کتاب نظریه گفتمان و سینما

کتاب نظریه گفتمان و سینما نوشته امین جواهری، محمد رضا قائدی و روح اله سهرابی است که انتشارات نگارستان ادب آن را منتشر کرده است. این کتاب با تمرکز بر فیلم‌های چهل و یکمین جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم فجر، سینما را فقط به‌عنوان روایت و تصویر نمی‌بیند، بلکه آن را میدان شکل‌گیری معنا، بازنمایی طبقات اجتماعی، تصویر زنان و کشمکش گفتمان‌های رقیب بررسی می‌کند. پیوند میان مفاهیم نظری و تحلیل صحنه‌ها باعث شده متن از سطح تعریف‌های انتزاعی فراتر برود و به نمونه‌های مشخص برسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظریه گفتمان و سینما

کتاب نظریه گفتمان و سینما نوشته امین جواهری، محمد رضا قائدی و روح اله سهرابی تلاشی است برای خواندن فیلم‌های جشنواره از زاویه‌ای جامعه‌شناختی. نویسندگان از همان فصل نخست روشن می‌کنند که سینما در این نگاه فقط محل سرگرمی یا روایت قصه نیست، بلکه جایی است که معنا ساخته می‌شود، ارزش‌ها برجسته می‌شوند و بعضی گروه‌ها به حاشیه می‌روند. متن بر مفاهیمی مثل بازنمایی، کلیشه‌سازی، طبیعی‌سازی، همنشینی و جانشینی، سوژگی و ابژه‌بودن زنان و نیز مسئله‌محوری یا سرگرمی‌محوری تکیه کرده است. در کنار این‌ها، چارچوب تحلیل گفتمان با ارجاع به مفاهیمی مانند هژمونی، دال مرکزی، دال تهی، غیریت، زنجیره‌ی هم‌ارزی و ساختارشکنی توضیح داده می‌شود تا خوانش فیلم‌ها فقط در حد برداشت‌های کلی باقی نماند.
کتاب نظریه گفتمان و سینما بعد از بخش مفهومی، وارد تحلیل موردی فیلم‌های حاضر در سودای سیمرغ می‌شود و برای هر فیلم چند محور ثابت را دنبال می‌کند: خلاصه‌ی فیلم، جایگاه طبقاتی شخصیت‌ها، شیوه‌ی بازنمایی، نشانه‌ها و معناها، تصویر زنان و درنهایت تحلیل گفتمان. از فهرست کتاب پیداست که نویسندگان کوشیده‌اند الگوی واحدی برای بررسی آثار مختلف به‌کار ببرند تا بتوان میان فیلم‌ها مقایسه انجام داد. در نمونه‌های آمده در متن، توجه ویژه‌ای به نسبت سینما با طبقه، خانواده، بحران‌های اخلاقی، سبک‌های زندگی، مذهب، قدرت و شکل‌های مختلف هویت دیده می‌شود. نتیجه این است که این کتاب فقط درباره‌ی چند فیلم مشخص حرف نمی‌زند، بلکه می‌خواهد نشان دهد هر فیلم چگونه بخشی از تنش‌های اجتماعی و فرهنگی را بازسازی یا تثبیت می‌کند.
کتاب نظریه گفتمان و سینما در فصل پایانی به جمع‌بندی می‌رسد و از خلال تحلیل‌ها به گفتمان‌های حاکم در فیلم‌های جشنواره و بعضی مقوله‌های کلان‌تر مثل حوزه‌ی عمومی و قطب‌های سینمایی نزدیک می‌شود. اهمیت متن بیشتر در این است که میان واژه‌های نظری و مصداق‌های سینمایی فاصله نمی‌اندازد و برای هر مفهوم، نمونه‌ای از صحنه، موقعیت یا دیالوگ می‌آورد. به‌همین‌دلیل کتاب برای کسانی که می‌خواهند بفهمند مفاهیم نظری چگونه در خواندن فیلم به‌کار می‌آیند، منبعی قابل‌توجه است.

خلاصه کتاب نظریه گفتمان و سینما

کتاب نظریه گفتمان و سینما از این پرسش شروع می‌کند که فیلم‌های یک جشنواره چه تصویری از جامعه، طبقات، زنان، خانواده و سبک‌های زندگی می‌سازند. نویسندگان ابتدا ابزارهای مفهومی خود را توضیح می‌دهند؛ از بازنمایی و کلیشه‌سازی تا هژمونی و غیریت. سپس همین ابزارها را روی مجموعه‌ای از فیلم‌های جشنواره به‌کار می‌گیرند و نشان می‌دهند هر اثر چگونه معنا تولید می‌کند، چه چیزهایی را برجسته می‌سازد و چه چیزهایی را به حاشیه می‌راند. در این مسیر، جایگاه طبقاتی شخصیت‌ها، نسبت فیلم با مسائل اجتماعی، نوع تصویر زن و کشمکش میان گفتمان‌های رقیب به محور اصلی تحلیل تبدیل می‌شود. جمع‌بندی نهایی هم تصویری کلی از جهت‌گیری‌های مسلط در این فیلم‌ها به دست می‌دهد.

چرا باید کتاب نظریه گفتمان و سینما را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نظریه گفتمان و سینما را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفاهیم نظری مثل بازنمایی، هژمونی، دال مرکزی و غیریت را در کنار نمونه‌های سینمایی توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند ببیند تحلیل جامعه‌شناختی فیلم فقط به داستان و شخصیت محدود نمی‌شود و به طبقه، جنسیت و قدرت هم گره می‌خورد.
• این اثر امکان مقایسه‌ی چند فیلم را با یک الگوی مشترک فراهم می‌کند و تفاوت جهت‌گیری آن‌ها را روشن‌تر نشان می‌دهد.
• کتاب به بررسی تصویر زنان از نگاه ابژه و سوژگی پرداخته است و این محور را در چند فیلم دنبال می‌کند.
• متن نشان می‌دهد که چگونه کلیشه‌سازی و طبیعی‌سازی در فیلم‌ها به شکل‌گیری برداشت‌های اجتماعی کمک می‌کنند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که به نسبت میان سینما و مسائل اجتماعی علاقه دارند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نظریه گفتمان و سینما به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران سینما، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی که می‌خواهند کاربرد مفاهیم گفتمانی را در تحلیل فیلم ببینند.
• علاقه‌مندان به فیلم‌های جشنواره فجر که می‌خواهند فراتر از خلاصه و نقدهای معمول، لایه‌های اجتماعی آثار را بررسی کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی بازنمایی طبقات اجتماعی، خانواده و سبک‌های زندگی در سینما سؤال دارند.
• کسانی که می‌خواهند تصویر زنان در فیلم‌ها را از زاویه‌ی سوژگی و ابژه‌سازی دقیق‌تر دنبال کنند.
• مخاطبانی که به تحلیل نشانه‌ها، دیالوگ‌ها و موقعیت‌های فیلمی در پیوند با قدرت و هویت علاقه دارند.