کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان

کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان نوشته‌ی محمود نصر اصفهانی تصویری گسترده از حضور زبان و فرهنگ ایرانی در سرزمین‌های جنوب شرقی اروپا ارائه می‌دهد. نویسنده که سال‌ها در حوزه‌ی روابط بین‌الملل و مطالعات بالکان فعال بوده است با تکیه‌بر تجربه‌ی میدانی و پژوهش در منابع محلی، مسیر نفوذ فارسی را از دوران سلجوقیان و عثمانی تا امروز دنبال کرده است. در این کتاب از نقش شاعران ایرانی، طریقت‌های صوفی، تکایا، دانشگاه‌ها و کرسی‌های ایران‌شناسی در کشورهایی مانند بوسنی و هرزگوین، صربستان، آلبانی، بلغارستان و کرواسی سخن رفته است. نشر مانانگار آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان

کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان پژوهشی گسترده درباره‌ی پیشینه، مسیر و ابعاد نفوذ زبان و ادبیات فارسی در شبه‌جزیره‌ی بالکان است. محمود نصر اصفهانی بر پایه‌ی تجربه‌ی حضور خود در ترکیه و یوگسلاوی سابق و مطالعه‌ی منابع اصلی به زبان‌های منطقه، تلاش کرده است تصویری منسجم از این حضور چندقرنی ارائه دهد. در پیشگفتار و مقدمه‌ی کتاب، نویسنده از دشواری‌های گردآوری منابع در کشورهای مختلف، انگیزه‌ی تدوین اثر و ضرورت بازشناسی «جغرافیای فرهنگی ایران» سخن گفته است و نشان داده که چگونه نفوذ فارسی فراتر از مرزهای سیاسی امروز ایران گسترش یافته است. کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان در پنج بخش و بیست‌وسه فصل تنظیم شده است. در بخش اول، پیشینه‌ی تأثیر و گسترش زبان و ادبیات فارسی در منطقه، از دوره‌ی سلجوقیان و عثمانی تا پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی بررسی شده و فصل‌هایی مانند «زبان و ادبیات فارسی در زمان سلجوقیان»، «زبان و ادبیات فارسی در زمان عثمانی‌ها» و «زبان و ادبیات فارسی پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی» آمده است. در همین بخش به نقش تصوف، تکایا، طریقت‌ها و مثنوی‌خوانی در شهرهایی چون سارایوو و موستار پرداخته شده است. در ادامه‌ی کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان، بخش دوم به نقش شاعران ایرانی مانند مولانا، خیام، حافظ، سعدی، فردوسی و دیگران در شکل‌گیری و تحول ادبیات بالکان اختصاص یافته است؛ از شارحان بوسنیایی دیوان حافظ و گلستان و بوستان تا شاعرانی که آثاری چون بلبلستان را به تقلید از متون فارسی نوشته‌اند. بخش سوم به آموزش زبان فارسی در صربستان، بوسنی و هرزگوین، بلغارستان و کرواسی، کرسی‌های دانشگاهی بلگراد و صوفیه و تجربه‌ی مراکز فرهنگی ایران می‌پردازد. در بخش چهارم، واژه‌های مشترک با ریشه‌ی فارسی در زبان‌های صربی، کرواتی، بوسنیایی و آلبانیایی بررسی شده و نمونه‌های متعددی از نفوذ واژگانی فارسی ارائه شده است. بخش پایانی نیز به جمع‌بندی، تحلیل علل گسترش فارسی، موانع موجود و پیشنهادهای نویسنده برای آینده اختصاص دارد.

خلاصه کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان

کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان حضور زبان فارسی را در این منطقه به‌عنوان پدیده‌ای تاریخی، فرهنگی و زبانی دنبال می‌کند. نویسنده ابتدا نشان می‌دهد که چگونه سلجوقیان و سپس عثمانی‌ها، با پذیرش فارسی به‌عنوان زبان ادب و دیوان، زمینه‌ی نفوذ آن را در آسیای صغیر و بالکان فراهم کردند. سپس به نقش تکایا، طریقت‌های صوفی مانند مولویه و بکتاشیه، و سنت مثنوی‌خوانی در شهرهایی چون سارایوو، موستار و دیگر مراکز بالکان پرداخته است. در بخش‌های بعدی کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان، تأثیر شاعران ایرانی بر ادبیات بوسنی، آلبانی و دیگر کشورها بررسی شده و از شارحان بوسنیایی مثنوی، حافظ و سعدی تا شاعرانی که به چند زبان از جمله فارسی شعر گفته‌اند معرفی شده‌اند. نویسنده همچنین روند آموزش رسمی فارسی در دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی، جایگاه کرسی‌های ایران‌شناسی و وضعیت امروز زبان‌آموزان را ترسیم کرده است. در پایان، با تحلیل واژه‌های فارسی در زبان‌های بالکان و جمع‌بندی تجربه‌های میدانی، تصویری از فرصت‌ها و چالش‌های کنونی گسترش فارسی در این منطقه ارائه شده است.

چرا باید کتاب زبان و ادبیات فارسی در بالکان را بخوانیم؟

این کتاب تصویری کم‌تر دیده‌شده از پیوندهای ایران و بالکان ارائه می‌دهد؛ از خانقاه‌ها و طریقت‌ها تا دانشگاه‌ها و کرسی‌های ایران‌شناسی. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند مسیر تاریخی نفوذ فارسی، نقش شاعران ایرانی در ادبیات بالکان و حضور واژه‌های فارسی در زبان‌های محلی را بشناسد و درک عمیق‌تری از جغرافیای فرهنگی ایران به‌دست آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، دانشجویان ایران‌شناسی و مطالعات بالکان، علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگی اسلام در اروپا و کسانی که بر آموزش زبان فارسی در خارج از ایران کار می‌کنند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که به پیوند ادبیات، تصوف و دیپلماسی فرهنگی علاقه دارند.