کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است نوشته غلامحسین ابراهیمی دینانی مجموعه‌ای از گفتارها و جستارهای او درباره‌ی مفهوم پرسش، اندیشیدن و جایگاه فلسفه در زندگی انسان است. نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه بر سنت حکمت اسلامی و گفت‌وگو با فیلسوفانی چون ابن‌سینا، سهروردی و ملاصدرا به سراغ بنیادی‌ترین مفاهیم می‌رود و از دل آن‌ها معنای فلسفه را پی می‌گیرد. متن کتاب سرشار از مثال‌ها، تشبیه‌ها و تحلیل‌های مفهومی است که از دل بحث‌های کلاسیک، سؤالات تازه‌ای درباره‌ی انسان، عقل، آزادی و حقیقت طرح می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است با طرح سه واژه‌ی کلیدی «چیست؟»، «چرا؟» و «چگونه؟» آغاز می‌شود و غلامحسین ابراهیمی دینانی از همین سه واژه، بنای بحث خود درباره‌ی ماهیت پرسش و نسبت آن با آگاهی را می‌سازد. در آغاز کتاب، نویسنده نشان می‌دهد که چگونه این سه نوع پرسش، سه ساحت متفاوت از شناخت را آشکار می‌کند: پرسش از ماهیت، پرسش از علت و پرسش از چگونگی. در ادامه، با مثال‌هایی از سنت فلسفی یونان و حکمت اسلامی، جایگاه علیت، رابطه‌ی علت و معلول و نقش آن در فهم جهان توضیح داده شده است.

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است در فصل‌های مختلف به موضوعاتی مانند نسبت تفکر و زبان، تعریف انسان به عنوان حیوان ناطق، تفاوت علم و فلسفه، مفهوم «مسئله» در زندگی انسان و پیوند شگفتی با آغاز فلسفه پرداخته است. نویسنده در بخشی از کتاب، اندیشیدن را به «از خفا درآمدن منِ اندیشنده» تعبیر می‌کند و با استناد به مثال انسان معلق ابن‌سینا، نسبت حضور، علم حصولی و مفهوم را بررسی کرده است. در فصل‌هایی دیگر، بحث به سراغ نسبت اسطوره و حقیقت، نقش فلسفه در زدودن افسون‌زدگی و نیز خطر نیست‌انگاری و گسستن پیوند انسان با «معنی» می‌رود.

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است در بخش‌های بعدی وارد مباحث دقیق‌تری مانند رابطه فاعل و قابل، قوه و فعل، هیولا و صورت، جوهر و عرض و جایگاه عقل فعال در نظام هستی می‌شود. نویسنده ضمن نقل دیدگاه متکلمان معتزلی و فیلسوفان مسلمان، تفاوت نگاه آن‌ها به ادراک حسی، فاعلیت جسم و نقش عقل را نشان داده است. ساختار کتاب بر پایه‌ی طرح پرسش‌های پی‌درپی و پاسخ‌های تحلیلی است و خواننده را از مباحث مقدماتی درباره‌ی پرسش و اندیشیدن، به بحث‌های عمیق‌تری درباره‌ی نظام هستی، عقل، اراده و اخلاق می‌برد.

خلاصه کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است از یک سؤال ساده آغاز می‌کند: وقتی گفته می‌شود «فلسفه چیست؟» درواقع چه نوع پرسشی طرح شده است؟ غلامحسین ابراهیمی دینانی نشان می‌دهد که این پرسش، خود یک پرسش فلسفی است چون به ماهیت فلسفه و جایگاه آن در نسبت با هستی، شناخت و انسان می‌پردازد. متن کتاب از تحلیل سه پرسش «چیست؟»، «چرا؟» و «چگونه؟» حرکت می‌کند و از دل آن‌ها به مفاهیمی مانند علیت، رابطه‌ی علت و معلول، تعریف انسان به عنوان حیوان ناطق و پیوند اندیشیدن با زبان می‌رسد.

