کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس

کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس نوشته سلمان برقی، به سراغ نقش‌مایه‌ها و طرح‌هایی می‌رود که در فرش، دست‌بافته‌ها و قلم‌زنی روی مس در طبس دیده می‌شوند و بخشی از حافظه‌ی تصویری این منطقه را شکل داده‌اند. نویسنده در کنار معرفی نقوش اسلیمی، ختایی و شاه‌عباسی، به دگرگونی فرش طبس و پیوند آن با طرح‌های نایینی هم پرداخته است. این کتاب را انتشارات فراونگ منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس

کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس نوشته سلمان برقی، پژوهشی درباره نقش‌ها و طرح‌های سنتی رایج در طبس است؛ نقش‌هایی که نه فقط به‌عنوان آرایه، بلکه به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی و تجربه‌ی زیسته‌ی مردم منطقه بررسی شده‌اند. متن از این نکته شروع می‌کند که نقوش دیداری از گذشته تا امروز نشانه‌ای برای شناخت فرهنگ جوامع بوده‌اند و در طبس نیز این نشانه‌ها بیشتر در دست‌بافته‌ها، فرش و فلزکاری باقی مانده‌اند. نویسنده از همان ابتدا روشن می‌کند که در این منطقه، بخش مهمی از میراث تصویری در هنرهای کاربردی دوام آورده است.
این کتاب در ۳ فصل تنظیم شده است: نقوش سنتی در دست‌بافته‌ها، نقوش ختایی و اسلیمی و نقوش سنتی در قلم‌زنی روی مس. در فصل نخست، تمرکز اصلی بر فرش و به‌ویژه فرش‌های نایینیِ بافته‌شده در طبس است؛ جایی که نویسنده از نقش شاه‌عباسی، لچک‌ترنج، فرش ۲۴ رنگ و تغییر ذوق و الگوی بافت در منطقه حرف می‌زند. در ادامه، برای روشن‌تر شدن جایگاه طبس، به طرح‌های متداول خراسان جنوبی و مراکز مهم قالی‌بافی آن هم پرداخته شده است. این بخش فقط فهرست‌وار نیست و زمینه‌ی تاریخی، مواد اولیه، شیوه‌ی بافت و اصطلاحات رایج در قالی‌بافی را هم ثبت می‌کند.
این کتاب در فصل دوم، سراغ نقوش ختایی، اسلیمی و گل شاه‌عباسی می‌رود و ریشه‌ها، شکل‌ها و کاربرد آن‌ها را در سنت فرش ایرانی دنبال می‌کند. متن در این بخش، طبس را در پیوند با گستره‌ی بزرگ‌تر فرش نایین و اصفهان می‌بیند و نشان می‌دهد که چگونه یک نقش، هنگام ورود به منطقه‌ای تازه، به‌تدریج ویژگی محلی پیدا می‌کند. از سوی دیگر، اشاره به قلم‌زنی روی مس و نقش پرنده‌ی پلیکان، دامنه‌ی بحث را از فرش فراتر می‌برد و نشان می‌دهد که حافظه‌ی تصویری طبس فقط در تار و پود خلاصه نمی‌شود. حاصل کار، تصویری از یک سنت زنده است که میان گذشته، کاربرد روزمره و نشانه‌های هویتی در رفت‌وآمد است.

خلاصه کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس

کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس روند شکل‌گیری و تداوم نقوش سنتی در این منطقه را از دل هنرهای بومی دنبال می‌کند. نویسنده ابتدا جایگاه نقوش را در فرهنگ بصری ایران توضیح می‌دهد و بعد به‌صورت مشخص سراغ فرش و دست‌بافته‌های طبس می‌رود؛ از فرش‌های قدیمی محلی تا رواج فرش نایینی و نقش‌های شاه‌عباسی، اسلیمی و ختایی. متن در ادامه، بعضی طرح‌های رایج خراسان جنوبی، ویژگی‌های فنی قالی‌بافی و اصطلاحات این حوزه را هم ثبت می‌کند. بخش دیگری از کتاب به قلم‌زنی روی مس و نقش‌هایی می‌پردازد که در سال‌های بعد در طبس رواج یافته‌اند و به نشانه‌های هویتی منطقه تبدیل شده‌اند.

چرا باید کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری روشن از نقش‌مایه‌های رایج در فرش، دست‌بافته‌ها و فلزکاری طبس ارائه می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند مسیر دگرگونی فرش طبس از بافته‌های قدیمی محلی تا رواج طرح نایینی را بهتر دنبال کند.
• این کتاب اطلاعاتی درباره‌ی نقوش شاه‌عباسی، اسلیمی و ختایی و کاربرد آن‌ها در بافته‌های منطقه گرد آورده است.
• متن، فقط به معرفی نقش‌ها بسنده نمی‌کند و به مواد اولیه، شیوه‌ی بافت و اصطلاحات قالی‌بافی هم پرداخته است.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند پیوند میان هنرهای کاربردی و هویت محلی طبس را دقیق‌تر بشناسند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نقوش سنتی در گستره شهرستان طبس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فرش ایرانی که می‌خواهند با نقش‌ها و طرح‌های رایج در طبس و خراسان جنوبی آشنا شوند.
• پژوهشگران و دانشجویان هنر که درباره‌ی نقوش شاه‌عباسی، اسلیمی و ختایی مطالعه می‌کنند.
• مخاطبانی که به پیوند میان هنرهای بومی، حافظه‌ی محلی و هویت فرهنگی منطقه‌ها توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی فرش نایینیِ بافته‌شده در طبس و تفاوت‌های آن شناخت دقیق‌تری به‌دست آورند.
• علاقه‌مندان به صنایع‌دستی طبس که مایل‌اند فراتر از معرفی کلی، با جزئیات نقش‌ها و زمینه‌ی شکل‌گیری آن‌ها آشنا شوند.