کتاب گفتمان سینما

کتاب گفتمان سینما (مواد مخدر صنعتی) نوشته‌ مهرناز نصریه است و مهری کاکویی ویراستاری آن را بر عهده داشته است. مؤسسه جلوگیری از سوء‌مصرف مواد مخدر و روان‌گردان نوین پویا در تولید محتوای آن نقش داشته است و نشر آفاق پویا آن را منتشر کرده است. موضوع این کتاب پیوند میان سینمای ایران و مسئله‌ی اعتیاد به مواد مخدر صنعتی است و با تکیه‌ بر تحلیل گفتمان و نشانه‌شناسی، سکانس‌های مرتبط با مواد مخدر صنعتی در مجموعه‌ای از فیلم‌های سینمایی ایرانی را بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گفتمان سینما اثر مهرناز نصریه

کتاب گفتمان سینما (مواد مخدر صنعتی) پژوهشی است که مهرناز نصریه بر پایه‌ی تجربه‌ی دانشگاهی در مدیریت رسانه و فعالیت در مؤسسه نوین پویا نوشته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که از دغدغه‌ی اعتیاد و علاقه‌ی شخصی به سینما، موضوع پایان‌نامه‌ی خود را به بررسی گفتمان اعتیاد در فیلم‌های ایرانی اختصاص داده و این کتاب صورت تکمیل‌شده‌ی همان پژوهش است. 

کتاب گفتمان سینما در سه فصل اصلی تنظیم شده است. مهرناز نصریه در فصل اول با عنوان مفاهیم پایه، به تعریف ماده‌ی مخدر، مواد روان‌گردان، اعتیاد، معتاد، مسئله اجتماعی‌بودن اعتیاد، طبقه‌بندی انواع مواد، ویژگی‌های مواد مخدر صنعتی و داروهای محرک، توهم‌زا، خواب‌آور و داروهای جانشین‌شونده اشاره می‌کند. در همین فصل، مفهوم گفتمان و تعاریف آن نزد اندیشمندانی مانند فوکو، لاکلا و موفه، ون دایک و فرکلاف معرفی شده است و سپس نشانه‌شناسی، معنا، رمزگان و نظام‌های نشانه‌شناختی سینما توضیح داده شده است.

مهرناز نصریه در فصل دوم کتاب گفتمان سینما، به حوزه‌ی رسانه و روان‌شناسی رسانه وارد شده است. در این فصل، تعریف رسانه، نظریه‌های روان‌شناسی رسانه، جایگاه مخاطب، انواع دسته‌بندی مخاطبان و سپس روش‌های تحلیل پیام‌های رسانه‌ای تشریح شده است. تفاوت تحلیل محتوا و تحلیل گفتمان، مراحل تحلیل متون رسانه‌ای و جایگاه روایی و پایایی در تحلیل گفتمان توضیح داده شده و در ادامه روش عملیاتی تحلیل گفتمان (پدام) ابداعی حسن بشیر به‌صورت مرحله‌به‌مرحله معرفی شده است.

فصل سوم کتاب گفتمان سینما به تحلیل گفتمان ۲۶ فیلم سینمایی ایرانی اختصاص دارد که بین سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۲ با محوریت مواد مخدر صنعتی ساخته شده‌اند. فیلم‌هایی مانند شمعی در باد، خون‌بازی، مرهم، قصه پریا، به خاطر پونه، دارکوب، مغزهای کوچک زنگ‌ زده، متری شیش و نیم، شنای پروانه، سه کام حبس و کت چرمی در این فهرست قرار گرفته‌اند. در این فصل، فقط سکانس‌های مرتبط با مواد مخدر صنعتی، دیالوگ‌ها، میزانسن، نورپردازی، موسیقی و دیگر عناصر تصویری به‌عنوان واحد تحلیل انتخاب شده و با الگوی پدام، دال‌های مرکزی و گفتمان‌های حاکم بر هر فیلم بررسی شده است.

خلاصه کتاب گفتمان سینما

کتاب گفتمان سینما (مواد مخدر صنعتی) نشان می‌دهد که چگونه سینمای ایران در دو دهه‌ی اخیر به مسئله‌ی سوء‌مصرف مواد مخدر صنعتی و روان‌گردان پرداخته است. مهرناز نصریه ابتدا مفاهیم پایه‌ی اعتیاد، انواع مواد، ویژگی‌های مخدرهای صنعتی و پیامدهای فردی و اجتماعی آن‌ها را توضیح می‌دهد و سپس چارچوب نظری خود را بر مبنای گفتمان، تحلیل گفتمان انتقادی، نشانه‌شناسی و روان‌شناسی رسانه بنا می‌کند. در ادامه با استفاده از روش عملیاتی تحلیل گفتمان (پدام)، سکانس‌های مرتبط با مواد مخدر صنعتی در ۲۶ فیلم ایرانی را تحلیل می‌کند.

در این تحلیل‌ها، نوع نمایش مصرف، تصویر معتاد، نقش خانواده، پزشکان، پلیس، شبکه‌های توزیع و نیز کارکرد آموزشی یا صرفاً سرگرم‌کننده‌ی فیلم‌ها بررسی شده است. نویسنده می‌کوشد نشان دهد که گفتمان غالب سینمای ایران درباره‌ی مواد مخدر صنعتی چیست، چه نقاط کور و چه ظرفیت‌هایی برای آگاه‌سازی و پیشگیری در این فیلم‌ها وجود دارد و چگونه می‌توان از سینما به‌عنوان ابزاری برای تقویت آموزش و تغییر نگرش نسبت به اعتیاد بهره گرفت.

چرا باید کتاب گفتمان سینما را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از برخورد سینمای ایران با مواد مخدر صنعتی ارائه می‌کند و هم‌زمان مفاهیم اعتیاد، گفتمان، نشانه‌شناسی و روان‌شناسی رسانه را به‌هم پیوند می‌زند. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند هم با ساختار و محتوای فیلم‌های شاخص این حوزه آشنا شود و هم یک روش بومی تحلیل گفتمان (پدام) را در عمل ببیند و برای پژوهش‌های دیگر به کار گیرد.

خواندن کتاب گفتمان سینما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های سینما، ارتباطات، مدیریت رسانه، مطالعات فرهنگی، روان‌شناسی اجتماعی و فعالان حوزه پیشگیری از اعتیاد پیشنهاد می‌شود. همچنین به برنامه‌ریزان فرهنگی، فیلم‌سازان و کارشناسان مواد مخدر که به تلفیق دانش تخصصی و هنر در آگاه‌سازی جامعه علاقه‌مند هستند، توصیه می‌شود.