کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب و کارهای روستایی

کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی نوشته مرتضی ملکی چرکوانی، فرهنگ مظفر، محمدعلی خان محمدی و بهرام صالح صدق پور است و نشر دیبای دانش آن را منتشر کرده است.

این کتاب به یکی از گره‌های مهم توسعه‌ی روستا می‌پردازد: نسبت میان معماری، معیشت و رونق اقتصادی. متن نشان می‌دهد که مسئله فقط ساخت بنا نیست، بلکه جانمایی، نوع فضا، هم‌جواری کار و سکونت و پیوند آن‌ها با کشاورزی، گردشگری و فروش نیز در سرنوشت روستا اثر دارد. تمرکز کتاب بر این است که چگونه می‌توان از الگوهای صرفاً کالبدی فاصله گرفت و به طرحی رسید که اقتصاد روستا را هم در نظر بگیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب و کارهای روستایی

کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی حاصل کار مشترک مرتضی ملکی چرکوانی، فرهنگ مظفر، محمدعلی خان محمدی و بهرام صالح صدق پور است و به رابطه‌ی پیچیده‌ی اقتصاد روستا و شکل‌گیری فضاهای معماری می‌پردازد. مسئله‌ی اصلی اثر از دل یک پرسش روشن بیرون می‌آید: اگر قرار باشد روستا فقط محل سکونت نباشد و بتواند بستر تولید، فروش، گردشگری و معیشت هم بماند، معماری آن باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟ متن از همان ابتدا نشان می‌دهد که حذف فضاهای معیشتی از خانه‌ها و غلبه‌ی نگاه صرفاً کالبدی، یکی از علت‌های تضعیف زندگی اقتصادی در روستاها بوده است.

کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی فقط به طرح مسئله بسنده نمی‌کند و مسیر پژوهش را هم با جزئیات توضیح می‌دهد. ساختار اثر در ۵ فصل تنظیم شده است. فصل نخست به تعریف مفاهیم پایه، پیشینه‌ی تاریخی و صورت‌بندی مسئله اختصاص دارد؛ از تفاوت کسب‌وکار و اشتغال‌زایی گرفته تا تعریف فضای کسب‌وکار روستایی، معماری روستایی و مکان کسب‌وکار. در ادامه، فصل‌های بعدی به دسته‌بندی یافته‌ها در مرحله‌ی خبرگانی، بررسی میدانی، تحلیل مسیر و مدل‌سازی و درنهایت جمع‌بندی و پیشنهادها می‌رسند. عنوان‌هایی مانند طرح هادی، مسکن معیشتی، مزرعه گردشگری، مزرعه خلاق و معماری ترکیبی نشان می‌دهد که کتاب با چند لایه‌ی به‌هم‌پیوسته سروکار دارد.

کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی از خلال مرور تاریخی و تحلیل داده‌ها، چند دوگانه و چند پیوند مهم را برجسته می‌کند: سکونت و کار، تولید و فروش، معماری بومی و الگوهای جدید، توسعه‌ی درون‌زا و مداخله‌های بیرونی. متن بارها نشان می‌دهد که فضای اقتصادی روستا را نمی‌توان جدا از فرم بنا، جانمایی فضاها و نسبت آن‌ها با جاده، مرکز روستا، مزرعه و خانه فهمید. به‌همین دلیل، اثر به‌سوی الگویی می‌رود که در آن بناهای چندمنظوره، هم‌جواری سنجیده و استفاده از ظرفیت‌های بومی نقش محوری دارند.

کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی از نظر حال‌وهوا بیشتر به یک مطالعه‌ی مسئله‌محور نزدیک است؛ متنی که هم از آسیب‌های الگوهای پیشین حرف می‌زند و هم می‌کوشد مدلی برای پیوند دوباره‌ی معماری و معیشت ارائه کند. اهمیت آن در این است که روستا را نه فقط به‌عنوان یک سکونتگاه، بلکه به‌عنوان شبکه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فضایی می‌بیند.

خلاصه کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب و کارهای روستایی

این کتاب بر این ایده استوار است که معماری روستا فقط به شکل خانه‌ها محدود نمی‌شود و باید در پیوند با کار، تولید، فروش و گردشگری دیده شود. متن نشان می‌دهد که برخی الگوهای توسعه، به‌ویژه وقتی بر جنبه‌های کالبدی تمرکز کرده‌اند، فضاهای معیشتی را کم‌رنگ کرده و به تضعیف اقتصاد روستا انجامیده‌اند.

سپس پژوهش با مرور پیشینه، نظر خبرگان، داده‌های میدانی و مدل‌سازی آماری تلاش می‌کند عوامل مؤثر بر معماری کسب‌وکار روستایی را شناسایی کند. در این مسیر، چند محور اصلی برجسته می‌شود: مسکن معیشتی، مزرعه گردشگری، مزرعه خلاق، فضاهای فروش و فرآوری و نقش توسعه و پشتیبانی روستا. حاصل کار، ترسیم مدلی است که می‌خواهد میان سکونت، تولید و رونق اقتصادی تعادل برقرار کند.

چرا باید کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب و کارهای روستایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی میان معماری روستا و اقتصاد محلی را به‌صورت دقیق و مسئله‌محور بررسی می‌کند.
• متن نشان می‌دهد که جانمایی فضاها، هم‌جواری کار و سکونت و نوع بنا چگونه بر معیشت روستایی اثر می‌گذارند.
• خواننده با مفاهیمی مانند مسکن معیشتی، مزرعه گردشگری، مزرعه خلاق و معماری چندمنظوره آشنا می‌شود.
• کتاب مسیر پژوهش را از مرور پیشینه تا تحلیل میدانی و مدل‌سازی توضیح می‌دهد و برای دنبال‌کردن منطق نتیجه‌ها مفید است.
• این اثر برای فهم آسیب‌های الگوهای صرفاً کالبدی در توسعه‌ی روستا اطلاعات روشنی در اختیار می‌گذارد.
• بخش پایانی کتاب ۱۰ گام اجرایی پیشنهادی را مطرح می‌کند و از سطح بحث نظری فراتر می‌رود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب پژوهش در معماری فضاهای کسب‌وکارهای روستایی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران معماری و برنامه‌ریزی روستایی که می‌خواهند نسبت میان فضا، معیشت و توسعه را دقیق‌تر بررسی کنند.
• مخاطبانی که درباره‌ی مسئله‌ی خالی‌شدن روستاها و نقش نبود کسب‌وکار در این فرایند مطالعه می‌کنند.
• کسانی که به موضوع مسکن معیشتی و بناهای چندمنظوره در روستا علاقه دارند.
• فعالان حوزه‌ی توسعه‌ی محلی که می‌خواهند پیوند میان کشاورزی، گردشگری، فروش و طراحی فضا را بهتر بفهمند.
• خوانندگانی که به دنبال شناختی روشن از آسیب‌های طرح‌های صرفاً سکونتی در بافت روستایی هستند.