کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ (Mind the Science) نوشته جاناتان ان. استیا، به نقد موج گسترده‌ی توصیه‌ها، درمان‌ها و محصولات شبه‌علمی در حوزه‌ی سلامت روان می‌پردازد و ریشه‌های تاریخی شبه‌علم، شیوه‌های فریب آن و در نهایت راه‌های انتخاب درمان معتبر را توضیح می‌دهد. نویسنده که روان‌شناس بالینی و استاد دانشگاه است در این کتاب با تکیه بر تجربه‌ی درمانی و فعالیت در ترویج علم، کوشیده مرز میان علم و شبه‌علم را در صنعت تندرستی و جنبش‌های ضدروان‌پزشکی بررسی کند. انتشارات پندار تابان این کتاب را با ترجمه‌ قاسم مؤمنی منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ با رویکردی تحلیلی به این سؤال می‌پردازد که چگونه سلامت روان به کالایی قابل‌فروش تبدیل شده و چطور روش‌ها و محصولات شبه‌علمی در این بازار رشد کرده‌اند. جاناتان ان. استیا که روان‌شناس بالینی و پژوهشگر است، از تجربه‌ی کار در بیمارستان، مواجهه با بیماران آسیب‌دیده از درمان‌های مشکوک و فعالیت در شبکه‌های اجتماعی برای افشای اطلاعات نادرست مثال‌های متعددی آورده است. 

کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ در سه بخش تنظیم شده: در بخش اول، نویسنده مفهوم شبه‌علم، تاریخچه‌ی آن در پزشکی و روان‌شناسی و جذابیت روان‌شناختی و فرهنگی‌اش را توضیح داده است. بخش دوم به شناسایی اطلاعات نادرست و پروپاگاندا در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی اختصاص دارد. 

در بخش سوم، جاناتان ان. استیا به سراغ درمان‌های مبتنی‌ بر شواهد برای اختلالاتی مانند افسردگی، وسواس، اسکیزوفرنی و اختلال استرس پس از سانحه می‌رود و معیارهایی برای انتخاب متخصص معتبر و ارزیابی ادعاهای درمانی پیشنهاد کرده است. در پایان نیز بخشی با عنوان نکات کلیدی پایانی هست که ایده‌های اصلی متن را جمع‌بندی می‌کند و بر ضرورت کسب سواد علمی و سواد سلامت روان تأکید کرده است.

خلاصه کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ از این پرسش آغاز می‌کند که وقتی سلامت روان به محصول تبدیل می‌شود، چه بر سر افراد آسیب‌پذیر می‌آید. نویسنده ابتدا ماهیت سلامت روان، شکنندگی آن و تجربه‌ی شخصی خود از بیماری مزمن مادرش و سرگردانی خانواده در میان درمان‌های جایگزین را روایت می‌کند تا نشان دهد چرا شبه‌علم جذاب به نظر می‌رسد اما اغلب بی‌اثر یا آسیب‌زاست. 

در ادامه، کتاب تکامل شبه‌علم در روان‌شناسی و پزشکی، نمونه‌هایی از درمان‌های خطرناک مانند بازپیدایی و آب‌درمانی سرد و نیز شکل‌های نرم‌تر اما گمراه‌کننده‌ی آن در صنعت تندرستی را بررسی کرده است. سپس مفهوم سواد علمی و سلامت روان، نقش اجماع علمی، تفاوت شواهد روایی و پژوهش کنترل‌شده و مغالطه‌هایی مانند درمان ریشه‌ای و مخالفت با غول‌های داروسازی توضیح داده می‌شود. 

در بخش پایانی، نویسنده درمان‌های مبتنی‌ بر شواهد و معیارهای تشخیص متخصصان قابل‌اعتماد را معرفی می‌کند و خواننده را به جدی‌گرفتن علم در مراقبت از سلامت روان فرامی‌خواند.

