کتاب تنوع عصبی در کلاس درس

کتاب تنوع عصبی در کلاس درس (The Neurodiverse Classroom) نوشته ویکتوریا هانیبورن، به‌ جای نگاه برچسب‌زننده به تفاوت‌های یادگیری، توجه، زبان و ارتباط، کلاس را به‌ عنوان جمعی متنوع می‌بیند و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان نیازهای فردی دانش‌آموزان را در محیط آموزشی بهتر شناخت و پاسخ داد. تمرکز اصلی اثر بر این است که تغییر در شیوه‌ی دیدن دانش‌آموزان می‌تواند به تغییر در ارتباط، تدریس، بهزیستی و فضای مدرسه منجر شود. این کتاب را انتشارات ارجمند با ترجمه سید نادر آزادصفت و طلیعه سعیدی رضوانی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تنوع عصبی در کلاس درس

کتاب تنوع عصبی در کلاس درس نوشته‌ی ویکتوریا هانیبورن به موضوع تفاوت‌های عصب‌شناختی دانش‌آموزان در مدرسه می‌پردازد و از همان ابتدا یک جابه‌جایی مهم در زاویه‌ی نگاه پیشنهاد می‌کند: به‌ جای آنکه تفاوت‌ها فقط در قالب اختلال، کمبود یا فاصله از هنجار دیده شوند، می‌توان آن‌ها را بخشی از تنوع طبیعی انسان‌ها دانست. این نگاه، بحث را از سطح تشخیص و برچسب فراتر می‌برد و به این پرسش می‌رسد که مدرسه چگونه باید خود را با دانش‌آموزان متنوع هماهنگ کند. در متن، نمونه‌هایی از اوتیسم، ADHD، اختلال خواندن، اختلال نوشتن، اختلال ریاضی، اختلال کنش‌پریشی و اختلال رشدی زبان آمده‌اند اما تأکید اصلی بر این است که هیچ دو دانش‌آموزی دقیقاً شبیه هم نیستند و نیازها را باید فردی دید.

کتاب فقط به تعریف مفاهیم بسنده نمی‌کند و مسیر بحث را به فضای واقعی آموزش می‌برد. فصل‌های آغازین به معرفی مفهوم تنوع عصبی، نسبت آن با مدل‌های پزشکی و اجتماعی ناتوانی و نقد نگاه مبتنی بر برچسب اختصاص دارند. سپس کتاب به حوزه‌های ملموس‌تر وارد می‌شود: ارتباط در مدرسه، متناسب‌سازی محیط فیزیکی کلاس، شیوه‌های تدریس و یادگیری، بهزیستی دانش‌آموز و در نهایت رویکردی که کل مدرسه را درگیر می‌کند. ویکتوریا هانیبورن نشان می‌دهد که مسئله فقط روش تدریس نیست؛ نور، صدا، چیدمان کلاس، نوع دستورالعمل‌ها، بار حافظه، کار گروهی، استقلال دانش‌آموز و حتی سیاست‌های مدرسه هم در تجربه‌ی یادگیری نقش دارند.

کتاب تنوع عصبی در کلاس درس حال‌وهوایی مسئله‌محور دارد و از دل موقعیت‌های آموزشی پیش می‌رود. متن بارها یادآوری می‌کند که بسیاری از دشواری‌های دانش‌آموزان فقط از ویژگی‌های فردی آن‌ها ناشی نمی‌شود، بلکه از محیطی می‌آید که برای یک الگوی محدود از یادگیری طراحی شده است. این کتاب تصویری از مدرسه ارائه می‌دهد که در آن پذیرش تفاوت، فقط یک شعار اخلاقی نیست بلکه بخشی از طراحی آموزش، ارتباط و حمایت روزمره است.

خلاصه کتاب تنوع عصبی در کلاس درس

کتاب تنوع عصبی در کلاس درس توضیح می‌دهد که تفاوت در شیوه‌ی فکر کردن، یادگیری، توجه و ارتباط، بخشی از واقعیت کلاس درس است و نباید فقط با برچسب‌های تشخیصی فهمیده شود. نویسنده در ابتدا مفهوم تنوع عصبی را شرح داده و نشان می‌دهد چرا تکیه‌ی صرف بر مدل‌های سنتی ناتوانی، برای فهم نیازهای دانش‌آموزان کافی نیست.