نویسنده در ادامه، فلسفه را میدان نبرد با افسون‌زدگی و درهم‌آمیختگی اسطوره و حقیقت می‌داند و بر نقش تفکر انتقادی در گسترش آگاهی تأکید کرده است. سپس با بحث‌هایی درباره‌ی قوه و فعل، فاعل و قابل، هیولا و صورت و جایگاه عقل فعال، تصویری از جهان به عنوان نظمی معقول ارائه می‌شود که در آن، عقل هم فاعل است و هم کاشف این نظم. دغدغه‌ی اصلی کتاب نشان‌دادن این است که بدون پرسش، اندیشیدن و جست‌وجوی معنی، نه فلسفه شکل می‌گیرد و نه انسان به حقیقت خود نزدیک می‌شود.

چرا باید کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است را بخوانیم؟

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است فرصت همراهی با یک فیلسوف معاصر را فراهم می‌کند که از دل سنت حکمت اسلامی، پرسش‌های بنیادی درباره انسان، عقل، حقیقت و معنی را بازخوانی کرده است. خواننده در خلال بحث‌های کتاب با مفاهیم دشوار فلسفی مانند علیت، قوه و فعل، جوهر و عرض و نسبت علم و فلسفه آشنا می‌شود و درعین‌حال می‌بیند این مفاهیم چگونه به زندگی، اخلاق، ایمان و بحران‌هایی مانند نیست‌انگاری پیوند می‌خورند.

خواندن کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فلسفه چیست؟ یک پرسش فلسفی است به کسانی پیشنهاد می‌شود که به پرسش‌های بنیادی درباره‌ی هستی، انسان و شناخت علاقه دارند، دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه و الهیات و نیز کسانی که می‌خواهند نسبت میان تفکر انتقادی، ایمان، اخلاق و زندگی روزمره را از منظر حکمت اسلامی و گفت‌وگو با سنت یونانی دنبال کنند.

درباره غلامحسین ابراهیمی دینانی

غلامحسین ابراهیمی دینانی، متولد ۵ دی ۱۳۱۳ در روستای دینان از توابع خمینی‌شهر، اصفهان، یکی از برجسته‌ترین فیلسوفان معاصر ایران است. تخصص اصلی او در فلسفه‌ی اشراق و پژوهش‌های گسترده درباره‌ی آثار شهاب‌الدین سهروردی، فیلسوف سده‌ی دوازدهم و بنیان‌گذار مکتب اشراق، شناخته می‌شود. دینانی از شاگردان مدرسه‌ی حقانیه در قم بود و هم‌اتاقی و هم‌کلاس علی خامنه‌ای، رهبر فقید ایران، به شمار می‌رفت. او همچنین نزد شخصیت‌های برجسته‌ای از جمله آیت‌الله روح‌الله خمینی، علامه محمدحسین طباطبایی و هانری کربن، پدیدارشناس فرانسوی، تحصیل کرده است. او استاد ممتاز دانشگاه تهران است و در دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه فردوسی مشهد نیز تدریس می‌کند. سخنرانی‌های عمومی او در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران، مخاطبان متنوعی از دانشجویان، پژوهشگران الهیات و علاقه‌مندان به فلسفه را جذب می‌کند.

دینانی فیلسوفی با دیدگاهی متمایز شناخته می‌شود که اندیشمندان شرق و غرب را نه بر اساس جغرافیا یا دین، بلکه به دو دسته‌ی فلسفی کلی اشعری و معتزلی تقسیم می‌کند. یکی از مضامین محوری آثار او این باور است که اندیشه‌ی دینی باید کاملاً با خرد و عقل هماهنگ باشد. او بیش از ۷۰ کتاب و صدها مقاله تألیف کرده است. از جمله آثار شاخص او می‌توان به ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، دفتر عقل و آیت عشق، خرد و خردورزی و سرشت و سرنوشت اشاره کرد. دینانی که سه بار برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال ایران شده است، در سال ۱۳۹۶ توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران مورد تجلیل و تقدیر قرار گرفت. دینانی فلسفه را موجودی زنده و یکپارچه می‌داند نه مجموعه‌ای از بخش‌های جدا از هم. او در مصاحبه‌ای در سال ۱۳۹۶، در پاسخ به این پرسش که چرا ایران در بسیاری زمینه‌ها از دیگر کشورها عقب‌تر است، پاسخ داد: «چون خوب فکر نمی‌کنیم و فلسفه نمی‌خوانیم. ... توصیه من این است که همه، از کودکان تا بزرگسالان و پیرمردان، فلسفه بخوانند».