کتاب اسماعیلیه

کتاب اسماعیلیه نوشته‌ی گروه مذاهب اسلامی مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی درباره تاریخ و عقاید اسماعیلیان است که انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه‌بر منابع اصیل اسماعیلی و مطالعات معاصر، تصویری تحلیلی از شکل‌گیری، تطور تاریخی و مباحث کلامی و فقهی این فرقه ارائه می‌دهد. مقالات کتاب از مقدمه‌ی مفصل فرهاد دفتری آغاز می‌شود و سپس به سراغ موضوعاتی مانند توحید، نبوت، امامت، معاد، باطنی‌گری، تاریخ قرامطه و دروزیه می‌رود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اسماعیلیه

کتاب اسماعیلیه مجموعه‌ای از مقالات تخصصی است که به‌صورت گروهی توسط پژوهشگران مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب نوشته شده و به بررسی یکی از مهم‌ترین شاخه‌های شیعه می‌پردازد. در ابتدای کتاب اسماعیلیه مقدمه‌ای بلند از فرهاد دفتری آمده که در آن، تاریخ کلی اسماعیلیان از آغاز شکل‌گیری در بستر تشیع امامی تا دوره‌ی فاطمیان، نزاریان، مستعلویان طیبی و جوامع معاصر اسماعیلی ترسیم شده است. در این مقدمه همچنین روند شکل‌گیری «افسانه‌ی سیاه» ضد اسماعیلی در منابع اهل سنت و افسانه‌ی «حشاشین» در منابع اروپایی و سپس دگرگونی مطالعات اسماعیلی با کشف متون اصیل توضیح داده شده است. در ادامه‌ی کتاب اسماعیلیه هر مقاله به یکی از محورهای اصلی اندیشه و تاریخ این فرقه اختصاص دارد. فهرست کتاب نشان می‌دهد که مباحثی مانند «خدا و صفات او در نگاه اسماعیلیان»، «نبوت از دیدگاه اسماعیلیان»، «امامت از دیدگاه اسماعیلیان»، «معاد از دیدگاه اسماعیلیان»، «اسماعیلیه و باطنی‌گری»، «قاضی نعمان و مذهب او»، «زندگی و اندیشه‌های ابوحاتم رازی»، «زندگی و اندیشه‌های ناصرخسرو»، «شهرستانی؛ سنی اشعری یا شیعی باطنی؟»، «خواجه نصیرالدین طوسی و اسماعیلیان»، «تاریخ و اندیشه دروزیه» و «راهنمای مطالعات قرمطی» در فصل‌های جداگانه بررسی شده است. کتاب اسماعیلیه با استفاده از متون کهن اسماعیلی، آثار ملل‌ونحل‌نویسان و پژوهش‌های جدید، هم به بازسازی تاریخ سیاسی و اجتماعی این فرقه پرداخته است و هم به تحلیل نظام فکری آن در حوزه‌هایی مانند توحید، تأویل، امامت، فقه و جهان‌شناسی. نویسندگان در عین نقد منابع خصمانه، از آن‌ها برای نشان‌دادن چگونگی شکل‌گیری تصویرهای نادرست از اسماعیلیان نیز بهره گرفته‌اند.

خلاصه کتاب اسماعیلیه

محتوای اصلی کتاب اسماعیلیه بر دو محور استوار است: نخست، بازخوانی تاریخ پرحادثه‌ی اسماعیلیان از ریشه‌های امامی و اختلاف پس از امام جعفر صادق تا شکل‌گیری دعوت مخفی، ظهور فاطمیان، انشقاق به قرامطه، نزاریه و مستعلویه طیبی و سپس پراکندگی جغرافیایی جوامع اسماعیلی در ایران، یمن، شام، هند و آفریقا. در این مسیر، نقش قلعه‌های نزاری، مواجهه با خلافت عباسی، سلجوقیان و مغول و نیز تخریب کتابخانه‌ها و پیامدهای آن بر حافظه‌ی تاریخی اسماعیلیان بررسی شده است. دومین محور کتاب اسماعیلیه تحلیل اندیشه‌ی اسماعیلی است: تنزیه شدید خداوند و بحث «فوق وجود بودن» او، جایگاه عقل اول و نفس کلی، تمایز ظاهر و باطن و مفهوم تأویل، فهم خاص از نبوت و امامت، نگاه به معاد، قضا و قدر و شر، و نیز شکل‌گیری فقه اسماعیلی به‌ویژه در آثار قاضی نعمان. کتاب همچنین به نسبت اندیشه‌ی اسماعیلی با فلسفه‌ی نوافلاطونی، نقش متفکرانی چون ناصرخسرو، ابوحاتم رازی، حمیدالدین کرمانی و خواجه نصیرالدین طوسی و بحث‌هایی مانند اسماعیلی یا سنی‌بودن شهرستانی می‌پردازد.

چرا باید کتاب اسماعیلیه را بخوانیم؟

کتاب اسماعیلیه امکان آشنایی نزدیک با یکی از پررمزورازترین و درعین‌حال تأثیرگذارترین جریان‌های شیعی را فراهم کرده است. خواننده با تاریخ واقعی اسماعیلیان فراتر از افسانه‌های حشاشین آشنا می‌شود و در عین حال با نظام فکری پیچیده‌ای روبه‌رو می‌شود که در آن توحید، تأویل، امامت و فلسفه درهم تنیده شده است. این اثر برای فهم بهتر تاریخ کلام شیعی و منازعات بین‌المذاهب نیز سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اسماعیلیه به دانشجویان و پژوهشگران الهیات، تاریخ اسلام، کلام و فلسفه‌ی اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که در پی شناخت دقیق‌تر فرقه‌ها و مذاهب اسلامی، نقد افسانه‌های رایج درباره اسماعیلیان و آشنایی با متفکرانی چون ناصرخسرو، قاضی نعمان و حمیدالدین کرمانی هستند.