کتاب مطالعات فرهنگی

کتاب مطالعات فرهنگی نوشته زهره گل پرور و حمیدرضا نجاتی، اثری آموزشی درباره مفهوم فرهنگ، تحول‌های معنایی آن و نسبتش با سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت فرهنگی است. نویسندگان در این کتاب فقط به تعریف‌های مشهور بسنده نکرده‌اند و نشان داده‌اند که برداشت از فرهنگ چگونه می‌تواند بر تصمیم‌گیری اجتماعی و فرهنگی اثر بگذارد. این کتاب را انتشارات فراونگ منتشر کرده است و متن آن از بحث‌های نظری تا مدل‌های برنامه‌ریزی فرهنگی را در کنار هم پیش می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مطالعات فرهنگی

کتاب مطالعات فرهنگی نوشته زهره گل پرور و حمیدرضا نجاتی به یکی از پرچالش‌ترین مفاهیم علوم انسانی، یعنی فرهنگ، پرداخته است؛ مفهومی که در متن کتاب، هم از زاویه‌ی تعریف و تاریخ معنا بررسی می‌شود و هم از منظر کارکرد اجتماعی، سیاست‌گذاری و مدیریت. نویسندگان از همان فصل‌های آغازین نشان می‌دهند که فرهنگ فقط مجموعه‌ای از آداب، هنر یا باورها نیست، بلکه با هویت اجتماعی، شیوه‌ی زندگی، انتقال تجربه، نظم نمادین و حتی نوع تصمیم‌گیری در جامعه پیوند دارد. به همین دلیل، بحث کتاب از تعریف‌های کلاسیک و مردم‌شناختی شروع می‌شود و به اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی مرز فرهنگ با تمدن، جامعه، ایدئولوژی و دین می‌رسد.
کتاب مطالعات فرهنگی در ادامه، مسیر خود را از بحث مفهومی به سمت چارچوب‌های نظری و کاربردی می‌برد. فهرست کتاب نشان می‌دهد که این کتاب در ۵ فصل تنظیم شده است: فصل اول به تعریف فرهنگ، انتقال فرهنگ، فرهنگ‌شناسی و تحول تاریخی مفهوم فرهنگ اختصاص دارد؛ فصل دوم مجموعه‌ای از مکتب‌ها و نظریه‌ها مانند کارکردگرایی، ساخت‌گرایی، مکتب فرانکفورت، فمینیسم و پست‌مدرنیسم را مرور می‌کند؛ فصل سوم سراغ برنامه‌ریزی فرهنگی، ضرورت‌ها، اصول و الزامات آن می‌رود؛ فصل چهارم مدل‌های فرهنگی و الگوهای برنامه‌ریزی را مطرح می‌کند؛ و فصل پنجم به مدیریت فرهنگی، ویژگی‌های مدیران فرهنگی و مسئله‌ی مهندسی فرهنگ می‌پردازد. این گستره باعث شده کتاب فقط در سطح تعریف باقی نماند و به پیوند میان اندیشه و اجرا هم توجه کند.
کتاب مطالعات فرهنگی از دل متن خود فضایی دانشگاهی و مسئله‌محور می‌سازد. نویسندگان بارها نشان می‌دهند که نوع تعریف از فرهنگ بر دامنه‌ی سیاست فرهنگی و شیوه‌ی مداخله‌ی نهادها اثر می‌گذارد. در بخش‌های مختلف، نمونه‌هایی از تعریف‌های توصیفی، تاریخی، هنجاری، روان‌شناختی، ساختاری و تکوینی کنار هم قرار گرفته‌اند تا روشن شود چرا فرهنگ مفهومی یکدست و ساده نیست. در کنار این بحث‌ها، کتاب به نیاز رشته‌هایی مانند مدیریت فرهنگی و علوم تربیتی هم نزدیک می‌شود و می‌کوشد میان مباحث نظری و کاربردهای نهادی پلی برقرار کند. حاصل کار، متنی است که هم برای فهم ریشه‌های بحث فرهنگ به کار می‌آید و هم برای شناخت زبان برنامه‌ریزی و مدیریت در حوزه‌ی فرهنگ.

خلاصه کتاب مطالعات فرهنگی

کتاب مطالعات فرهنگی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که فرهنگ دقیقاً چیست و چرا تعریف آن تا این اندازه محل اختلاف است. سپس با مرور دیدگاه‌های گوناگون، فرهنگ را از منظر تاریخ اندیشه، جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی و فلسفه بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که هر تعریف، پیامدهای خاص خود را در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی دارد.
متن کتاب بعد از بحث‌های مفهومی، به مکتب‌های مهم در مطالعه‌ی فرهنگ می‌رسد و سپس موضوع‌هایی مانند برنامه‌ریزی فرهنگی، مدل‌های فرهنگی، ممیزی فرهنگی و مدیریت فرهنگی را پیش می‌کشد. دغدغه‌ی اصلی اثر این است که بدون شناخت دقیق فرهنگ و اجزای آن، نه تحلیل اجتماعی کامل می‌شود و نه طراحی سیاست‌ها و برنامه‌های فرهنگی به نتیجه‌ی مطلوب می‌رسد.

چرا باید کتاب مطالعات فرهنگی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مطالعات فرهنگی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تعریف‌های گوناگون فرهنگ را کنار هم می‌گذارد و تفاوت آن‌ها را روشن می‌کند.
• این کتاب نشان می‌دهد برداشت از فرهنگ چگونه بر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی اثر می‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب با مکتب‌ها و نظریه‌های مهم در حوزه‌ی فرهنگ آشنا می‌شود.
• این اثر فقط به بحث نظری محدود نمی‌ماند و موضوع‌هایی مانند مدیریت فرهنگی و مدل‌های برنامه‌ریزی را هم مطرح می‌کند.
• کتاب برای فهم نسبت فرهنگ با هویت اجتماعی، ارزش‌ها، هنجارها و نهادهای اجتماعی منبعی متمرکز فراهم می‌کند.
• مطالعه‌ی این کتاب به درک دقیق‌تر اصطلاح‌هایی مانند فرهنگ عامه، فرهنگ توده، فرهنگ‌پذیری و سیاست فرهنگی کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مطالعات فرهنگی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان مدیریت فرهنگی و علوم تربیتی که به یک متن درسی درباره مفهوم فرهنگ و کاربردهای آن نیاز دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی تعریف‌های مختلف فرهنگ و اختلاف دیدگاه‌ها در این حوزه بیشتر بدانند.
• پژوهشگرانی که با موضوع سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی یا مدیریت فرهنگی سروکار دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نسبت فرهنگ با جامعه، هویت، ارزش‌ها و نهادهای اجتماعی را دقیق‌تر بررسی کنند.
• کسانی که به آشنایی مقدماتی با مکتب‌ها و نظریه‌های مهم در مطالعات فرهنگی علاقه دارند.