کتاب نظم بدون طراحی

کتاب نظم بدون طراحی (چگونه بازارها شهرها را شکل می‌دهند) نوشته‌ی آلن برتو با ترجمه‌ی ابوالحسن مدرس‌زاده برزکی به نقش بازار در شکل‌گیری شهرها می‌پردازد. نویسنده که سال‌ها در پروژه‌های شهری کشورهای مختلف حضور داشته است تجربه‌های میدانی خود را با مفاهیم اقتصاد شهری پیوند داده است. در این کتاب تقابل و تعامل دو نگاه اصلی به شهر، یعنی برنامه‌ریزی مبتنی‌بر طراحی و سازوکار بازار، بررسی شده است. انتشارات مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظم بدون طراحی

کتاب نظم بدون طراحی از همان فصل اول با طرح دو نگاه متفاوت به شهر آغاز می‌شود: نگاه برنامه‌ریزان شهری که بر مقررات، طرح‌های جامع و هنجارهای طراحی تکیه دارد و نگاه اقتصاددانان شهری که شهر را شبکه‌ای از بازارها، قیمت‌ها و تصمیم‌های پراکنده افراد می‌بیند. آلن برتو در این کتاب نشان می‌دهد که چگونه این دو نگاه بدون گفت‌وگو در کنار هم حرکت کرده‌اند و چه پیامدهایی برای شکل شهر، مسکن، حمل‌ونقل و رفاه شهروندان داشته‌اند. کتاب نظم بدون طراحی در فصل‌های مختلف خود به موضوعاتی مانند شهرها به‌عنوان بازار کار، شکل‌گیری ساختارهای فضای شهری، تقابل بازارها و طراحی، توزیع فضایی قیمت و تراکم زمین، تحرک‌پذیری و حمل‌ونقل، استطاعت‌پذیری مسکن، مقررات کاربری زمین و تجربه‌ی آرمان‌شهرها می‌پردازد. نویسنده در هر فصل نمونه‌هایی از شهرهای گوناگون از الجزایر و یمن تا نیویورک، شانگهای، مسکو و پورتوپرنس را وارد بحث کرده است تا نشان دهد تصمیم‌های محلی، مقررات و قیمت زمین چگونه در کنار هم الگوهای فضایی شهر را می‌سازند. در کتاب نظم بدون طراحی آلن برتو بارها بر این نکته تأکید کرده است که شهرها را فقط مهندسان و طرح‌های رسمی شکل نمی‌دهند و بازار کار، بازار زمین و شبکه‌ی تصمیم‌های روزمره‌ی خانوارها و بنگاه‌ها نقشی تعیین‌کننده دارند. او با اتکا به تجربه‌ی ۵۵ ساله‌ی خود در پروژه‌های بین‌المللی و همکاری با اقتصاددانان شهری، پیشنهاد می‌کند که برنامه‌ریزان شهری و اقتصاددانان شهری در یک میدان مشترک کار کنند تا مقررات، زیرساخت‌ها و سیاست‌های شهری بر پایه‌ی داده، مدل و شناخت واقعی از رفتار بازار طراحی شود.

خلاصه کتاب نظم بدون طراحی

کتاب نظم بدون طراحی بر این ایده استوار است که شهرها حاصل ترکیب تصمیم‌های پراکنده‌ی میلیون‌ها فرد در بازار کار و بازار زمین هستند و نه محصول یک طرح واحد از پیش‌تعیین‌شده. آلن برتو ابتدا نشان می‌دهد که چگونه مقررات شهرسازی، هنجارهای طراحی و طرح‌های جامع، بدون توجه به قیمت زمین و رفتار بازار، می‌توانند به کمبود مسکن، رشد سکونت‌گاه‌های غیررسمی و ناکارآمدی حمل‌ونقل منجر شوند. در ادامه‌ی کتاب نظم بدون طراحی نویسنده با تکیه‌بر تجربه‌ی خود در شهرهای مختلف، از الجزایر و هائیتی تا چین و روسیه، تفاوت شهرهایی را که بازار زمین و کار در آن‌ها فعال است با شهرهایی که تحت اقتصاد دستوری اداره شده‌اند مقایسه کرده است. او نقش قیمت زمین در شکل‌گیری تراکم، الگوی توسعه‌ی افقی و عمودی، و جابه‌جایی کاربری‌ها را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از ابزارهای اقتصاد شهری، داده‌های مکانی و مدل‌سازی برای طراحی مقررات و زیرساخت‌هایی استفاده کرد که تحرک‌پذیری، استطاعت‌پذیری مسکن و بهره‌وری شهر را افزایش دهد.

چرا باید کتاب نظم بدون طراحی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری نزدیک از درون پروژه‌های شهری در کشورهای مختلف ارائه کرده است و نشان می‌دهد تصمیم‌های به‌ظاهر فنی در مقررات، پهنه‌بندی و طراحی معابر چگونه به قیمت زمین، تراکم، مسکن و حمل‌ونقل گره می‌خورد. خواندن آن به درک بهتر رابطه‌ی میان بازار، سیاست‌گذاری و شکل شهر کمک می‌کند و نگاه رایج به برنامه‌ریزی شهری را به چالش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران جغرافیا، برنامه‌ریزی شهری، شهرسازی و اقتصاد شهری پیشنهاد می‌شود. همچنین به مدیران شهری، کارشناسان نهادهای برنامه‌ریزی و کسانی که در سیاست‌گذاری مسکن، حمل‌ونقل و کاربری زمین درگیر هستند توصیه می‌شود تا نسبت میان مقررات و بازار را دقیق‌تر ببینند.