کتاب ژن درمانی

کتاب ژن‌درمانی (اصول و کاربرد رویکردهای مهندسی) نوشته‌ی رعنا ایمانی و طهورا ابراهیمی‌نوذری با همکاری آذین سادات قاسمی به مبانی علمی و مهندسی ژن‌درمانی می‌پردازد. مرکز نشر دانشگاه صنعتی امیرکبیر آن را منتشر کرده است. نویسندگان با تکیه‌بر پیش‌زمینه‌ی مهندسی پزشکی و زیست‌شناسی مولکولی از سطح مفاهیم پایه مانند ژن، کروموزوم و بیماری‌های ژنتیکی شروع کرده‌اند و تا مباحث پیشرفته‌ای مثل ویرایش ژن، حامل‌های ویروسی و شیمیایی، ارزیابی سامانه‌های ژن‌رسان و کاربردهای بالینی پیش رفته‌اند. در این اثر هم جنبه‌های زیستی و مولکولی و هم نگاه مهندسی سامانه‌محور به طراحی و بهینه‌سازی ژن‌درمانی کنار هم قرار گرفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ژن درمانی

کتاب ژن‌درمانی (اصول و کاربرد رویکردهای مهندسی) اثری آموزشی و تحلیلی است که رعنا ایمانی و طهورا ابراهیمی‌نوذری با همکاری آذین سادات قاسمی نوشته‌اند و در آن تاریخچه، مبانی مولکولی و رویکردهای مهندسی در ژن‌درمانی به‌صورت گام‌به‌گام توضیح داده شده است. متن از باغچه‌ی نخودفرنگی مندل و سه انگاره‌ی اتم، بیت و ژن آغاز می‌شود و نشان می‌دهد چگونه فهم ژن به‌عنوان واحد اطلاعات زیستی، مسیر علم را از مشاهده‌ی وراثت تا دستکاری آگاهانه‌ی ژنوم تغییر داده است. در ادامه‌ی کتاب ژن‌درمانی ساختار ژن، کروموزوم، آلل، انواع بیماری‌های ژنتیکی و نقش سیستم‌های تصحیح خطا و ایمنی در مهار جهش‌ها تشریح شده است تا بستر مفهومی لازم برای ورود به ژن‌درمانی فراهم شود. کتاب ژن‌درمانی در فصل‌های بعدی به نوکلئیک‌اسیدها، ساختار و بیان ژن، مسیر رونویسی و ترجمه، و تفاوت‌های ۷۸ و ۷۴ می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه تغییر در یک جز کوچک مثل یک باز یا یک قند می‌تواند پیامدهای بزرگی در پایداری و عملکرد مولکول داشته باشد. سپس انواع نوکلئیک‌اسیدهای درمانگر، ژن‌داروهای کدکننده‌ی پروتئین و ژن‌های تنظیم‌کننده‌ی بیان، موانع درون‌بدنی انتقال ژن و روش‌های فیزیکی، ویروسی و شیمیایی ژن‌رسانی بررسی شده است. در بخش‌های پایانی کتاب ژن‌درمانی روش‌های ارزیابی سامانه‌های ژن‌رسان، فناوری‌های نوین ویرایش ژن مانند CRISPR، وزیکول‌های خارج‌سلولی، میکروسوزن، هیدروژل‌ها، داربست‌های ژن‌رسان و پیوند ژن‌درمانی با مهندسی بافت و پزشکی بازساختی مطرح شده است. نویسندگان در خلال مباحث به ملاحظات اخلاقی، خطرات بالقوه و نمونه‌هایی مانند کلون‌کردن، سلول‌های پرتوان القایی، واکسن‌های سرطانی نوترکیب و ویروس‌های آنکولیتیک نیز پرداخته‌اند.

خلاصه کتاب ژن درمانی

کتاب ژن‌درمانی با توضیح این ایده آغاز می‌شود که برای درمان ریشه‌ای بیماری‌ها باید به سطح ژن و شبکه‌ی ارتباطی ژن‌ها رفت، نه‌فقط به کنترل علائم. ابتدا مفاهیم پایه‌ای مانند ژن، آلل، ژنوتیپ و فنوتیپ، ساختار کروموزوم‌ها، انواع بیماری‌های تک‌ژنی، چندژنی و کروموزومی و نقش سیستم‌های تصحیح خطا و ایمنی در جلوگیری از بروز بیماری توضیح داده شده است. سپس کتاب ژن‌درمانی نشان می‌دهد چگونه مهندسی ژنتیک از اصلاح تجربی گیاه و دام به فناوری‌های دقیق انتقال و ویرایش ژن رسیده است. در ادامه، نویسندگان انواع نوکلئیک‌اسیدهای درمانگر، حامل‌های ویروسی و شیمیایی، روش‌های فیزیکی انتقال ژن و معیارهای طراحی سامانه‌های ژن‌رسان را شرح داده‌اند و تفاوت ژن‌درمانی درون‌تنی و برون‌تنی و نیز درمان روی سلول‌های پیکری و جنسی را روشن کرده‌اند. بخش پایانی کتاب ژن‌درمانی به فناوری‌های نوین مانند CRISPR، سلول‌های پرتوان القایی، کلون‌کردن درمانی، داربست‌های فعال‌شده با ژن، تقویت رگ‌زایی و ایمنی‌درمانی می‌پردازد و ژن‌درمانی را در پیوند با مهندسی بافت و پزشکی بازساختی قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب ژن درمانی را بخوانیم؟

کتاب ژن‌درمانی تصویری یکپارچه از مسیر «از ژن تا درمان» ارائه کرده است؛ از زیست‌شناسی مولکولی پایه تا طراحی حامل، ارزیابی سامانه و کاربرد بالینی. خواننده با منطق انتخاب ژن‌دارو، چالش‌های عبور از موانع بدن، فناوری‌های ویرایش ژن و پیوند ژن‌درمانی با مهندسی بافت آشنا می‌شود و در کنار آن با نمونه‌های واقعی، ملاحظات اخلاقی و محدودیت‌های فعلی این حوزه روبه‌رو می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ژن‌درمانی به دانشجویان و پژوهشگران مهندسی پزشکی، زیست‌فناوری، ژنتیک، پزشکی و داروسازی پیشنهاد می‌شود که به دنبال درکی منسجم از مبانی و رویکردهای مهندسی در ژن‌درمانی هستند. همچنین به علاقه‌مندان مباحث ژن، ویرایش ژن و پزشکی بازساختی که می‌خواهند تصویری دقیق‌تر و کم‌ابهام‌تر از این حوزه داشته باشند توصیه می‌شود.