کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری

کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری نوشته الهه شارقی، پژوهشی درباره‌ی نسبت غم و شادی با زندگی، زمانه و شعر انوری است. این کتاب فقط به گردآوری نمونه‌ها بسنده نمی‌کند و می‌کوشد نشان دهد تجربه‌های شخصی شاعر، آشوب‌های تاریخی خراسان و جایگاه انوری در قصیده، قطعه و غزل چگونه در زبان و مضمون شعر او بازتاب یافته‌اند. این پژوهش را نشر عطران منتشر کرده و می‌توان در آن رد تناقض‌های فکری، نوسان‌های عاطفی و دگرگونی نگاه انوری را در میان مدح، عشق، شکایت و تأمل دید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری

کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری نوشته‌ی الهه شارقی، بر یکی از محورهای مهم دیوان انوری تمرکز دارد: اینکه غم و شادی در شعر او فقط احساساتی گذرا نیستند، بلکه به زندگی شخصی شاعر، موقعیت اجتماعی او و دگرگونی‌های تاریخی زمانه‌اش گره خورده‌اند. نویسنده انوری را شاعری می‌بیند که در سه قالب قصیده، قطعه و غزل حضوری جدی دارد و در هر کدام، چهره‌ای متفاوت از خود نشان می‌دهد؛ گاهی مدیحه‌سرا و وابسته به دربار، گاهی شاکی و تلخ‌زبان، گاهی عاشق و گاهی درگیر تناقض‌هایی که مرز میان رنج و آرامش را کم‌رنگ می‌کنند.

این پژوهش در چهار فصل تنظیم شده است: فصل اول به کلیات تحقیق، سؤال‌ها، فرضیه‌ها و روش کار اختصاص دارد. فصل دوم مبانی نظری را پیش می‌برد و به زندگی انوری، آثار او، جایگاهش در شعر فارسی، زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی شعرش و نیز تعریف غم و شادی از منظر لغت، عرفان، روان‌شناسی و اجتماع می‌رسد. فصل سوم بخش اصلی پژوهش است و نمونه‌های غم و شادی را در قصاید، قطعات و غزل‌های انوری بررسی می‌کند. فصل چهارم نیز به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری می‌پردازد.

کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری فقط در پی آن نیست که بگوید کدام بیت شاد است و کدام بیت غمناک. الهه شارقی سؤال‌های دقیق‌تری را دنبال کرده است: غم در شعر انوری چه جایگاهی دارد؟ شادی در کدام موقعیت‌ها پررنگ‌تر می‌شود؟ کدام قالب شعری برای بیان هر کدام مناسب‌تر بوده است؟ و آیا می‌توان از خلال این دو مفهوم، به تصویری روشن‌تر از شخصیت و سبک شاعر رسید؟ در نتیجه، این کتاب هم به محتوای شعر توجه دارد و هم به پیوند شعر با زندگی انوری؛ از رفاه و خوش‌گذرانی آغازین تا فقر، سفر، آشفتگی خراسان و نوسان‌های فکری‌ای که در شعر او بازتاب یافته‌اند.

خلاصه کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری

کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری با تکیه‌ بر دیوان انوری و منابع پژوهشی، مسیر شکل‌گیری دو مفهوم غم و شادی را در شعر او دنبال می‌کند. نویسنده ابتدا زندگی انوری، شرایط تاریخی خراسان، جایگاه او در دربار و ویژگی‌های سبکی شعرش را توضیح می‌دهد و بعد به سراغ نمونه‌های شعری می‌رود. 

در این بررسی، قصاید بیشتر با مدح، شکوه و مناسبات درباری پیوند می‌خورند، قطعات فضای گلایه، تقاضا و نیازهای روزمره را آشکار می‌کنند و غزل‌ها میدان پیچیده‌تری برای عشق، رنج، تناقض و گاه هم‌نشینی اندوه و سرور می‌سازند. حاصل کار، تصویری از شاعری است که تجربه‌های زیسته‌اش مستقیم یا غیرمستقیم در زبان و مضمون شعر او نشسته‌اند.

چرا باید کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد غم و شادی در شعر انوری چگونه با زندگی شخصی و حوادث زمانه‌ی او پیوند خورده‌اند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تفاوت کارکرد قصیده، قطعه و غزل را در بیان احساسات و اندیشه‌های انوری بهتر درک کند.
• این اثر نمونه‌های متعدد شعری را در کنار تحلیل محتوایی قرار داده و مسیر بررسی را از حد نقل ابیات فراتر می‌برد.
• کتاب به شناخت تناقض‌های فکری و عاطفی انوری کمک می‌کند؛ جایی که رنج، لذت، عشق، شکایت و مدح در کنار هم دیده می‌شوند.
• این اثر برای فهم زمینه‌ی تاریخی و اجتماعی شعر انوری مفید است و شعر را جدا از روزگار شاعر بررسی نمی‌کند.
• خواننده از خلال آن با پرسش‌های اصلی پژوهش ادبی آشنا می‌شود؛ از جمله بسامد غم و شادی و جایگاه هر کدام در دیوان انوری.

خواندن کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی که می‌خواهند شعر انوری را از زاویه‌ی مضمون و سبک دقیق‌تر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به شعر کلاسیک فارسی که می‌خواهند پیوند میان زندگی شاعر و محتوای شعر او را بهتر بشناسند.
• خوانندگانی که به بررسی قصیده، قطعه و غزل در شعر قرن ششم علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند درباره‌ی جایگاه غم و شادی در سنت شعری فارسی شناخت منظم‌تری به دست آورند.
• کسانی که به رابطه‌ی تاریخ، جامعه و تجربه‌ی شخصی شاعر با زبان و مضمون شعر توجه دارند.

بخشی از کتاب سرور و اندوه در اشعار انوری

«قدیمی ترین سندی که در آن از انوری یاد شده است و کمتر مورد توجه اهل ادب قرار گرفته است کتابِ اغراض السیاسه فی اعراض الریاسه تألیف محمد بن علی ظهیری کاتب سمرقندی است که در نیمهٔ دوم قرنِ ششم تألیف شده است یعنی در سال های بعد از وفاتِ سنجر و در روزگار حیات انوری. زیرا از او به عنوانِ "محمد بن الانوری اَدامَ الله جمالَه وللا فاضل" یاد می کند که دعایی است برایِ شخصی که زنده است. با همهٔ شهرتی که انوری در زبان پارسی داشته و بنابر معروف یکی از سه پیامبر شعر فارسی به حساب می آمده است؛ از این سند که بگذریم دیگر اسناد زندگینامهٔ او با فاصلهٔ زمانیِ نسبتاً دور و غالباً بسیار محدود و آشفته است. آنچه در لباب الباب و جوامع الحکایات و تذکره هایِ قرن نهم و دوره های بعد، دربارهٔ او گفته اند مشتی عبارت پردازی افسانه وار است که کمتر می توان به آنها اعتماد کرد. به همین دلیل باید بیشترین استنادِ ما به دیوان او باشد و بعضی شعرهایی که معاصران او خطاب به وِی سروده اند. در میان تحقیقاتِ معاصرینِ ما، از محقّقانِ ایرانی، جامع ترین بحث در بابِ زندگی انوری را شادروان استاد سیّد محمّد تقی مدّرس رضوی، فراهم آورده است که تقریباً تمام اسنادِ کهن در بابِ انوری را استقصا کرده است.»