کتاب تمثال شاه شهید

کتاب تمثال شاه شهید نوشته فهیمه فیروزبخت، روایتی تاریخی از زندگی سهراب، پسر یک سنگ‌تراش یزدی است که سرنوشتش با ساخت سنگ آرامگاه ناصرالدین‌شاه گره می‌خورد. این کتاب از دل یک ماجرای خانوادگی و هنری، تصویری از فقر، بی‌عدالتی، فرسودگی مردم و بی‌اعتنایی قدرت به رنج اهل کار نشان می‌دهد. این کتاب را سنجاق منتشر کرده است و در متن، هنر سنگ‌تراشی فقط یک پیشه نیست، بلکه راهی برای دیدن شکاف میان شکوه ظاهری دربار و زندگی فرودستان است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تمثال شاه شهید

کتاب تمثال شاه شهید نوشته فهیمه فیروزبخت در بستری تاریخی شکل گرفته و قصه‌ی خود را از یزد آغاز می‌کند؛ جایی که سهراب، جوانی از خانواده‌ای سنگ‌تراش، میان علاقه به آفرینش و واقعیت تلخ معاش گرفتار مانده است. فضای اثر از همان ابتدا با گورستان، بازار، خانه‌های خشتی، شب‌های کویر و کارگاه سنگ‌تراشی ساخته می‌شود و از دل همین جزئیات، تصویری از زندگی مردم در روزگاری پر از بیماری، فقر، مالیات سنگین و بی‌پناهی بیرون می‌آید. در این میان، هنر نه به‌عنوان زینت، بلکه به‌عنوان کاری سخت و کم‌ارج دیده می‌شود؛ کاری که هم حافظ نام مردگان است و هم نشانی از رنج زندگان.
کتاب تمثال شاه شهید فقط به یک سفارش درباری محدود نمی‌ماند. متن، ماجرای ساخت سنگ آرامگاه ناصرالدین‌شاه را بهانه‌ای قرار می‌دهد تا نسبت میان قدرت، تاریخ و کار دست را نشان دهد. نویسنده در کنار روایت زندگی سهراب و پدرش، به ترور ناصرالدین‌شاه، جایگاه میرزا رضا کرمانی و حال‌وهوای سیاسی آن دوره هم پرداخته است. به این ترتیب، داستان از سطح یک زندگی شخصی فراتر می‌رود و به تصویری بزرگ‌تر از جامعه می‌رسد؛ جامعه‌ای که در آن شکوه رسمی دربار با فرسودگی مردم عادی کنار هم قرار گرفته است.
کتاب تمثال شاه شهید حال‌وهوایی اندوهگین اما زنده دارد. توصیف‌های پی‌درپی از باد، خاک، نور، حیاط خانه، صدای شاهنامه‌خوانی و لمس سنگ، به اثر بافتی حسی داده‌اند و رابطه‌ی پدر و پسر را به یکی از محورهای مهم آن تبدیل کرده‌اند. در مرکز این روایت، پرسشی ماندگار دیده می‌شود: وقتی هنر در خدمت قدرت قرار می‌گیرد، سهم هنرمند از آن همه رنج و مهارت چیست؟ همین پرسش، مسیر سهراب را از دلبستگی به پدر و زادگاهش تا تجربه‌ی فقدان و حرکت به‌سوی آینده شکل می‌دهد.

خلاصه داستان تمثال شاه شهید

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
سهراب، پسر استادحسین حجارباشی، در یزد کنار پدری بزرگ می‌شود که سنگ‌تراشی نامدار است اما زندگی‌اش در تنگدستی می‌گذرد. سهراب در دل آرزو دارد به‌جای ساختن سنگ قبر، کاری ماندگارتر و باشکوه‌تر بیافریند. وقتی از دربار قاجار سفارش ساخت سنگ آرامگاه ناصرالدین‌شاه به پدرش می‌رسد، خانواده آن را فرصتی برای دگرگونی زندگی خود می‌بینند. استادحسین سال‌ها برای ساخت سنگی کم‌نظیر وقت می‌گذارد، اما نتیجه‌ی این کار با بی‌اعتنایی و بی‌عدالتی همراه می‌شود. این ضربه، زندگی خانواده را از هم می‌پاشد و سهراب را در مسیری تازه قرار می‌دهد؛ مسیری که با سوگ، خشم، خاطره و جست‌وجوی آینده گره خورده است.

