کتاب فرهنگ علوم غریبه

کتاب فرهنگ علوم غریبه نوشته محمد نیکنام عربشاهی است و انتشارات گل همیشه بهار آن را منتشر کرده است. این اثر به‌جای پرداختن به یک موضوع محدود، مجموعه‌ای از واژه‌ها، باورها، اصطلاحات و توضیحات مربوط به حوزه‌هایی مانند سحر، طلسم، جفر، احضار، نجوم، تعویذ و مفاهیم وابسته را کنار هم می‌آورد. نویسنده در مقدمه فقط به گردآوری اصطلاحات بسنده نکرده و کوشیده است میان ادعاهای رایج، برداشت‌های خرافی و استنادهای دینی و تاریخی تمایز بگذارد. همین ترکیبِ فرهنگ‌نامه‌ای و توضیحی، مسیر کتاب را از یک فهرست ساده جدا می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرهنگ علوم غریبه

کتاب فرهنگ علوم غریبه نوشته محمد نیکنام عربشاهی تلاشی است برای توضیح‌دادن واژه‌ها و اصطلاحاتی که در سنت علوم غریبه، باورهای عامیانه و برخی متون کهن دیده می‌شوند. نویسنده از همان آغاز، موضوع را فقط در سطح افسانه و شایعه رها نمی‌کند و بحث را با این پرسش پیش می‌برد که آیا می‌توان میان سوء‌استفاده‌ی مدعیان، باورهای مردمی و اصل برخی مفاهیم تفاوت گذاشت. به‌همین دلیل، مقدمه‌ی اثر فقط تعریف یک حوزه نیست؛ بلکه نوعی موضع‌گیری دربرابر انکار مطلق و پذیرش بی‌چون‌وچرا هم هست. در این بخش، استناد به روایت‌ها، اشاره به دیدگاه برخی متفکران و بحث درباره‌ی امکان یا عدم امکان پدیده‌های خارق‌عادت، فضای کلی کتاب را مشخص می‌کند.
کتاب فرهنگ علوم غریبه در ادامه به‌شکل فرهنگ‌نامه‌ای پیش می‌رود و مدخل‌ها را به‌ترتیب حروف می‌آورد. هر مدخل فقط یک تعریف کوتاه نیست و گاهی به شرحی مفصل تبدیل می‌شود؛ برای نمونه، مدخل‌هایی مانند آب نیسان، آل، آبجد، اخلاط اربعه، ارباب ایام و ارباب ساعات فقط معنی لغوی ندارند و با روایت‌ها، نقل‌قول‌ها، توضیح‌های تاریخی، باورهای رایج و گاهی نقد و بررسی همراه می‌شوند. همین ویژگی باعث شده که کتاب هم برای جست‌وجوی یک اصطلاح مشخص به‌کار بیاید و هم برای دنبال‌کردن مسیر فکری نویسنده در برخورد با این حوزه. در بعضی مدخل‌ها، لحن کتاب به‌سمت گزارش باورهای کهن می‌رود و در بعضی دیگر، نویسنده صریح‌تر میان افسانه و امر قابل‌پذیرش فرق می‌گذارد.
کتاب فرهنگ علوم غریبه از نظر محتوا بیشتر بر واژه‌شناسی، شرح کاربردها و بازکردن لایه‌های معنایی اصطلاحات تکیه دارد. در بخش‌هایی مثل توضیح ابجد، خواننده فقط با ارزش عددی حروف روبه‌رو نیست، بلکه با روایت‌های گوناگون درباره‌ی منشأ آن، گونه‌های مختلف محاسبه و جایگاهش در سنت‌های فکری آشنا می‌شود. در مدخل‌هایی مانند آل یا اخلاط اربعه نیز کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک اصطلاح می‌تواند هم در باور عامه حضور داشته باشد و هم در بحث‌های پزشکی، دینی یا فرهنگی معناهای متفاوت پیدا کند. حاصل کار، متنی است که هم رنگ‌وبوی متون قدیمی را حفظ کرده و هم می‌کوشد برای اصطلاحات پرابهام، توضیحی روشن‌تر فراهم کند.

خلاصه کتاب فرهنگ علوم غریبه

کتاب فرهنگ علوم غریبه مجموعه‌ای از مدخل‌های توضیحی درباره‌ی اصطلاحات و باورهای مربوط به علوم غریبه است. نویسنده در مقدمه، نخست از معنای این علوم و علت پنهان‌ماندن بخشی از آن‌ها سخن می‌گوید و سپس به اختلاف نظرها درباره‌ی واقعیت یا خرافی‌بودن این حوزه می‌پردازد. بعد از آن، کتاب به‌صورت الفبایی پیش می‌رود و واژه‌هایی مانند آب نیسان، آل، آبجد، اخلاط اربعه، ارباب ایام و مفاهیم مشابه را شرح می‌دهد. هر مدخل ممکن است شامل تعریف، روایت، نقل از منابع کهن، توضیح کاربرد و گاهی نقد یک باور رایج باشد. محور اصلی اثر، روشن‌کردن معنای اصطلاحات و نشان‌دادن زمینه‌های فکری و فرهنگی آن‌هاست.

چرا باید کتاب فرهنگ علوم غریبه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرهنگ علوم غریبه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مجموعه‌ای گسترده از اصطلاحات مربوط به علوم غریبه را در قالب مدخل‌های جداگانه گرد آورده است.
• خواننده می‌تواند با تفاوت میان باورهای عامیانه، نقل‌های دینی و توضیح‌های اصطلاحی آشنا شود.
• کتاب فقط به تعریف واژه‌ها بسنده نمی‌کند و در بسیاری از مدخل‌ها پیشینه، روایت و کاربرد آن‌ها را هم می‌آورد.
• بخش‌هایی مانند آبجد، طلسم، آل و اخلاط اربعه نشان می‌دهند که هر اصطلاح در چه فضای فرهنگی و فکری شکل گرفته است.
• این اثر برای جست‌وجوی معنای واژه‌های پرکاربرد در متون کهن و گفت‌وگوهای مربوط به علوم غریبه منبعی یک‌جا فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فرهنگ علوم غریبه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند معنای اصطلاحات رایج در حوزه‌ی علوم غریبه را دقیق‌تر بدانند.
• علاقه‌مندان به باورهای عامیانه، روایت‌های کهن و مفاهیم پررمزوراز در فرهنگ ایرانی و اسلامی.
• کسانی که در متون قدیمی با واژه‌هایی مانند آبجد، طلسم، تعویذ، رمل و احکام نجوم روبه‌رو می‌شوند.
• مخاطبانی که به پیوند میان روایت‌های دینی، نقل‌های تاریخی و برداشت‌های مردمی علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که برای آشنایی مقدماتی با دامنه‌ی اصطلاحات این حوزه به یک منبع فرهنگ‌نامه‌ای نیاز دارند.