کتاب نظریه گفتمان و سینما

کتاب نظریه گفتمان و سینما نوشته امین جواهری، محمد رضا قائدی و روح اله سهرابی، با تمرکز بر فیلم‌های چهل و یکمین جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم فجر، کوشیده سینما را به‌ عنوان میدان شکل‌گیری معنا، بازنمایی طبقات اجتماعی، تصویر زنان و کشمکش گفتمان‌های رقیب بررسی کند. پیوند میان مفاهیم نظری و تحلیل صحنه‌ها باعث شده متن از سطح تعریف‌های انتزاعی فراتر برود و به نمونه‌های مشخص برسد. کتاب را انتشارات نگارستان ادب منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظریه گفتمان و سینما

کتاب نظریه گفتمان و سینما نوشته‌ی امین جواهری، محمد رضا قائدی و روح اله سهرابی تلاشی است برای خواندن فیلم‌های جشنواره از زاویه‌ای جامعه‌شناختی. نویسندگان روشن می‌کنند که سینما جایی است که معنا ساخته می‌شود، ارزش‌ها برجسته می‌شوند و بعضی گروه‌ها به حاشیه می‌روند. 

متن بر مفاهیمی مثل بازنمایی، کلیشه‌سازی، طبیعی‌سازی، همنشینی و جانشینی، سوژگی و ابژه‌بودن زنان و نیز مسئله‌محوری یا سرگرمی‌محوری تکیه کرده است. در کنار این‌ها، چارچوب تحلیل گفتمان با ارجاع به مفاهیمی مانند هژمونی، دال مرکزی، دال تهی، غیریت، زنجیره‌ی هم‌ارزی و ساختارشکنی توضیح داده می‌شود تا خوانش فیلم‌ها فقط در حد برداشت‌های کلی باقی نماند.

کتاب بعد از بخش مفهومی، وارد تحلیل موردی فیلم‌های حاضر در سودای سیمرغ می‌شود و برای هر فیلم چند محور ثابت را دنبال می‌کند: خلاصه‌ی فیلم، جایگاه طبقاتی شخصیت‌ها، شیوه‌ی بازنمایی، نشانه‌ها و معناها، تصویر زنان و در نهایت تحلیل گفتمان. امین جواهری، محمد رضا قائدی و روح اله سهرابی فقط درباره‌ی چند فیلم مشخص حرف نمی‌زنند، بلکه می‌خواهند نشان دهند هر فیلم چگونه بخشی از تنش‌های اجتماعی و فرهنگی را بازسازی یا تثبیت می‌کند.

کتاب نظریه گفتمان و سینما در فصل پایانی به جمع‌بندی می‌رسد و از خلال تحلیل‌ها به گفتمان‌های حاکم در فیلم‌های جشنواره و بعضی مقوله‌های کلان‌تر مثل حوزه‌ی عمومی و قطب‌های سینمایی نزدیک می‌شود. اهمیت متن بیشتر در این است که میان واژه‌های نظری و مصداق‌های سینمایی فاصله نمی‌اندازد و برای هر مفهوم، نمونه‌ای از صحنه، موقعیت یا دیالوگ می‌آورد.

خلاصه کتاب نظریه گفتمان و سینما

کتاب نظریه گفتمان و سینما از این پرسش شروع می‌کند که فیلم‌های یک جشنواره چه تصویری از جامعه، طبقات، زنان، خانواده و سبک‌های زندگی می‌سازند. نویسندگان ابتدا ابزارهای مفهومی خود را توضیح می‌دهند؛ از بازنمایی و کلیشه‌سازی تا هژمونی و غیریت. سپس همین ابزارها را روی مجموعه‌ای از فیلم‌های جشنواره به‌ کار می‌گیرند و نشان می‌دهند هر اثر چگونه معنا تولید می‌کند، چه چیزهایی را برجسته می‌سازد و چه چیزهایی را به حاشیه می‌راند. 

در این مسیر، جایگاه طبقاتی شخصیت‌ها، نسبت فیلم با مسائل اجتماعی، نوع تصویر زن و کشمکش میان گفتمان‌های رقیب به محور اصلی تحلیل تبدیل می‌شود. جمع‌بندی نهایی هم تصویری کلی از جهت‌گیری‌های مسلط در این فیلم‌ها به دست می‌دهد.

چرا باید کتاب نظریه گفتمان و سینما را بخوانیم؟

• این کتاب مفاهیم نظری مثل بازنمایی، هژمونی، دال مرکزی و غیریت را در کنار نمونه‌های سینمایی توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند ببیند تحلیل جامعه‌شناختی فیلم فقط به داستان و شخصیت محدود نمی‌شود و به طبقه، جنسیت و قدرت هم گره می‌خورد.
• این اثر امکان مقایسه‌ی چند فیلم را با یک الگوی مشترک فراهم می‌کند و تفاوت جهت‌گیری آن‌ها را روشن‌تر نشان می‌دهد.
• کتاب به بررسی تصویر زنان از نگاه ابژه و سوژگی پرداخته و این محور را در چند فیلم دنبال می‌کند.
• متن نشان می‌دهد که چگونه کلیشه‌سازی و طبیعی‌سازی در فیلم‌ها به شکل‌گیری برداشت‌های اجتماعی کمک می‌کنند.

خواندن کتاب نظریه گفتمان و سینما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نظریه گفتمان و سینما به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران سینما، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی که می‌خواهند کاربرد مفاهیم گفتمانی را در تحلیل فیلم ببینند.
• علاقه‌مندان به فیلم‌های جشنواره فجر که می‌خواهند فراتر از خلاصه و نقدهای معمول، لایه‌های اجتماعی آثار را بررسی کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی بازنمایی طبقات اجتماعی، خانواده و سبک‌های زندگی در سینما سؤال دارند.
• کسانی که می‌خواهند تصویر زنان در فیلم‌ها را از زاویه‌ی سوژگی و ابژه‌سازی دنبال کنند.
• مخاطبانی که به تحلیل نشانه‌ها، دیالوگ‌ها و موقعیت‌های فیلمی در پیوند با قدرت و هویت علاقه دارند.