چرا باید کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ را بخوانیم؟

کتاب، تصویری روشن از این‌که چگونه تبلیغات، شبکه‌های اجتماعی و صنعت تندرستی می‌توانند تصمیم‌های درمانی را منحرف کنند ارائه کرده است. خواننده با نشانه‌های شبه‌علم، تفاوت ادعای فردی و شواهد پژوهشی و معیارهای انتخاب درمانگر و روش معتبر آشنا می‌شود و می‌تواند در مواجهه با پیشنهادهای وسوسه‌انگیز اما مشکوک، تصمیمی آگاهانه‌تر بگیرد.

خواندن کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سلامت روان یا توهم آن؟ به کسانی پیشنهاد می‌شود که با اضطراب، افسردگی یا سایر مشکلات روانی درگیرند و میان گزینه‌های درمانی سردرگم شده‌اند، به دانشجویان و فعالان حوزه‌ی روان‌شناسی و مشاوره و به هر کسی که در معرض توصیه‌های سلامت‌محور در شبکه‌های اجتماعی قرار دارد و می‌خواهد مرز علم و شبه‌علم را بهتر تشخیص دهد.

جوایز و افتخارات کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

• برنده‌ی جایزه‌ی کتاب SWCC کانادا (سال ۲۰۲۴)

بخشی از کتاب سلامت روان یا توهم آن؟

«در سال ۲۰۱۸، میلیون‌ها مشترک "گوپ" ‌-شرکت ۲۵۰ میلیون‌دلاری سبک زندگی طبیعیِ گوئینت پالترو- با محصول تبلیغاتی جدیدی آشنا شدند: "ایمپلنت اُ-راما" به قیمت ۱۳۵ دلار که دستگاهی بود برای این‌که فرد به دست خودش تنقیهٔ قهوه انجام دهد. وب‌سایت ارائه‌دهندهٔ محصول ادعا می‌کرد تنقیهٔ قهوه "می‌تواند سبب رهایی از افسردگی، سردرگمی، تنش عصبی عمومی، بسیاری از علائم مرتبط با آلرژی و مهم‌تر از همه، رهایی از درد شدید باشد." این شرکت به مصرف‌کنندگان خود گفت: "نپرسید که رودهٔ بزرگ شما چه کاری برایتان انجام می‌دهد، بلکه بپرسید شما می‌توانید چه کاری برای رودهٔ بزرگتان انجام دهید." حتی پزشکان به‌ظاهر معتبر در گوپ تنقیهٔ قهوه را تأیید کرده بودند: آلخاندرو یونگر، متخصص قلب، که با عنوان "متخصص خستگی آدرنال" معرفی شده بود، و "روان‌پزشک کل‌نگر"، کلی بروگان، در کتاب ذهنی از آنِ خود، که جزو پرفروش‌های نیویورک تایمز بود، چنین ادعایی را مطرح کرد: حقیقت دربارهٔ افسردگی و این‌که چگونه زنان می‌توانند بدن خود را برای بازپس‌گیری زندگی‌شان شفا دهند.

مشکل چیست؟ خب، معلوم می‌شود که تزریق قهوه به مقعد کمکی به افسردگی یا هیچ مشکل سلامتی دیگری نمی‌کند. تنقیهٔ قهوه، به‌رغم فقدان شواهد معتبر، سابقه‌ای طولانی در جامعهٔ طب جایگزین دارد. این روش اولین‌بار به‌عنوان بخشی از "درمان گِرسون" معرفی شد که پزشکی به نام ماکس گرسون در دههٔ ۱۹۳۰ برای درمان بیماری‌های تحلیل‌برنده، از جمله سرطان، پیشنهاد کرده بود. طرفداران امروزی این درمان هنوز ادعا می‌کنند که تنقیهٔ قهوه به سم‌زدایی کبد و روده کمک می‌کند. واقعیت علمی این است که هیچ نظریهٔ پزشکی یا مجموعه تحقیقاتی استفاده از تنقیهٔ قهوه را پشتیبانی نمی‌کند، و در واقع این روش می‌تواند بسیار خطرناک باشد و منجر به سوختگی، التهاب، ورود باکتری به جریان خون و حتی مرگ شود.»