کتاب وحدت متعالی ادیان

کتاب وحدت متعالی ادیان نوشته‌ی فریتزوف شوئن و با ترجمه‌ی عبدالرحیم گواهی تصویری عمیق از نسبت ادیان بزرگ جهان، ظاهر و باطن دین و مسئله‌ی وحدت و کثرت دینی ارائه می‌کند. هوستون اسمیت در مقدمه‌ای مفصل، جایگاه این اثر را در سنت دین‌پژوهی معاصر توضیح داده و مترجم ایرانی نیز با دو مقدمه‌ی بلند، آن را در بستر مباحث قرآنی، عرفان اسلامی و پلورالیسم دینی قرار داده است. نشر نقد فرهنگ آن کتاب را منتشر کرده است و متن حاضر بر پایه‌ی ترجمه‌ی انگلیسی نسخه‌ی فرانسوی کتاب تنظیم شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وحدت متعالی ادیان

کتاب وحدت متعالی ادیان اثری است که در آن فریتزوف شوئن، فیلسوف و دین‌شناس وابسته به مکتب حکمت خالده، به سراغ پرسش دشوار رابطه‌ی ادیان می‌رود و می‌کوشد نشان دهد وحدت حقیقی در سطحی متعالی و باطنی قرار دارد نه در سطح صورت‌ها و نهادهای تاریخی. شوئن در این کتاب میان «وجه باطنی/اسوتریک» و «وجه ظاهری/اگزوتریک» دین تمایز گذاشته است و بر این اساس توضیح می‌دهد که چگونه ادیان وحیانی در قله‌ی متافیزیکی به هم می‌رسند اما در سطوح تاریخی، کلامی و آیینی از هم جدا می‌شوند. در کتاب وحدت متعالی ادیان مترجم، عبدالرحیم گواهی، در مقدمه‌ی خود این طرح را با مفاهیمی چون شریعت و طریقت، ظاهر و باطن دین و آیات قرآنی مرتبط می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه ایده‌ی وحدت و کثرت دینی را می‌توان در چارچوب «اسلام خاص» و «اسلام عام» فهمید. او ضمن معرفی زندگی و جایگاه فکری شوئن، هم به نقاط قوت اثر در فهم همدلانه‌ی اسلام و نقد تمدن مدرن اشاره کرده است و هم برخی داوری‌های نویسنده درباره تثلیث، مسیح، تشیع و مسئله‌ی وحی را محل بحث دانسته است. کتاب وحدت متعالی ادیان در نسخه‌ی حاضر با مقدمه‌ی مفصل هوستون اسمیت آغاز می‌شود که در آن، نظریه‌ی شوئن در کنار رویکردهای الهیاتی، پدیدارشناسانه و پروژه‌هایی مانند «پارلمان ادیان» قرار گرفته و تمایز آن در تأکید بر سلسله‌مراتب وجود، عقل کلی و وحدت متافیزیکی ادیان توضیح داده شده است.

خلاصه کتاب وحدت متعالی ادیان

کتاب وحدت متعالی ادیان بر این ایده استوار است که ادیان وحیانی در سطحی متافیزیکی و باطنی به وحدتی مطلق می‌رسند اما در سطح ظاهری، تاریخی و نهادی متکثر و متفاوت‌اند. شوئن با تمایز میان جوهر و عرض، و نیز میان «اهل باطن» و «اهل ظاهر»، توضیح می‌دهد که چگونه وحدت حقیقی در قلمرو عقل کلی، وجود مطلق و حقیقت متعالی قرار دارد و نه در سطح صورت‌های کلامی و آیینی. در این کتاب، نسبت ادیان با مفاهیمی چون اسلام، مسیحیت، هندوئیسم، بودیسم و شینتو در چارچوب حکمت خالده بررسی شده است. مقدمه‌ی مترجم این طرح را با آیات قرآن درباره‌ی وحدت ادیان الهی، مفهوم اسلام عام، و دوگانه‌ی شریعت/طریقت پیوند می‌زند و در عین پذیرش کلیت طرح شوئن، برخی داوری‌های او درباره مسیح، تثلیث، تشیع و مسئله‌ی وحی را نقد کرده است.

چرا باید کتاب وحدت متعالی ادیان را بخوانیم؟

این اثر امکان مواجهه با یکی از منسجم‌ترین صورت‌بندی‌ها درباره‌ی وحدت و کثرت ادیان را فراهم می‌کند و خواننده را با زبان حکمت خالده، مفهوم عقل کلی، سلسله‌مراتب وجود و نسبت ظاهر و باطن دین آشنا می‌سازد. مقدمه‌های مترجم و هوستون اسمیت نیز پلی میان این دستگاه فکری و مباحث قرآنی، عرفان اسلامی و الهیات معاصر ایجاد کرده‌اند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران دین‌پژوهی، الهیات، فلسفه دین و عرفان اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره پلورالیسم دینی، نسبت اسلام و ادیان دیگر و تمایز شریعت و طریقت هستند.

بخشی از کتاب وحدت متعالی ادیان

«تمایز جوهر/ عرض در ادیان این یکی از بدیهیات لِمّی (پیشینی) است که همه چیزها، هم با یکدیگر شباهت دارند و هم متفاوت هستند. همه چیزها، حداقل از لحاظ وجود داشتن به‌یکدیگر شبیه هستند، لیکن از جهت اینکه هیچ تعدد و تکثری که بتواند مبنای مقایسه قرار گیرد وجود ندارد با یکدیگر متفاوت می‌باشند. در قیاس با ادیان هم باید گفت اگر آن‌ها هیچ شباهتی با هم نداشتند، در موردشان از لفظ مشترک دین و مذهب استفاده نمی‌کردیم. از آن طرف هم، چنانچه آن‌ها از همدیگر متفاوت و متمایز نبودند، در مورد آن‌ها از صیغه جمع (ادیان، مذاهب) استفاده نمی‌کردیم و اسم واحد دین (مذهب) یک اسم خاص بود. همه چیز بستگی به این دارد که چگونه این حقیقت خالی، از محتوا (مطلب) پرشود. این حدِ فاصل بین وحدت و کثرت کجا باید رسم شود و این دو ساحت را چگونه باید به هم ارتباط داد؟ روایت شوئن از تفکیک ذات/ عرض: باطن‌گرائی در برابر ظاهرگرائی شوئن بین امر باطن و امر ظاهر تمایز قائل می‌شود تا بلافاصله به ما این احساس دست دهد که در برابر چیزی متفاوت قرار داریم. تفاوت و تمایز اساسی بین خود ادیان نیست. به‌عبارت‌دیگر، چنین نیست که خطی عمودی وجود داشته باشد که ظهور تاریخی پرشکوه ادیان بزرگ جهان را از هم متمایز سازد، برای مثال هندوها را از بودائیان و هندوها و بودائیان را از مسیحیان و هر سه را از اسلام متمایز کند و قس علی هذا. خط تفکیک‌کننده به‌صورت افقی است و تنها یکبار رسم می‌شود، به‌نحوی که همه ادیان تاریخی را به دو بخش تقسیم می‌کند که در بالای آن بخش باطنی و در پائین آن بخش ظاهری ادیان قرار می‌گیرد.»