چرا باید کتاب تمثال شاه شهید را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تمثال شاه شهید را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یک ماجرای شخصی را به رخدادهای مهم دوره‌ی قاجار پیوند می‌دهد و تاریخ را از زاویه‌ی زندگی مردم عادی نشان می‌دهد.
• رابطه‌ی سهراب و پدرش، تصویری دقیق از انتقال هنر، آرزو و سرخوردگی در یک خانواده‌ی پیشه‌ور به دست می‌دهد.
• متن، جایگاه هنر سنگ‌تراشی را در دل فقر و بی‌عدالتی بررسی می‌کند و پرسشی جدی درباره‌ی ارزش کار هنرمند پیش می‌کشد.
• فضاسازی اثر از یزد، بازار، گورستان، خانه و حرم، حال‌وهوای تاریخی داستان را ملموس می‌کند.
• روایت کتاب نشان می‌دهد تصمیم‌های دربار چگونه بر زندگی کسانی اثر می‌گذارد که هیچ سهمی از قدرت ندارند.
• خواندن این کتاب برای کسانی که به داستان‌های تاریخی با محور رنج، حافظه و شأن ازدست‌رفته‌ی اهل کار علاقه دارند، مناسب است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تمثال شاه شهید به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های تاریخی که می‌خواهند فضای اجتماعی دوره‌ی قاجار را از دل زندگی مردم ببینند.
• خوانندگانی که به داستان‌های شخصیت‌محور با محور رابطه‌ی پدر و پسر و تجربه‌ی فقدان علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نسبت هنر، قدرت و بی‌عدالتی در یک روایت داستانی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که از فضاهای کویری، توصیف‌های حسی و جزئیات مربوط به پیشه‌ها و زندگی شهری قدیم لذت می‌برند.
• علاقه‌مندان به داستان‌هایی که در آن امید فردی با واقعیت سخت جامعه درگیر می‌شود.

بخشی از کتاب تمثال شاه شهید

«نامه را باز کرد، مهر پرطمطراق شاهانه اول به چشمش آمد، مهر ملوکانهٔ مظفرالدین شاه قاجار!
سهراب با تعجب و چشمان گشاد شده نامه‌را چپ و راست می‌کرد مطمئن بود اشتباه شده.
حجارباشی برخاست و کمرش را راست کرد تا نامه را ببیند.
متعجب بود و ریشش را می‌خاراند. آخر او را به دربار چه‌کار بود؟!
در نامه نوشته شده بود که اعلی‌حضرت همایونی قبله‌ی‌عالم شاه نو مظفرالدین‌شاه قاجار امر کرده برای شاه درگذشته، شاه شهید، شاه بابا، سلطان صاحب‌قران ناصرالدین شاه قاجار سنگی یگانه و زیبا که مثلش در هیچ جا پیدا نشود، بسازد...
***
یک سال از ترور ناصرالدین شاه، چهارمین شاه دودمان قاجار، می‌گذشت. اردیبهشت سال گذشته (سال ۱۲۷۵ خورشیدی) بود که خبر شوکه‌کننده‌ای رسید و همهٔ ایران سیاه پوش شد.
شاه کشته شد!
این چیزی بود که جارچی‌ها در کوچه و خیابان‌ها جار می‌زدند.
درست نزدیک به جشن پنجاهمین سالگرد تاجگذاری شاه بود که این اتفاق افتاد. در پایتخت و همهٔ شهرها مردم مشغول آماده شدن برای جشن بودند. کاخ شاه را چراغانی می‌کردند، تدارک پذیرایی می‌دیدند، تمام‌آیینه‌کاری‌های کاخ را برق انداخته بودند، یک جشن بی‌نظیر در راه بود و نمایندگان کشورهای خارجی از چندروز قبل باهدایایشان وارد تهران شدند.»