کتاب فتوح الغیب

کتاب فتوح الغیب نوشته‌ی عبدالقادر گیلانی اثری است در حوزه‌ی عرفان و اخلاق دینی که عاتکه صفالو منزه آن را به فارسی برگردانده و غلامرضا خدارحمی ویرایش کرده است. این کتاب مجموعه‌ای از مواعظ، حکایت‌ها و گفتارهای معنوی است که به سلوک قلبی، توکل، زهد و شناخت نفس می‌پردازد. انتشارات آنان آن را منتشر کرده است و متن حاضر بر پایه‌ی نسخه‌ای است که در ۱۷۲ صفحه تنظیم شده. در این اثر، سخنان گیلانی با نثری امروزی و قابل‌خواندن بازنویسی شده تا خواننده‌ی امروز بتواند با مفاهیم عمیق آن ارتباط برقرار کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فتوح الغیب

کتاب فتوح الغیب مجموعه‌ای از مواعظ، حکایت‌ها و گفتارهای عبدالقادر گیلانی است که فرزندش شیخ عبدالرزاق آن‌ها را روایت کرده است. در آغاز کتاب، نسب و جایگاه معنوی گیلانی به‌تفصیل معرفی شده و سپس خطبه‌ای طولانی در ستایش خداوند و نعمت‌های او می‌آید که فضای کلی اثر را شکل می‌دهد؛ فضایی سرشار از یاد خدا، شکر، توکل و اعتراف به ناتوانی انسان در شمارش نعمت‌ها. کتاب فتوح الغیب در قالب «حکایت»‌های پی‌درپی تنظیم شده است؛ هر حکایت درواقع یک گفتار یا موعظه‌ی مستقل است که به موضوعی مشخص می‌پردازد. از جمله این بخش‌ها می‌توان به «حکایت اول: ضروریات هر مؤمن»، «حکایت دوم: در پیوند با نیکی‌ها»، «حکایت چهارم: مرگ اختیاری»، «حکایت ششم: قطع امید از خلق»، «حکایت هفتم: درمان اندوه دل»، «حکایت دهم: در شناخت نفس و احوالات آن»، «حکایت شانزدهم: در توکل و مراتب آن» و «حکایت هجدهم: در پرهیز از شکایت» اشاره کرد. در کتاب فتوح الغیب نویسنده با زبانی صریح و بی‌پرده از خطر دلبستگی به دنیا، شهوت، مال و شهرت سخن گفته است و در مقابل، بر توکل، صبر، رضا، مرگ اختیاری نسبت به هوس‌ها، و بریدن دل از خلق تأکید کرده است. در بسیاری از حکایت‌ها، آیات قرآن و احادیث نبوی نقل شده و سپس بر اساس آن‌ها، معنای توحید، اخلاص، فنا، ولایت، و مراتب توکل توضیح داده شده است. اثر، هم جنبه‌ی آموزشی دارد و هم جنبه‌ی هشداردهنده؛ خواننده با نمونه‌هایی از حالات اولیا، ابدال و عارفان روبه‌رو می‌شود و در عین حال، به ضعف نفس، ریا، شرک پنهان و شکایت از خداوند هشدار داده می‌شود.

خلاصه کتاب فتوح الغیب

کتاب فتوح الغیب بر محور تربیت قلب و تصفیه‌ی باطن شکل گرفته است. عبدالقادر گیلانی در این اثر نشان می‌دهد که مؤمن در هر حال به سه چیز نیاز دارد: بیدارکننده، هشداردهنده و اندازه‌ای که به آن راضی باشد. از این نقطه، بحث به سوی پیروی از سنت، پرهیز از بدعت، همدلی با مؤمنان و پاک‌کردن دل از گناه پیش می‌رود. در ادامه‌ی کتاب فتوح الغیب، نویسنده از مرگ اختیاری، بریدن از مردم و هوس‌ها، و رسیدن به حیاتی تازه سخن گفته است؛ حیاتی که در آن، بنده همه‌چیز را فعل خدا می‌بیند و خود را همچون کودک در آغوش مادر یا پارچه‌ای در دست رخت‌شوی می‌داند. شناخت نفس، مبارزه با شهوت، ترک شکایت از تقدیر، و رسیدن به مقامی که در آن، اراده‌ی بنده با اراده‌ی الهی هماهنگ می‌شود، از دیگر محورهای اصلی کتاب است. در پایان، مراتب توکل، آزمایش اهل معرفت، و خطرهای پنهان در راه سالک توضیح داده شده است.

چرا باید کتاب فتوح الغیب را بخوانیم؟

این کتاب تصویری درونی و دقیق از سلوک عرفانی ارائه می‌کند؛ از مرحله‌ی تقوا و مبارزه با نفس تا مقام فنا، رضا و توکل کامل. خواننده با خواندن آن کتاب می‌تواند زبان و منطق مواعظ کلاسیک صوفیانه را از نزدیک لمس کند، نسبت به دلبستگی‌های روزمره‌ی خود آگاه‌تر شود و معنای عملی مفاهیمی مانند صبر، مرگ اختیاری، قطع امید از خلق و شکایت‌نکردن از خدا را بهتر بفهمد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به علاقه‌مندان عرفان اسلامی، دانشجویان الهیات و معارف اسلامی، پژوهشگران متون صوفیانه و کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی توکل، رضا، بلا و نسبت انسان با دنیا و مال هستند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که به مواعظ اخلاقی و سلوک قلبی گرایش دارند مناسب است. «فتوح الغیب» بخشی از کتاب، برای نمونه: «شیخ - که خداوند از او خشنود باد - فرمود: پیروی کنید و بدعت نگذارید. اطاعت کنید و سرکشی نکنید. یگانه‌پرست باشید و تردید نورزید. حق را یاری دهید و آن را رها نکنید. راستگو باشید و شک نکنید. صبر پیشه کنید و بی‌تابی ننمایید. نزدیک شوید و دور نشوید. بپرسید و خسته نشوید. منتظر باشید و چشم به راه باشید و ناامید نگردید. برادر باشید و دشمنی نورزید. در طاعت گرد هم آیید و پراکنده نشوید. همدل باشید و نزاع نکنید. از گناهان پاک شوید تا آلوده نشوید و به طاعت پروردگارتان چنگ زنید. از درگاه مولایتان دور مشوید. به سوی او رو کنید و پشت ننمایید. توبه کنید و آن را به تأخیر نیندازید. و از عذرخواهی از برادرانتان در انجام طاعات شبانه‌روز غافل نباشید. باشد که رستگار شوید و سعادتمند گردید. از آتش دور شوید. به بهشت درآیید، به خدا متصل شوید و در سرای سلامتی از نعمت‌ها و وصال حورالعین بهره‌مند گردید. بر این راه همیشه ثابت‌قدم بمانید، بر مرکب‌های نجیب سوار شوید و در زمرة پیامبران و صدیقان و شهیدان و صالحان قرار گیرید.»