کتاب استعمارشناسی با تاکید بر ماهیت استعمار انگلیس

کتاب استعمارشناسی با تاکید بر ماهیت استعمار انگلیس نوشته محمدصادق ابوالحسنی اثری است که به‌جای روایت خطیِ صرف از رویدادها، سراغ چیستی استعمار و به‌ویژه الگوی عمل بریتانیا می‌رود. نویسنده در این اثر از مفهوم استعمارشناسی، ابزارها و پی‌آمدهای استعمار آغاز می‌کند و سپس با تمرکز بر خصلت‌های فکری و رفتاری استعمار انگلیس، تصویری از منطق سلطه در ایران و مشرق‌زمین به‌دست می‌دهد. این کتاب را پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب استعمارشناسی با تاکید بر ماهیت استعمار انگلیس

کتاب استعمارشناسی با تاکید بر ماهیت استعمار انگلیس نوشته محمدصادق ابوالحسنی در دل مجموعه‌ای پژوهشی قرار می‌گیرد که مسئله‌ی استعمار را از زاویه‌ی تجربه‌ی تاریخی ایران بررسی می‌کند. محور اصلی اثر فقط ثبت رخدادها یا مرور روابط سیاسی نیست، بلکه بازشناسی خودِ پدیده‌ی استعمار است؛ این‌که چگونه شکل می‌گیرد، با چه توجیهاتی پیش می‌رود، چه ابزارهایی به‌کار می‌گیرد و چه ردپایی در تاریخ و ذهنیت جوامع بر جا می‌گذارد. نویسنده از همان آغاز، بحث را به ضرورت بازخوانی تاریخ استعمار پیوند می‌زند و نشان می‌دهد که تحریف تاریخ، بخشی از فرایند سلطه است؛ یعنی استعمار فقط در میدان سیاست و اقتصاد عمل نمی‌کند، بلکه در روایت‌سازی و جهت‌دادن به حافظه‌ی تاریخی هم حضور دارد.
این کتاب از نظر ساختار، دو بخش اصلی دارد. فصل نخست به استعمار و استعمارشناسی اختصاص یافته و در آن موضوعاتی مانند مفهوم‌شناسی استعمار، فواید شناخت آن، پی‌آمدها، ابزارها، ادوار و مراحل، ایدئولوژی‌های استعمار و ریشه‌های تاریخی و فرهنگی پیدایش آن طرح شده است. فصل دوم به‌صورت متمرکز سراغ ماهیت و شاکله‌ی استعمار انگلیس می‌رود و آن را از دو منظر بررسی می‌کند: خصلت‌های منشی و خصلت‌های بینشی. در ادامه نیز اصول عملکرد بریتانیا در ایران و نتیجه‌ی این عملکردها مطرح می‌شود. ضمیمه‌های پایانی هم دامنه‌ی بحث را به نمونه‌های تاریخی مشخص، از جمله کودتای رضاخان، واکنش روحانیت و چند متن ضدانگلیسی گسترش می‌دهند.
این کتاب از نظر روش، بر این ایده تکیه دارد که برای شناخت یک قدرت استعماری باید فقط به اسناد رسمی یا شرح‌حال کارگزاران بسنده نکرد، بلکه باید از خلال رفتارها، ترفندها، زبان سیاسی و آثار به‌جای‌مانده‌ی آن قدرت، سرشتش را بازسازی کرد. به همین دلیل، اثر حاضر هم به مباحث نظری نزدیک می‌شود و هم به نمونه‌های تاریخی. فضای کتاب جدلی و مسئله‌محور است و بیش از آن‌که درگیر جزئیات پراکنده شود، می‌خواهد الگویی کلی از منطق سلطه، نسبت آن با تاریخ ایران و پیوندش با شکل‌های تازه‌تر نفوذ ارائه کند.

خلاصه کتاب استعمارشناسی با تاکید بر ماهیت استعمار انگلیس

این اثر از این پرسش آغاز می‌کند که چرا شناخت استعمار هنوز مسئله‌ای زنده است و چرا در میان قدرت‌های استعماری، نقش بریتانیا در منابع تاریخی چنین برجسته دیده می‌شود. نویسنده ابتدا چارچوبی برای فهم استعمار می‌سازد: تعریف‌ها، ابزارها، پی‌آمدها، مراحل و پشتوانه‌های فکری آن را کنار هم می‌گذارد و سپس این چارچوب را بر استعمار انگلیس منطبق می‌کند. در ادامه، بحث به ویژگی‌های رفتاری و فکری بریتانیا می‌رسد؛ از سودجویی، خشونت و فریب تا خودبرتربینی، نژادباوری و توجیه‌های نظری سلطه. کتاب در کنار این تحلیل کلی، به ایران نیز توجه ویژه دارد و می‌کوشد نشان دهد که نفوذ استعماری فقط در اشغال مستقیم خلاصه نمی‌شود، بلکه در تاریخ‌نگاری، سیاست، فرهنگ و شبکه‌های نفوذ هم عمل می‌کند.

چرا باید کتاب استعمارشناسی با تاکید بر ماهیت استعمار انگلیس را بخوانیم؟

• این کتاب تصویری کلی از مفهوم استعمار، ابزارها، ادوار و پی‌آمدهای آن در اختیار می‌گذارد و بحث را به یک کشور محدود نمی‌کند.
• نویسنده به‌جای توقف در روایت رویدادها، سراغ ماهیت استعمار انگلیس می‌رود و الگوی رفتاری و فکری آن را جداگانه بررسی می‌کند.
• فصل‌های کتاب برای کسانی که می‌خواهند نسبت میان تاریخ‌نگاری، تحریف تاریخی و سلطه‌ی سیاسی را بهتر بفهمند، نکات روشنی دارد.
• ضمیمه‌های پایانی، بحث نظری کتاب را به نمونه‌های مشخص تاریخی در ایران پیوند می‌دهند و مسیر مطالعه را عینی‌تر می‌کنند.
• اثر حاضر برای شناخت این نکته مفید است که نفوذ استعماری فقط به حضور نظامی محدود نمی‌شود و می‌تواند در فرهنگ، رسانه، نهادها و روایت‌های تاریخی هم ادامه پیدا کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و مطالعات فرهنگی که می‌خواهند درباره‌ی استعمار و شیوه‌های نفوذ آن مطالعه‌ی متمرکزتری داشته باشند.
• خوانندگانی که به تاریخ روابط ایران و انگلستان و نقش بریتانیا در تحولات سیاسی ایران علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند پیوند میان سلطه‌ی سیاسی، تحریف تاریخی و هویت فرهنگی را دقیق‌تر بررسی کنند.
• مخاطبانی که از کتاب‌های مسئله‌محور در حوزه‌ی تاریخ معاصر و اندیشه‌ی سیاسی استقبال می‌کنند.
• علاقه‌مندانی که می‌خواهند با نگاه نویسنده به مفهوم استعمارشناسی و کارکرد آن در فهم گذشته و حال آشنا شوند.