کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان

کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان (سده‌ی هفتم تا چهاردهم هجری قمری) نوشته میلاد جهانی سیاهرودی است و نشر دوبون آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌جای بسنده‌کردن به معرفی چند بنای شناخته‌شده، مسیر شکل‌گیری و دگرگونی کاشی در گیلان را در پیوند با جغرافیا، مذهب، سیاست و اقتصاد دنبال می‌کند. نویسنده با تکیه‌بر مشاهده‌های میدانی، تصاویر و منابع تاریخی، نشان می‌دهد که کاشی در گیلان فقط یک عنصر تزئینی نبوده و گاهی نقش نشانه‌ی مکان، ابزار نمایش قدرت و بخشی از زندگی روزمره را هم پیدا کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان

کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان نوشته میلاد جهانی سیاهرودی پژوهشی مفصل درباره‌ی حضور کاشی در بناها و فضاهای گوناگون گیلان است. نویسنده از همان آغاز روشن می‌کند که هدفش فقط چیدن یک تاریخ خطی از نمونه‌ها نیست. او می‌خواهد نشان دهد هر قطعه کاشی در چه بستری پدید آمده و چرا در یک دوره پررنگ شده یا در دوره‌ای دیگر کم‌فروغ مانده است. به‌همین دلیل بحث کتاب از خودِ شیء فراتر می‌رود و به نسبت میان اثر هنری و محیط جغرافیایی، مناسبات مذهبی، کشمکش‌های سیاسی، رونق اقتصادی و تغییرات اجتماعی می‌رسد. این نگاه باعث شده کاشی نه فقط به‌عنوان تزئین، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای فرهنگی و تاریخی بررسی شود.
کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان بر پایه‌ی یافته‌های میدانی و کتابخانه‌ای پیش می‌رود و نویسنده در آن سه فرض اصلی را دنبال کرده است: کاشی در گیلان فقط برای آرایش بنا به‌کار نرفته، شکل‌گیری پایگاه تولید و مصرف آن با شرایط اقتصادی و جغرافیایی پیوند داشته و در ادامه به بخشی از کسب‌وکار و زندگی شهری تبدیل شده است. فهرست کتاب هم این مسیر را بازتاب می‌دهد؛ از فصل‌هایی مانند کاشی در بستر ایدئولوژی؛ از تزئین تا تهییج، کاشی در دوره‌ی تحول؛ از وابستگی تا استقلال و کاشی به‌مثابه‌ی درآمد؛ از اوج تا افول تا بخش‌هایی درباره‌ی سبک‌ها، کاشی به‌مثابه‌ی معرف مکان، مشاهدات پراکنده و بحث افول این هنر. در این میان، نمونه‌هایی از مسجدها، بقعه‌ها، مدرسه‌ها و فضاهای عمومی گیلان بررسی شده‌اند تا تفاوت کارکرد و معنای کاشی در هر موقعیت روشن شود.
کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان از نظر حال‌وهوا بیشتر شبیه همراهی با یک جست‌وجوی طولانی در دل بناها، اسناد و نشانه‌های به‌جای‌مانده است. نویسنده بارها به کمبود سند مستقیم اشاره کرده و به‌جای نتیجه‌گیری شتاب‌زده، از مقایسه، تطبیق و بازخوانی کمک گرفته است. همین ویژگی به متن حالتی پژوهشگرانه می‌دهد که در آن نام مکان‌ها، دوره‌ها، هنرمندان و نمونه‌های پراکنده کنار هم قرار می‌گیرند تا تصویری گسترده‌تر از تاریخ کاشی در گیلان ساخته شود. اهمیت این کتاب در همین است که یک هنر محلی را در پیوند با زیست تاریخی منطقه می‌بیند و از خلال کاشی، بخشی از حافظه‌ی فرهنگی گیلان را بازسازی می‌کند.

خلاصه کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان

کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان روند حضور کاشی در این منطقه را از سده‌ی هفتم تا چهاردهم هجری قمری دنبال می‌کند و می‌کوشد نشان دهد این هنر چگونه از محدوده‌ی تزئین فراتر رفته است. نویسنده ابتدا به دشواری‌های پژوهش در این حوزه، کمبود اسناد و ضرورت بازخوانی آثار اشاره می‌کند. سپس با بررسی بناها، سفرنامه‌ها، منابع تاریخی و نمونه‌های میدانی، سه محور اصلی را پیش می‌برد: پیوند کاشی با ایدئولوژی و فضاهای مذهبی، نقش شرایط جغرافیایی و اقتصادی در رشد یا وابستگی آن و تبدیل‌شدن کاشی به بخشی از هویت مکان و حتی ابزار معرفی و کسب‌وکار. در ادامه، سبک‌ها، نمونه‌های شاخص و نشانه‌های افول این هنر در گیلان هم بررسی شده‌اند.

چرا باید کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب کاشی را فقط به‌عنوان آرایه‌ی معماری نمی‌بیند و کارکردهای مذهبی، سیاسی و اجتماعی آن را کنار هم می‌گذارد.
• خواننده با سیر تاریخی کاشی در گیلان از نمونه‌های کهن تا دوره‌های اوج و افول آشنا می‌شود.
• کتاب نشان می‌دهد جغرافیا، تجارت، ساخت‌وساز شهری و رفت‌وآمدهای منطقه‌ای چگونه بر تولید و مصرف کاشی اثر گذاشته‌اند.
• بخش‌های مربوط به مسجدها، بقعه‌ها و مدرسه‌ها شناخت دقیق‌تری از بناهای مهم گیلان به دست می‌دهند.
• طرح سه فرضیه‌ی اصلی کتاب کمک می‌کند موضوع فقط در حد معرفی آثار باقی نماند و به تحلیل علت‌ها هم برسد.
• استفاده از منابع میدانی، تصاویر و گزارش‌های تاریخی امکان مقایسه‌ی نمونه‌ها و درک بهتر تغییرات را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کاشی کاری و کاشی نگاری در گیلان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ هنر ایران که می‌خواهند یک شاخه‌ی مشخص از هنرهای وابسته به معماری را در بستر محلی دنبال کنند.
• پژوهشگران و دانشجویان معماری، هنر و تاریخ که به پیوند میان اثر هنری، جغرافیا و تحولات اجتماعی توجه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی بناهای مذهبی و شهری گیلان شناخت جزئی‌تری به دست آورند.
• کسانی که به فرهنگ و تاریخ گیلان علاقه دارند و می‌خواهند رد این تاریخ را در جزئیات بصری بناها ببینند.
• خوانندگانی که از پژوهش‌های مبتنی بر مشاهده‌ی میدانی، تطبیق منابع و بررسی نمونه‌های عینی استقبال می‌کنند.