کتاب مرگ ایوان ایلیچ

کتاب مرگ ایوان ایلیچ نوشته لئو نیکلایویچ تولستوی با ترجمه فاطمه مهر داستان زندگی و مرگ یکی از قضات میانه‌حال دستگاه اداری روسیه را روایت کرده است؛ مردی که در میانه‌ی آسایش ظاهری، شغل آبرومند و مناسبات اجتماعی مرتب، ناگهان با بیماری و احتمال مرگ روبه‌رو می‌شود. این اثر را انتشارات ارغوان پاییز منتشر کرده است و در آن، تولستوی از دل یک زندگی «عادی» به پرسش‌های عمیق درباره‌ی معنا، رنج، خودفریبی و ترس از نیستی نزدیک شده است. روایت از محیط دادگاه و مناسبات اداری آغاز می‌شود و به‌تدریج به درون ذهن و وجدان قهرمان نزدیک می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مرگ ایوان ایلیچ

داستان مرگ ایوان ایلیچ نوشته‌ی لئو تولستوی، نخستین بار در سال ۱۸۸۶ منتشر شد. این رمان کوتاه، داستان قاضی عالی‌رتبه‌ی روسی را روایت می‌کند؛ مردی متعارف و جاه‌طلب که زندگی‌اش را حول محورِ اعتبار اجتماعی، موفقیت حرفه‌ای و رفاه مادی ساخته است. هنگامی که حادثه‌ای به ظاهر جزئی به بیماری‌ای طولانی و بی‌تشخیص انجامید، ایوان ایلیچ خود را در برابر واقعیتی می‌بیند که زندگی راحت او پیشتر به او اجازه می‌داد نادیده بگیرد: واقعیت مرگ خودش. رمان عمدتاً به خود بیماری نمی‌پردازد، بلکه به فروپاشی روانی و معنوی‌ای می‌پردازد که در پی آن رخ می‌دهد. تولستوی از موقعیت ایوان ایلیچ استفاده می‌کند تا نشان دهد چگونه زندگی‌ای که تماماً برای تأیید بیرونی؛ مقام، شغل و ظواهر سپری شده باشد، هنگامی که با تجربه‌ای روبرو می‌شود که هیچ‌کس نمی‌تواند آن را تکذیب کند یا از آن بگریزد، توخالی از آب درمی‌آید.

کتاب ساختاری سه‌بخشی دارد. صحنه‌ی آغازین، واکنش همکاران و خانواده‌ی ایوان ایلیچ را پس از مرگ او نشان می‌دهد و بلافاصله طنز و فاصله‌ی عاطفی‌ای را برقرار می‌کند که جهان آنها را مشخص می‌کند. روایت باقی‌مانده سپس به عقب و جلو در طول زندگی ایوان ایلیچ و ماه‌های پایانی او حرکت می‌کند. تولستوی درونمایه‌های متعددی را بررسی می‌کند: ناکامی پزشکی و حقوق مدرن در مواجهه با رنج انسانی، تنهاییِ مردن حتی زمانی که دیگران حضور دارند و امکان شیوه‌ی دیگری از زیستن که نه قهرمانانه است و نه به معنای سنتی دینی. تنها شخصیتی که آرامشی واقعی ارائه می‌دهد، خدمتکاری ساده به نام گراسیم است که با صداقتی بی‌آلایش با بدن و رنج ایوان ایلیچ رفتار می‌کند. داستان از احساسات‌گرایی و اخلاق‌زدگی پرهیز می‌کند؛ در عوض، تصویری بی‌امان و واقع‌گرایانه از معنای رویارویی با مرگ پس از آنکه از زیستنِ حقیقی گریخته‌ای، به دست می‌دهد. هیچ نتیجه یا رستاخیز مشخصی در اینجا فاش نمی‌شود؛ تنها ساختار سفری که تولستوی می‌سازد.

خلاصه داستان مرگ ایوان ایلیچ

کتاب مرگ ایوان ایلیچ با خبر مرگ یک قاضی به نام ایوان ایلیچ گولوین در سالن دادگاه آغاز می‌شود؛ همکارانش در همان لحظه‌ای که خبر را می‌خوانند، بیشتر از هر چیز به ترفیع‌ها، جابه‌جایی‌ها و فرصت‌های شغلی‌ای فکر می‌کنند که مرگ او برایشان به همراه می‌آورد. تولستوی در این کتاب از همین صحنه اول، فضای سرد و حسابگر دستگاه اداری و روابط انسانی‌ای را نشان داده است که زیر لایه‌ی ادب و تشریفات، سرشار از خودمحوری و بی‌تفاوتی است.