سپس کتاب به نمونه‌های گوناگون تفاوت‌های عصب‌شناختی می‌پردازد و از دل آن‌ها به مسائل عملی‌تری می‌رسد: چگونگی برقراری ارتباط مؤثرتر با دانش‌آموزان، تنظیم محیط کلاس، کاهش فشارهای غیرضروری، حمایت از خواندن و نوشتن و ریاضیات، تقویت استقلال و توجه به بهزیستی. پیام محوری کتاب این است که مدرسه وقتی فراگیرتر می‌شود که از انتظار یکسان‌بودن فاصله بگیرد و برای نیازهای متنوع از پیش آماده باشد.

چرا باید کتاب تنوع عصبی در کلاس درس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تنوع عصبی در کلاس درس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم تنوع عصبی را در پیوند با موقعیت‌های واقعی کلاس و مدرسه توضیح می‌دهد.
• این کتاب کمک می‌کند تفاوت میان مشکل فردی و نامتناسب‌بودن محیط آموزشی دقیق‌تر دیده شود.
• خواننده با طیفی از نیازهای آموزشی مرتبط با اوتیسم، ADHD، اختلال خواندن، اختلال نوشتن، اختلال ریاضی و اختلال رشدی زبان آشنا می‌شود.
• این کتاب نشان می‌دهد ارتباط، چیدمان فضا، منابع آموزشی و سیاست‌های مدرسه چگونه بر یادگیری اثر می‌گذارند.
• مطالعه‌ی این کتاب برای فهم بهتر پیوند میان پذیرش تفاوت، عزت‌نفس دانش‌آموز و بهزیستی آموزشی مفید است.
• این اثر به‌ جای تمرکز صرف بر تشخیص‌ها، بر شناخت نیازهای فردی و پاسخ‌دادن به آن‌ها تکیه دارد.

خواندن کتاب تنوع عصبی در کلاس درس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تنوع عصبی در کلاس درس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند نیازهای متفاوت دانش‌آموزان را در کلاس بهتر تشخیص دهند.
• مدیران و کارکنان مدرسه که در پی مناسب‌سازی محیط آموزشی و سیاست‌های مدرسه هستند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های آموزش، روان‌شناسی تربیتی و آموزش ویژه که به موضوع تفاوت‌های یادگیری علاقه دارند.
• مربیان و مشاورانی که با مسائل مربوط به توجه، ارتباط، بهزیستی و مشارکت دانش‌آموزان سروکار دارند.
• والدینی که می‌خواهند درک روشن‌تری از نیازهای آموزشی فرزندان دارای تفاوت‌های عصبی به دست آورند.

بخشی از کتاب تنوع عصبی در کلاس درس

«دانش‌آموزانی که اختلالات و تفاوت‌های محرزشده‌ای در زمینۀ یادگیری دارند غالباً دارای "نیازهای آموزشی ویژه" در نظر گرفته می‌شوند، یعنی "علاوه بر آنچه به طور کلی در اختیار سایر کودکان در مدرسه قرار می‌گیرد، آنها نیازمند کمک و حمایت اضافی هستند" (وزارت آموزش و پرورش انگلستان، ۲۰۱۵، ص ۱۶) تا اینکه بتوانند پیشرفت کنند و به برنامۀ درسی دسترسی داشته باشند. اصطلاح "نیازهای آموزشی ویژه" غالباً با مدل پزشکی ناتوانی در ارتباط است (هادکینسون، ۲۰۱۶).

بر اساس مدل پزشکی ناتوانی، افرادِ ناتوان دچار "مشکل" هستند و بر مبنای نشانه‌های این مشکل، یک تشخیص خاص برای آنها مطرح می‌شود. طبق این مدل، می‌توان فرد را از طریق دارو، درمان‌ها یا مداخلات خاص درمان کرد یا وضعیت او را بهبود بخشید. این مدل با انتقادهایی روبرو شده است چون ریشۀ مشکل را در خود فرد جستجو می‌کند و عوامل اجتماعی وسیع‌تر را به حساب نمی‌آورد. افزون بر این، مدل پزشکی بیان می‌کند که گروهی تحت طبقۀ "نرمال" وجود دارد و افرادی که خارج از این گروه قرار دارند تحت عنوان "غیرنرمال" شناخته می‌شوند یا به درمان نیاز دارند تا اینکه به حالت نرمال نزدیکتر شوند.»