کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه نوشته‌ی فاطمه الیازی‌رنجی به موضوع انگیزش تحصیلی و یادگیری در کلاس‌های کم‌انگیزه می‌پردازد. انتشارات الماس قرمز آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه‌بر مفاهیم روان‌شناسی تربیتی و تجربه‌ی زیسته‌ی معلمان، از تعریف انگیزه و تفاوت آن با انگیزش شروع کرده و تا طراحی محیط یادگیری انگیزه‌بخش و آموزش تفکیکی پیش می‌رود. تمرکز اصلی اثر بر کلاس درس، نقش معلم و سازوکارهایی است که می‌توانند بی‌تفاوتی و فرسودگی دانش‌آموزان را به کنجکاوی و مشارکت فعال تبدیل کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه با تمرکز بر تجربه‌ی معلم در کلاس‌های بی‌انگیزه نوشته شده و فاطمه الیازی‌رنجی در آن تلاش کرده است از دل موقعیت‌های واقعی مدرسه، به یک چارچوب منسجم برای فهم و تقویت انگیزش تحصیلی برسد. متن با پیشگفتاری روایی آغاز می‌شود که تصویر کلاسی خاموش و دانش‌آموزانی بی‌تفاوت را ترسیم می‌کند و از همان ابتدا نشان می‌دهد مسئله فقط «تنبلی» نیست، بلکه گسست میان ساختار آموزشی و نیازهای روان‌شناختی یادگیرندگان است. در ادامه مقدمه، مسیر کلی اثر را از مبانی نظری تا راهبردهای عملی برای معلمان توضیح می‌دهد. کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه در چند فصل پیوسته تنظیم شده است. فصل اول به تعریف انگیزه و انگیزش، تفاوت این دو، انواع انگیزش (درونی و بیرونی) و پیامدهای هرکدام برای یادگیری می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه انگیزش درونی به یادگیری عمیق، خلاقیت و سلامت روان گره خورده است. فصل دوم چهره‌ی کلاس بی‌انگیزه را توصیف کرده است؛ از نشانه‌های رفتاری و عاطفی تا ریشه‌های فردی، خانوادگی و مدرسه‌ای بی‌انگیزگی. فصل سوم چارچوب‌های نظری انگیزش را با رویکردی کاربردی برای معلمان مرور می‌کند؛ از رفتارگرایی و انسان‌گرایی تا رویکردهای شناختی و شناختی-اجتماعی و مفاهیمی مانند خودکارآمدی، اسنادها، ذهنیت رشد و نیاز به خودمختاری. در بخش‌های بعدی کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه، نویسنده از سطح نظری فراتر می‌رود و به راهبردهای عینی در کلاس درس می‌رسد: ایجاد رابطه‌ی مثبت و محترمانه با دانش‌آموزان، تقویت اعتمادبه‌نفس و حس موفقیت، جذاب‌سازی محتوا و پیوند آن با زندگی واقعی، طراحی محیط فیزیکی و روانی امن، استفاده از روش‌های تدریس فعال مانند یادگیری مبتنی‌بر مسئله، کاوشگری و مشارکتی، بهره‌گیری از عناصر بازی در فعالیت‌های کلاسی، بازطراحی ارزشیابی به‌سوی ارزشیابی تکوینی و پوشه‌کار، و در نهایت آموزش تفکیکی و ملاحظات انگیزشی برای دانش‌آموزان با نیازهای ویژه یا تیزهوش بی‌انگیزه. کتاب در پایان بر نقش همکاری معلم، والدین و مشاور مدرسه در ساختن شبکه‌ای حمایتی برای حفظ انگیزه تأکید کرده است.

خلاصه کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه

کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه بر این ایده استوار است که انگیزش تحصیلی «چیزی نیست که به دانش‌آموز داده شود»، بلکه وضعیتی است که باید در کلاس ساخته شود. نویسنده ابتدا انگیزه و انگیزش را از هم تفکیک می‌کند و نشان می‌دهد انگیزش درونی زمانی شکل می‌گیرد که سه نیاز شایستگی، خودمختاری و تعلق برآورده شود. سپس پیامدهای انگیزش برای پیشرفت تحصیلی، عمق یادگیری، خلاقیت و سلامت روان را توضیح می‌دهد و باورهای رایج اما نادرست درباره‌ی «دانش‌آموز تنبل»، ربط انگیزه به هوش و تقدیس رقابت را نقد می‌کند. در ادامه، کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه با تکیه‌بر نظریه‌های رفتارگرایی، انسان‌گرایی، شناختی و شناختی-اجتماعی، مفاهیمی مانند خودکارآمدی، اسنادها، ذهنیت رشد و یادگیری مشاهده‌ای را به زبان آموزشی بازخوانی کرده است. سپس این چارچوب‌ها به راهبردهای ملموس در کلاس ترجمه می‌شوند: از نحوه‌ی استفاده‌ی محتاطانه از پاداش‌ها تا طراحی تکالیف معنادار، ایجاد جو امن برای اشتباه‌کردن، روش‌های تدریس فعال، ارزشیابی در خدمت یادگیری و آموزش تفکیکی برای طیف متنوع دانش‌آموزان.

چرا باید کتاب ساز و کارهای ارتقای انگیزه را بخوانیم؟

این کتاب تصویری دقیق از ریشه‌های بی‌انگیزگی در کلاس ارائه می‌دهد و آن را از سطح برچسب «تنبلی» فراتر می‌برد. خواننده با مفاهیم کلیدی انگیزش آشنا می‌شود و می‌بیند چگونه می‌توان نظریه‌هایی مانند خودکارآمدی، ذهنیت رشد و خودمختاری را به تصمیم‌های روزمره‌ی کلاس ترجمه کرد. تمرکز اثر بر راهبردهای قابل‌اجرا در طراحی تدریس، ارزشیابی و رابطه‌ی معلم-دانش‌آموز است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به معلمان دوره‌های مختلف، دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و آموزش، مربیان و مشاوران مدرسه پیشنهاد می‌شود. همچنین به مدیران آموزشی و والدینی که با افت انگیزه‌ی تحصیلی دانش‌آموزان روبه‌رو هستند و به‌دنبال درکی عمیق‌تر از سازوکارهای انگیزش‌اند توصیه می‌شود.