کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه (یادگیری در کلاس‌های کم‌انگیزه) نوشته‌ فاطمه الیازی‌ رنجی است و انتشارات الماس قرمز آن را منتشر کرده است. موضوع این کتاب انگیزش تحصیلی و یادگیری در کلاس‌های کم‌انگیزه است. نویسنده با تکیه‌ بر مفاهیم روان‌شناسی تربیتی و تجربه‌ی زیسته‌ی معلمان، از تعریف انگیزه و تفاوت آن با انگیزش شروع کرده و تا طراحی محیط یادگیری انگیزه‌بخش و آموزش تفکیکی پیش می‌رود. تمرکز اصلی اثر بر کلاس درس، نقش معلم و سازوکارهایی است که می‌توانند بی‌توجهی و فرسودگی دانش‌آموزان را به کنجکاوی و مشارکت فعال تبدیل کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه اثر فاطمه الیازی‌ رنجی

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه با تمرکز بر تجربه‌ی معلم در کلاس‌های بی‌انگیزه نوشته شده است. فاطمه الیازی‌ رنجی تلاش کرده است تا از دل موقعیت‌های واقعی مدرسه، به یک چارچوب منسجم برای فهم و تقویت انگیزش تحصیلی برسد. متن کتاب با پیشگفتاری آغاز می‌شود که تصویر کلاسی خاموش و دانش‌آموزانی بی‌توجه را ترسیم می‌کند و از همان ابتدا نشان می‌دهد که مسئله فقط تنبلی نیست، بلکه گسست میان ساختار آموزشی و نیازهای روان‌شناختی یادگیرندگان است. در مقدمه، مسیر کلی اثر از مبانی نظری تا راهبردهای عملی برای معلمان توضیح داده شده است.

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه در چند فصل پیوسته تنظیم شده است. فصل اول تعریف انگیزه و انگیزش، تفاوت این دو، انواع انگیزش (درونی و بیرونی) و پیامدهای هر کدام برای یادگیری بیان می‌شود. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه انگیزش درونی به یادگیری عمیق، خلاقیت و سلامت روان گره خورده است. فصل دوم چهره‌ی کلاس بی‌انگیزه را توصیف کرده است؛ از نشانه‌های رفتاری و عاطفی تا ریشه‌های فردی، خانوادگی و مدرسه‌ای بی‌انگیزگی. فصل سوم چارچوب‌های نظری انگیزش را با رویکردی کاربردی برای معلمان مرور می‌کند؛ از رفتارگرایی و انسان‌گرایی تا رویکردهای شناختی و شناختی‌ـ‌اجتماعی و مفاهیمی مانند خودکارآمدی، اسنادها، ذهنیت رشد و نیاز به خودمختاری.

در بخش‌های بعدی کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه، نویسنده از سطح نظری فراتر می‌رود و به راهبردهای عینی در کلاس درس می‌رسد: ایجاد رابطه‌ی مثبت و محترمانه با دانش‌آموزان، تقویت اعتمادبه‌نفس و حس موفقیت، جذاب‌سازی محتوا و پیوند آن با زندگی واقعی، طراحی محیط فیزیکی و روانی امن، استفاده از روش‌های تدریس فعال مانند یادگیری مبتنی‌ بر مسئله، کاوشگری و مشارکتی، بهره‌گیری از عناصر بازی در فعالیت‌های کلاسی، بازطراحی ارزشیابی به‌سوی ارزشیابی تکوینی و پوشه‌کار و در نهایت آموزش تفکیکی و ملاحظات انگیزشی برای دانش‌آموزان با نیازهای ویژه یا تیزهوش بی‌انگیزه. کتاب در پایان بر نقش همکاری معلم، والدین و مشاور مدرسه در ساختن شبکه‌ای حمایتی برای حفظ انگیزه تأکید کرده است.

خلاصه کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه بر این ایده استوار است که انگیزش تحصیلی «چیزی نیست که به دانش‌آموز داده شود»، بلکه وضعیتی است که باید در کلاس ساخته شود. فاطمه الیازی‌ رنجی ابتدا انگیزه و انگیزش را از هم تفکیک می‌کند و نشان می‌دهد که انگیزش درونی زمانی شکل می‌گیرد که سه نیاز شایستگی، خودمختاری و تعلق برآورده شود. سپس پیامدهای انگیزش برای پیشرفت تحصیلی، عمق یادگیری، خلاقیت و سلامت روان را توضیح می‌دهد و باورهای رایج اما نادرست درباره‌ی دانش‌آموز تنبل، ربط انگیزه به هوش و تقدیس رقابت را نقد می‌کند.

در ادامه، کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه با تکیه‌ بر نظریه‌های رفتارگرایی، انسان‌گرایی، شناختی و شناختی‌ـ‌اجتماعی، مفاهیمی مانند خودکارآمدی، اسنادها، ذهنیت رشد و یادگیری مشاهده‌ای را به زبان آموزشی بازخوانی کرده است. سپس این چارچوب‌ها به راهبردهای ملموس در کلاس ترجمه می‌شوند: از نحوه‌ی استفاده‌ی محتاطانه از پاداش‌ها تا طراحی تکالیف معنادار، ایجاد جو امن برای اشتباه‌کردن، روش‌های تدریس فعال، ارزشیابی در خدمت یادگیری و آموزش تفکیکی برای طیف متنوع دانش‌آموزان.

چرا باید کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه را بخوانیم؟

این کتاب تصویری دقیق از ریشه‌های بی‌انگیزگی در کلاس ارائه می‌دهد و آن را از سطح برچسب تنبلی فراتر می‌برد. خواننده با مفاهیم کلیدی انگیزش آشنا می‌شود و می‌بیند که چگونه می‌توان نظریه‌هایی مانند خودکارآمدی، ذهنیت رشد و خودمختاری را به تصمیم‌های روزمره‌ی کلاس ترجمه کرد. تمرکز اثر بر راهبردهای قابل‌اجرا در طراحی تدریس، ارزشیابی و رابطه‌ی معلم‌ـ‌دانش‌آموز است.

خواندن کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به معلمان دوره‌های مختلف، دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و آموزش، مربیان و مشاوران مدرسه پیشنهاد می‌شود. همچنین به مدیران آموزشی و والدینی که با افت انگیزه‌ی تحصیلی دانش‌آموزان روبه‌رو هستند و به‌دنبال درکی عمیق‌تر از سازوکارهای انگیزش‌اند، توصیه می‌شود.