کتاب تاریخ توسعه

کتاب تاریخ توسعه نوشته‌ی ژیلبر ریست با ترجمه‌ی سیدرحیم تیموری تصویری گسترده از سرگذشت ایده‌ی توسعه و پیامدهای آن در جهان معاصر ارائه کرده است. انتشارات مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر، مفهوم توسعه را از خاستگاه‌های فکری و دینی غرب تا تبدیل‌شدنش به نوعی ایمان جهانی دنبال کرده است. ساختار کتاب بر فصل‌های تحلیلی استوار است که در آن‌ها تاریخ اقتصادی، استعمار، گفتمان‌های توسعه، نهادهای بین‌المللی و بحران‌های زیست‌محیطی در کنار هم بررسی شده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ توسعه

کتاب تاریخ توسعه از خاستگاه‌های غربی تا ایمان جهانی اثری است تحلیلی که ژیلبر ریست در آن به سراغ ریشه‌ها و دگردیسی‌های ایده‌ی توسعه رفته است. نویسنده توسعه را نه یک «برنامه فنی» بلکه بخشی از تاریخ بلندمدت مدرنیته‌ی غربی می‌داند و نشان می‌دهد چگونه این مفهوم از دل فلسفه‌ی تاریخ، الهیات مسیحی، استعمار و اقتصاد سیاسی سربرآورده است. در این کتاب، توسعه به‌عنوان نوعی «ایمان جمعی» بررسی شده که میان دانش، قدرت و مداخله‌گری پیوند برقرار کرده است. کتاب تاریخ توسعه در ۱۵ فصل تنظیم شده است. در فصل یکم با عنوان «تعاریف توسعه» نویسنده ابتدا تعاریف رایج در اسناد بین‌المللی را مرور کرده و سپس با تکیه بر روش‌شناسی دورکیم، تعریفی کارکردی از توسعه به‌عنوان مجموعه‌ای از کردارها و فرایندهای دگرگون‌کننده‌ی طبیعت و مناسبات اجتماعی ارائه کرده است. در فصل دوم، توسعه به‌مثابه «اسطوره‌ای غربی» از یونان باستان، آگوستین، عصر روشنگری و پیروزی ایده‌ی پیشرفت نامحدود پی‌گیری شده است. کتاب تاریخ توسعه در فصل‌های بعدی به «آفرینش سیستم جهانی» و نقش استعمار، «ابداع توسعه» در اصل چهار ترومن و ظهور مفهوم «توسعه‌نیافتگی»، شکل‌گیری نهادهای بین‌المللی، نظریه‌های مدرنیزاسیون و مکتب وابستگی، خوداتکایی و جهان‌سوم‌گرایی، ورود محیط‌زیست و «توسعه پایدار»، جهانی‌شدن، اهداف توسعه‌ی هزاره و درنهایت بحث «پساتوسعه» و نقد پارادایم مسلط اقتصاد می‌پردازد. پیشگفتارهای متعدد نویسنده بر چاپ‌های مختلف نیز نشان می‌دهد که متن کتاب هم‌زمان با بحران‌های مالی، زیست‌محیطی و سیاسی به‌روز شده است.

خلاصه کتاب تاریخ توسعه

کتاب تاریخ توسعه بر این ایده استوار است که «توسعه» یک مفهوم خنثی و صرفاً فنی نیست، بلکه دستگاهی است که دانش، قدرت و مداخله را به هم گره زده و در دل تاریخ مدرنیته‌ی غربی شکل گرفته است. نویسنده ابتدا نشان می‌دهد تعاریف رسمی توسعه در اسناد بین‌المللی، بیشتر بیان آرزوها و ارزش‌ها هستند تا تعریف دقیق یک پدیده. سپس توسعه را به‌عنوان مجموعه‌ای از کردارها و سیاست‌ها تعریف می‌کند که با دگرگون‌کردن طبیعت و مناسبات اجتماعی، تولید کالا و خدمات را برای پاسخ‌گویی به «تقاضای مؤثر» افزایش می‌دهند. در ادامه، کتاب مسیر تاریخی این ایده را از فلسفه‌ی تاریخ و اسطوره‌ی پیشرفت تا استعمار، اصل چهار ترومن، نظریه‌های رشد، نظم نوین اقتصادی بین‌المللی، «توسعه پایدار»، جهانی‌شدن و اهداف توسعه‌ی هزاره دنبال کرده است. در فصل‌های پایانی، نویسنده با تکیه بر بحث‌هایی مانند «رشدزدایی»، «کاهش مقیاس» و نقد «علم» اقتصاد، امکان عبور از توسعه و جست‌وجوی مدل‌های بدیل را طرح کرده است.

چرا باید کتاب تاریخ توسعه را بخوانیم؟

خواندن تاریخ توسعه امکان می‌دهد مفهوم آشنای توسعه از سطح شعارها و برنامه‌ها به سطح ریشه‌های فکری، تاریخی و نهادی آن منتقل شود. این کتاب نشان می‌دهد چگونه ایده‌ی پیشرفت نامحدود، سیاست‌های اقتصادی، استعمار، نابرابری جهانی و بحران زیست‌محیطی به هم گره خورده‌اند و چه پرسش‌هایی امروز بر سر «رشد»، «فقر» و «پساتوسعه» مطرح است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران اقتصاد توسعه، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و مطالعات محیط‌زیست پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در نهادهای سیاست‌گذار، سازمان‌های توسعه‌ای یا نهادهای مدنی با مفاهیمی مانند فقر، رشد و برنامه‌ریزی توسعه سروکار دارند.