کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی

کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی نوشته عباس محمدی اصل، به یکی از مناقشه‌های مهم در فهم انسان و جامعه می‌پردازد: آیا رفتار و ذهن را می‌توان جدا از زبان، قدرت، تاریخ و روابط اجتماعی فهمید؟ نویسنده در این اثر، روان‌شناسی اجتماعی رایج را از زاویه‌ای انتقادی بررسی کرده و مفاهیمی مانند برساخت‌گرایی اجتماعی، تحلیل گفتمان، بازتاب‌پذیری و نسبت واقع‌گرایی و نسبی‌گرایی را پیش می‌کشد. این کتاب را انتشارات دیبای دانش منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی

کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی نوشته عباس محمدی اصل، به بررسی جریانی می‌پردازد که در برابر سنت‌های اثبات‌گرا در روان‌شناسی اجتماعی شکل گرفته است. متن از همان آغاز روشن می‌کند که مسئله فقط اختلاف بر سر چند روش پژوهش نیست؛ بحث بر سر این است که انسان، جامعه، دانش و حتی خودِ پژوهشگر چگونه فهمیده می‌شوند. نویسنده به‌جای تکیه بر تصویر فردِ جداافتاده از زمینه، بر نقش زبان، گفتمان، نهادها، روابط قدرت و موقعیت‌های اجتماعی در شکل‌گیری تجربه و شناخت دست می‌گذارد. در این مسیر، مفاهیمی مانند برساخت‌گرایی اجتماعی، نقد فردگرایی، تحلیل گفت‌وگو، خودانتقادی محقق و نسبت میان کارگزاری و ساخت، هسته‌ی اصلی بحث را می‌سازند.
کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی فقط به طرح مفاهیم بسنده نمی‌کند و دامنه‌ی بحث را به چند جدال مهم می‌کشاند: نسبت واقع‌گرایی و نسبی‌گرایی، جایگاه روش‌های کمی و کیفی، امکان یا محدودیت آزمایش در علوم اجتماعی، و پیوند دانش با سیاست و نابرابری. نویسنده نشان می‌دهد که هر روش تحقیق، فقط ابزار خنثی نیست و می‌تواند نوعی نگاه به انسان و جامعه را بازتولید کند. از همین‌جا، متن به نقد شیوه‌هایی می‌رسد که افراد را از بافت رابطه‌ای‌شان جدا می‌کنند و تجربه‌ی اجتماعی را به داده‌های کنترل‌پذیر فرو می‌کاهند. درعین‌حال، کتاب از موضعی یک‌سویه دفاع نمی‌کند و حتی درباره‌ی روش‌های تجربی نیز امکان استفاده‌ی انتقادی را پیش می‌کشد.
کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی فضایی نظری دارد، اما بحث‌هایش به مسائل عینی نزدیک می‌ماند؛ از نابرابری و سلطه تا نقش دانشگاه، زبان تخصصی و تولید روایت‌های معتبر درباره‌ی واقعیت. متن بارها به این نکته برمی‌گردد که دانش علمی نیز بیرون از مناسبات اجتماعی ساخته نمی‌شود و پژوهشگر نمی‌تواند خود را از فرایند تولید معنا کنار بکشد. به همین دلیل، حال‌وهوای اثر بیشتر بر پرسش‌گری، بازنگری و سنجش دوباره‌ی مفروضات استوار است. نتیجه، کتابی است که هم به مبانی نظری روان‌شناسی اجتماعی می‌پردازد و هم به پیامدهای اخلاقی و سیاسی آن.

خلاصه کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی

کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی تصویری از روان‌شناسی اجتماعی ارائه می‌دهد که در آن رفتار انسان نه محصول ذهنی جدا از جهان، بلکه حاصل پیوند مداوم فرد با زبان، تاریخ، نهادها و روابط قدرت است. عباس محمدی اصل در این اثر، نقد خود را متوجه سنتی می‌کند که با آزمایش، پرسشنامه و الگوهای اثبات‌گرا می‌کوشد واقعیت اجتماعی را به واحدهای ثابت و قابل‌کنترل تبدیل کند. در برابر این نگاه، کتاب از اهمیت گفتمان، برساخت اجتماعی معنا، بازتاب‌پذیری پژوهشگر و نقش کارگزاری انسان در دل ساخت‌ها سخن می‌گوید. بخش مهمی از متن نیز به جدال میان واقع‌گرایی و نسبی‌گرایی، امکان نقد ایدئولوژی و نسبت دانش با تغییر اجتماعی اختصاص دارد.

چرا باید کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مبانی فکری روان‌شناسی اجتماعی انتقادی را با تمرکز بر زبان، قدرت و ساخت اجتماعی توضیح می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تفاوت میان رویکردهای اثبات‌گرا و دیدگاه‌های انتقادی را دقیق‌تر درک کند.
• این اثر نسبت میان روش تحقیق و نوع نگاه به انسان و جامعه را آشکار می‌کند.
• کتاب به سؤالات مهمی درباره‌ی واقع‌گرایی، نسبی‌گرایی و امکان تولید دانش معتبر در علوم اجتماعی می‌پردازد.
• متن نشان می‌دهد که پژوهشگر چگونه در فرایند تولید دانش مداخله دارد و نمی‌تواند کاملاً بیرون از موضوع بایستد.
• خواندن آن برای فهم پیوند میان روان‌شناسی اجتماعی و مسائل نابرابری، سلطه و تغییر اجتماعی سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روان شناسی اجتماعی انتقادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی که می‌خواهند با مبانی نظری انتقادی آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نقش زبان و گفتمان در شکل‌گیری واقعیت اجتماعی پرسش دارند.
• کسانی که می‌خواهند محدودیت‌های روش‌های رایج پژوهش در مطالعه‌ی انسان و جامعه را بهتر بشناسند.
• مخاطبانی که به بحث‌های مربوط به قدرت، ایدئولوژی، نابرابری و تولید دانش علاقه دارند.
• افرادی که می‌خواهند نسبت میان کارگزاری انسان و ساخت‌های اجتماعی را دقیق‌تر بررسی کنند.