در ادامه روایت به گذشته برمی‌گردد و زندگی قهرمان را از کودکی و تحصیل در مدرسه حقوق تا رسیدن به مقام‌های مختلف اداری دنبال می‌کند. زندگی او «موفق» و آبرومند توصیف شده است: پیشرفت شغلی، ازدواج قابل قبول، خانه‌ای مرتب و مبله، مهمانی‌ها، بازی بریج و حلقه‌ای از آشنایان «درست‌حسابی». اما همین زندگی به ظاهر نمونه، وقتی با یک ضربه‌ی ساده هنگام نصب پرده و شروع دردی مبهم در پهلو گره می‌خورد، کم‌کم چهره دیگری پیدا می‌کند.

کتاب مرگ ایوان ایلیچ در ۱۱ فصل تنظیم شده است. فصل‌های آغازین بیشتر به معرفی محیط اداری، خانواده و گذشته قهرمان اختصاص دارد و فصل‌های میانی و پایانی به‌تدریج وارد تجربه بیماری، رفت‌وآمد به مطب پزشکان، تشدید رنج جسمی و بحران درونی او می‌شود. در این مسیر، تولستوی به رابطه‌ی ایوان با همسرش پراسکوویا، فرزندانش، دوستانی مثل پیوتر ایوانویچ و خدمتکاری به نام گراسیم پرداخته است و نشان داده است که چگونه مرگ نزدیک، نقاب عادت‌های روزمره و آداب اجتماعی را کنار می‌زند.

چرا باید کتاب مرگ ایوان ایلیچ را بخوانیم؟

کتاب مرگ ایوان ایلیچ از دل یک زندگی معمولی و آشنا، پرسش‌هایی درباره‌ی ترس از مرگ، خودفریبی و معنای موفقیت بیرون کشیده است. این اثر نشان داده است چگونه عادت‌های روزمره، تشریفات اداری و مناسبات اجتماعی می‌توانند انسان را از دیدن واقعیت زندگی و رنج دیگران دور کنند و درعین‌حال امکان نوعی بیداری و دگرگونی در لحظه‌های بحرانی را پیش می‌کشد.

خواندن داستان مرگ ایوان ایلیچ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن مرگ ایوان ایلیچ به کسانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌هایی درباره‌ی زندگی شهری، کار اداری، روابط خانوادگی پرتنش و مواجهه انسان با بیماری و مرگ علاقه‌مند هستند و همچنین به کسانی که دوست دارند از خلال یک روایت، درباره‌ی معنای «زندگی خوب» و فاصله‌ی آن با عادت‌های روزمره فکر کنند.

بخشی از کتاب مرگ ایوان ایلیچ

«در سالن بزرگ دادگاه هنگام وقفه‌ای در رسیدگی به پرونده خانواده ملوینسکی اعضای دادگاه و دادستان در دفتر ایوان یگوروویچ شبک گرد آمده بودند و درباره پرونده مشهور کراشفسکی بحث کردند. فشودور واسیلیویچ باید تلاش می‌کرد تا ثابت کند دادگاه صلاحیت رسیدگی به این پرونده را ندارد و بر موضع خود پافشاری می‌کرد. ایوان یگوروویچ نیز محکم بر عقیده خویش ایستاده بود که دادگاه صلاحیت دارد. پیوتر ایوانویچ که از ابتدا وارد بحث نشده بود همچنان ساکت بود و جدیدترین شماره روزنامه گازته را ورق می‌زد. ناگهان گفت: «ایوان ایلیچ مرد!» همه با تعجب پرسیدند: «مگه می‌شه؟ حتما؟!» پیوتر ایوانویچ روزنامه را که هنوز بوی جوهر تازه می‌داد به دست فئودور واسیلیویچ داد و گفت: «بفرمایید خودتون بخونید!» خبر در کادری سیاه‌رنگ این‌گونه نوشته شده بود: «با نهایت اندوه و تأسف پراسکوویا فیودورونا گولوین درگذشت همسر گرامی و عزیزش ایوان ایلیچ گولوین عضو دیوان عالی استیناف را که چهارم فوریه ۱۸۸۲ چشم از جهان فروبست به اطلاع خویشاوندان دوستان و آشنایان می‌رساند. مراسم خاک‌سپاری روز جمعه ساعت یک بعدازظهر برگزار خواهد شد.» ایوان ایلیچ همکار آن‌ها بود و همه او را دوست داشتند. چند هفته‌ای بود که می‌گفتند فرصتی نادر و سمت شغلی‌اش به‌زودی خالی می‌ماند؛ اما بین همکاران این احتمال مطرح بود که اگر او بمیرد الکسی‌یف جای او را می‌گیرد و بعدازآن یا وینیکوف یا اشتابل جانشین الکسی‌یف می‌شوند. برای همین وقتی خبر مرگ ایوان ایلیچ به آن‌ها رسید اولین چیزی که در ذهنشان نقش بست تغییرها و امتیازهایی بود که احتمال داشت نصیب خود یا آشنایانشان شود.»