کتاب اباضیه معاصر

کتاب اباضیه معاصر (پایه‌های نظری، نهادهای دینی) نوشته‌ی ابراهیم قاسمی است که نشر دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این کتاب بر پایه‌ی رساله‌ی دکتری نویسنده در همان دانشگاه نوشته شده و به بررسی مذهب اباضیه در دوره‌ی معاصر می‌پردازد. تمرکز اصلی اثر بر اباضیان عمان، تاریخ شکل‌گیری این مذهب، تحولات فکری و فقهی آن و نیز ساختار نهادهای دینی در این کشور است. نویسنده در این اثر اباضیه را هم از زاویه‌ی تاریخی و کلامی و هم از منظر سیاسی و نهادی دنبال کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اباضیه معاصر

کتاب اباضیه معاصر با تمرکز بر مذهب اباضیه در عمان، تلاش کرده است تصویری منسجم از سیر تاریخی، مبانی اعتقادی و فقهی و وضعیت کنونی این مذهب ارائه کند. ابراهیم قاسمی در مقدمه توضیح داده است که این اثر برآمده از رساله‌ی دکتری او درباره‌ی «ارزیابی تجدید بنای اباضیه عمان در دوره‌ی معاصر با تأکید بر بازسازی پایه‌های نظری و نهادهای دینی» است و بر همین اساس ساختار کتاب شکل گرفته است. کتاب اباضیه معاصر در سه فصل اصلی تنظیم شده است. در فصل اول با عنوان جریان‌شناسی اباضیه، مباحثی مانند روند شکل‌گیری اباضیه، نقش شخصیت‌هایی چون عبدالله بن اباض، جابر بن زید و ابوعبیده مسلم بن ابی‌کریمه، فرقه‌های منشعب از اباضیه و نیز جایگاه عمان به‌عنوان مرکز اصلی اباضیان بررسی شده است. در همین فصل، نویسنده به تاریخ و جغرافیای عمان، ساختار سیاسی و فرهنگی آن و نسبت این کشور با اباضیه معاصر پرداخته است. در فصل دوم کتاب اباضیه معاصر بازسازی پایه‌های نظری اباضیه محور بحث است. تاریخ و ادوار فقه اباضی، ویژگی‌های فقه از نگاه عالمان اباضی، مفهوم تجدید بنا، تحدید و تیسیر در فقه، مصادر تشریع، اتهام انتساب به خوارج و خشونت‌طلبی، مسئله‌ی امامت و نوع تعامل اباضیه با دیگر مسلمانان و غیرمسلمانان از جمله مباحث این فصل است. نویسنده نشان داده است که چگونه اباضیه با حفظ اصول خود، در فروعات و ساختارها دست به اصلاح و بازسازی زده‌اند. فصل سوم کتاب اباضیه معاصر به بازسازی نهادهای دینی اباضیه اختصاص دارد. در این فصل ابتدا وسایل ارتباط جمعی مانند رادیو، تلویزیون، مطبوعات و رسانه‌های دینی اباضی بررسی شده، سپس نهادهایی چون وزارت آموزش و پرورش، مؤسسات آموزش عالی دولتی و خصوصی، وزارت تراث و ثقافه، وزارت اوقاف و امور دینی و نیز نهادهایی مانند کلیة العلوم الشرعیة معرفی شده است. نویسنده نشان داده است که چگونه این نهادها در دوره‌ی معاصر به سازمان‌دهی جدید مذهب اباضی و خروج آن از انزوا کمک کرده‌اند.

خلاصه کتاب اباضیه معاصر

این کتاب بر محور ایده‌ی «تجدید بنا» در مذهب اباضیه شکل گرفته است. نویسنده ابتدا مفهوم تجدید بنا را توضیح داده و آن را از «انقلاب ماهیت» متمایز کرده است؛ یعنی اباضیه در دوره‌ی معاصر اصول و مبانی خود را حفظ کرده‌اند اما در فروعات، ساختارها و شیوه‌های حضور اجتماعی و رسانه‌ای دچار بازسازی شده‌اند. در بخش پایه‌های نظری، مباحثی مانند فقه، منابع استنباط، جایگاه صحابه، امامت و خلافت، نسبت اباضیه با خوارج، مسئله‌ی خشونت و تکفیر و نوع ارتباط اباضیه با دیگر مذاهب اسلامی بررسی شده است. در بخش نهادهای دینی، کتاب نشان داده است که چگونه اباضیه عمان با تکیه بر چهار وزارت‌خانه‌ی آموزش و پرورش، آموزش عالی، میراث و فرهنگ و اوقاف و امور دینی، و نیز با استفاده از رسانه‌های جمعی، ساختار دینی خود را بازآرایی کرده‌اند. هدف اصلی اثر، تبیین این است که چگونه اباضیه معاصر از طریق بازسازی نظری و نهادی، از انزوا فاصله گرفته و در جهان اسلام تصویری متفاوت از خود ارائه کرده است.

چرا باید کتاب اباضیه معاصر را بخوانیم؟

این کتاب تصویری دقیق و مستند از مذهب اباضیه، به‌ویژه در عمان، ارائه کرده است و نشان می‌دهد چگونه یک مذهب کهن با حفظ اصول خود، ساختارهای فقهی و نهادی‌اش را بازسازی کرده است. مطالعه‌ی آن برای فهم بهتر نسبت دین، فقه، نهادهای دینی و رسانه در یک جامعه‌ی اسلامی معاصر سودمند است و امکان مقایسه با دیگر مذاهب و کشورها را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های ادیان و مذاهب، الهیات، فقه و حقوق، مطالعات خاورمیانه و علوم سیاسی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی شناخت دقیق‌تری از مذهب اباضیه، تاریخ عمان و سازوکار نهادهای دینی در جوامع اسلامی هستند.