کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی

کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی، نوشته قاسم پورحسن، جایگاه فارابی را فراتر از شرح فلسفه‌ی یونان بررسی می‌کند. موضوع اصلی این کتاب نسبت ابتکارات فارابی با آموزه‌های اسلامی، خرد ایرانی و مسائل جامعه‌ی اوست. نویسنده معتقد است فهم اندیشه‌ی فارابی بدون بررسی زمینه‌های فکری و سیاسی زندگی او ناقص می‌ماند؛ ازاین‌رو مسئله‌ی وجود، سازگاری حکمت و شریعت و معنای مدینه‌ی فاضله را بازخوانی کرده است. نشر نقد فرهنگ کتاب حاضر را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی اثر قاسم پورحسن

کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی (گسست بنیادین معرفتی از سنت یونانی) نوشته‌ی قاسم پورحسن و پژوهشی فلسفی درباره‌ی استقلال اندیشه‌ی فارابی و سهم او در تأسیس فلسفه‌ی اسلامی است. نویسنده معرفی فارابی به‌عنوان شارح ارسطو، مسلمان نوافلاطونی یا متفکری محصور در فرهنگ عربی را ناکافی می‌داند. او در برابر این برداشت‌ها پرسش‌ها و ابداعات فارابی را برخاسته از سنت اسلامی و زمینه‌های ایرانی رشد او تفسیر کرده است. این اثر تنها بر میزان تأثیرپذیری از یونان متمرکز نیست؛ مسئله، تفاوت میان دریافت مفاهیم از سنت‌های دیگر و شکل‌دادن به فلسفه‌ای متناسب با نیازهای یک جامعه است.

کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی، بررسی گزارش‌های تاریخی را به تحلیل مسائل فلسفی پیوند می‌زند. قاسم پورحسن روایت‌های مسعودی، ابن ابی اصیبعه، ابن خلکان و... را مقایسه می‌کند تا زمینه‌ی تحصیل فارابی در بخارا و مرو، سفرهای او و تحول علایق فکری‌اش را توضیح دهد. این کتاب اختلاف منابع و دشواری بازسازی زندگی یک فیلسوف را نیز آشکار می‌سازد.

قاسم پورحسن مدینه‌ی فاضله را صرفاً تصویری خیالی نمی‌خواند؛ او این طرح را پاسخی به بحران قدرت، نزاع‌های مذهبی و فاصله‌گرفتن جامعه از عقلانیت می‌داند. بحث الحروف نیز جایگاه مهمی در این کتاب دارد. نویسنده این نوشته را فراتر از اثری درباره‌ی زبان یا شرح مابعدالطبیعه‌ی ارسطو تفسیر کرده و پیوند تحلیل زبانی، شناخت و پرسش درمورد هستی را در مرکز بررسی قرار داده است.

نقد دیدگاه‌های محمد عابد الجابری و برخی فارابی‌پژوهان به این کتاب حال‌وهوایی مناقشه‌‌ای داده است. خواننده در کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی با موضع مشخص قاسم پورحسن مواجه می‌شود و نه گزارشی بی‌طرف از همه‌ی تفسیرها؛ موضعی که برای ارزیابی استدلال‌های او، توجه هم‌زمان به شواهد تاریخی و تمایزهای مفهومی لازم است.

خلاصه کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی

خاستگاه فلسفه‌ی اسلامی را نباید تنها در انتقال میراث یونانی جست‌وجو کرد. نویسنده میان استفاده از اندیشه‌های دیگران و وابستگی بنیادین به آن اندیشه‌ها تفاوت می‌گذارد. از دید او آموزه‌های قرآنی، سنت اسلامی و خرد ایرانی در شکل‌گیری پرسش‌های فارابی نقش تعیین‌کننده دارند. مسئله‌ی وجود، محور پیوند مابعدالطبیعه، اخلاق و سیاست معرفی می‌شود؛ تحلیل زبان نیز مقدمه‌ای برای فهم شناخت و هستی است. قاسم پورحسن نظریه‌ی هماهنگی دین و فلسفه را پاسخی به یک نیاز اجتماعی می‌خواند و نه صرفاً کوششی انتزاعی برای آشتی‌دادن دو دستگاه فکری. نویسنده مخاطب را به بازخوانی میراث فلسفی از مسیر عقل‌ورزی دعوت می‌کند. او معتقد است شناخت فارابی باید از برچسب‌های رایج فاصله بگیرد و بر پرسش‌ها، زمینه‌ها و ابداعات او تکیه کند.

