ذهنیت‌های مختلف را به‌ صورت جداگانه بررسی می‌کند؛ از ذهنیت‌های مقابله‌ای و کودک آسیب‌پذیر گرفته تا کودک عصبانی، والد تنبیه‌گر، والد پرتوقع و بزرگسال سالم. در این مسیر، فنونی مانند تصویرسازی ذهنی، بازسازی تصویر، گفت‌وگو با صندلی خالی، مواجهه‌ی همدلانه و بازوالدینی حد‌و‌مرزدار جایگاه مهمی دارند. 

فضای کلی اثر آموزشی و بالینی است، اما صرفاً نظری نمی‌ماند. آنچه این کتاب را متمایز می‌کند، پیوند مداوم میان مفهوم‌سازی، نیازهای هیجانی و مداخله‌ی درمانی است؛ یعنی خواننده فقط با فهرستی از اصطلاحات روبه‌رو نیست، بلکه با منطق درونی یک فرایند درمانی آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب تکنیک های طرحواره درمانی

کتاب تکنیک های طرحواره درمانی توضیح می‌دهد که بسیاری از مشکلات پایدار روانی و رابطه‌ای از طرحواره‌های ناسازگار اولیه و نیازهای ارضانشده‌ی کودکی ریشه می‌گیرند. نویسندگان ابتدا طرحواره‌ها، حوزه‌های اصلی آن‌ها و سبک‌های مقابله‌ای مانند تسلیم، اجتناب و جبران افراطی را شرح داده و سپس نشان می‌دهند این الگوها در قالب ذهنیت‌های مختلف فعال می‌شوند. 

بخش مهمی از کتاب به تمایز میان ذهنیت‌های کودک، والد ناکارآمد، ذهنیت‌های مقابله‌ای و ذهنیت‌های سالم اختصاص دارد. در ادامه، اثر به شیوه‌های درمان هر کدام از این ذهنیت‌ها می‌رسد و نقش رابطه‌ی درمانی، تصویرسازی ذهنی، گفت‌وگو با صندلی خالی و تقویت بزرگسال سالم را در فرایند تغییر توضیح می‌دهد.

چرا باید کتاب تکنیک های طرحواره درمانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تکنیک های طرحواره درمانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب الگوی ذهنیت را به‌ عنوان بخش مرکزی طرحواره درمانی به‌ صورت روشن و جزئی توضیح می‌دهد.
• خواننده با ۱۸ طرحواره‌ی ناسازگار اولیه و پیوند آن‌ها با نیازهای ارضانشده‌ی کودکی آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد سبک‌های مقابله‌ای مانند اجتناب، تسلیم و جبران افراطی در زندگی روزمره چگونه عمل می‌کنند.
• مثال‌های بالینی متعدد کمک می‌کنند مفاهیم انتزاعی در موقعیت‌های واقعی قابل‌فهم‌تر شوند.
• اثر فقط به تعریف مفاهیم بسنده نمی‌کند و مسیر رسیدن از مفهوم‌سازی به مداخله‌ی درمانی را هم شرح می‌دهد.
• بخش درمان کتاب جایگاه فنونی مانند تصویرسازی ذهنی، گفت‌وگو با صندلی خالی و بازوالدینی حد‌و‌مرزدار را مشخص می‌کند.

خواندن کتاب تکنیک های طرحواره درمانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تکنیک های طرحواره درمانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روان‌شناسی و مشاوره که می‌خواهند با مبانی طرحواره درمانی و الگوی ذهنیت آشنا شوند.
• درمانگران و مشاورانی که به‌ دنبال درک دقیق‌تر طرحواره‌ها، ذهنیت‌ها و سبک‌های مقابله‌ای هستند.
• مخاطبانی که در کار بالینی با اختلالات شخصیتی، شرم، اجتناب، خشم یا الگوهای رابطه‌ای تکرارشونده سروکار دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نقش نیازهای ارضانشده‌ی کودکی را در مشکلات فعلی بهتر بشناسند.
• کسانی که به فنون درمانی مانند تصویرسازی ذهنی و گفت‌وگو با صندلی خالی علاقه دارند.

بخشی از کتاب تکنیک های طرحواره درمانی

«طرحواره‌های ناسازگار اولیه (EMSs) بدین صورت تعریف می‌شوند: الگوهای فراگیر زندگی که بر شناخت‌ها، هیجانات، خاطرات، ادراکات اجتماعی و الگوهای تعاملی و رفتاری تأثیر می‌گذارند. به‌نظر می‌رسد که این طرحواره‌ها در دوران کودکی شکل می‌گیرند. بسته به موقعیت زندگی، مکانیسم‌های مقابله‌ای و الگوهای تعامل بین‌فردی شخص، طرحواره‌ها در مسیر زندگی دچار فراز و نشیب می‌شوند و غالباً به‌خاطر همین عوامل تداوم پیدا می‌کنند. وقتی یک طرحوارۀ موجود، فعال می‌شود هیجانات منفی شدیدی چون اضطراب، غم و احساس تنهایی پدیدار می‌گردد. یانگ و سایرین (۲۰۰۳) هجده طرحواره را در قالب پنج "حوزۀ طرحواره‌ای" تعریف کرده‌اند. تعاریف ارائه شده غالباً ناشی از مشاهدات و ملاحظات بالینی هستند و نه بر مبنای فعالیت‌های علمی و آزمایشی. با این وجود تحقیقات انجام شده بر وجود آن‌ها صحه می‌گذارند.

هر شخصی می‌تواند یک طرحواره یا ترکیبی از چند طرحواره داشته باشد. معمولاً انسان‌ها طرحواره‌های قوی‌تر یا ضعیف‌تری دارند. یک طرحواره تنها زمانی آسیب‌زا در نظر گرفته می‌شود که با تجارب هیجانی و علائم آسیب‌شناسانه، یا نقص در کارکرد اجتماعی مرتبط باشد. بیماران مبتلا به اختلالات شخصیتی شدید معمولاً نمرات بالایی در بسیاری از طرحواره‌های پرسشنامۀ طرحوارۀ یانگ می‌گیرند (اشمیت و سایرین، ۱۹۹۵). برعکس، مراجعانی که صرفاً با مسائل زندگی روزمره درگیرند و معیارهای تشخیص اختلالات شخصیتی را پُر نمی‌کنند، معمولاً تنها در یک یا دو طرحواره نمرۀ بالایی می‌گیرند.»