چرا باید کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• خواننده با استدلال‌های یک تفسیر استقلال‌محور از فلسفه‌ی فارابی آشنا می‌شود.
• این کتاب مقایسه‌ی گزارش‌های تاریخی، دشواری شناخت زندگی و تحصیلات فارابی را نشان می‌دهد.
• بررسی الحروف، نسبت تحلیل زبان با شناخت و پرسش از وجود را روشن می‌کند.
• بحث مدینه‌ی فاضله زمینه‌ای برای اندیشیدن درباره‌ی ارتباط فضیلت، عقلانیت و قدرت را فراهم می‌سازد.

خواندن کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه و افرادی که به خاستگاه فلسفه‌ی اسلامی و تفسیر اندیشه‌ی فارابی علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که اختلاف گزارش‌های تاریخی درباره‌ی زندگی فارابی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت عقل و دین یا مبانی فلسفی سیاست را در آثار فارابی بررسی کنند.

درباره قاسم پورحسن

قاسم پورحسن درزی، متولد سال ۱۳۴۵، عضو هیئت‌علمی و دانشیار گروه فلسفه‌ی دانشگاه علامه طباطبایی بوده است. او تمامی مقاطع تحصیلی خود (کارشناسی (۱۳۶۴)، کارشناسی‌ارشد (۱۳۷۱) و دکتری فلسفه (۱۳۷۹)) را در دانشگاه امام صادق (ع) به پایان رسانده است. پژوهش‌های این نویسنده عمدتاً معطوف به حوزه‌های فلسفه‌ی اسلامی، هرمنوتیک و فلسفه‌ی دین بوده و آثار تألیفی و تدوینی گوناگونی را به انتشار رسانده است.

ازجمله‌ی آثار مکتوب قاسم پورحسن می‌توان به کتاب «خوانشی نو از فلسفه فارابی؛ گسست بنیادین معرفتی از سنت یونانی»، «هرمنوتیک تطبیقی: بررسی همانندی فلسفه‌ی تاویل در اسلام و غرب»، «زبان دین و باور به خدا» و نیز آثاری همچون «حکمت شیعی، باطنیه و اسماعیلیه»، «فارابی و راه سعادت» و مجموعه مقالات «میزان حکمت» اشاره کرد.

بخشی از کتاب خوانشی نو از فلسفه فارابی

«یکی از ابداعات‌ فارابی و فلسفه اسلامی، طرح نظریه تمایز‌ وجود‌ از ماهیت‌ است. این دیدگاه تنها در پرتو فهم معنای حقیقت وجود میسر گردید. فیلسوفان اسلامی و به‌طور خاص فارابی و ابن‌سینا به‌واسطه گسست معرفتی از سنت‌ یونانی‌‌، کوشیدند تا وجود را متفاوت از ارسطو فهم نموده و پرسش از هستی‌ را به سؤال از چه‌ای شیء فرو نکاهند. فارابی علاوه بر تمایز منطقی و مفهومی، توانست تمایز وجودی را در فلسفه عرضه و تدوین نماید. ابن‌سینا آن را چنان بسط داد که برخی بر این عقیده شدند که این نظریه، دستاورد فلسفی ابن‌سیناست. چگونگی ارتباط وجود و ماهیت پس از مسئله بداهت‌ و اصالت وجود، یکی از مهم‌ترین مباحث فلسفه اسلامی‌ تلقی می‌شود. فیلسوفان مسلمان در همان آغاز، تحت تأثیر تقسیم وجود به واجب و ممکن، کوشیدند تا تفاوت بنیادین دو قسم را با تبیین نسبت وجود و ماهیت شرح دهند. دو گزاره «إن الواجب ماهیته انیته» و «کل ممکن زوج ترکیبی له ماهیه و وجود»، اساس دو نوع تلقی درباره وجود و تبیین رابطه وجود با ماهیت را شکل داد.»