کتاب ایران شناسی و پارسی گویان بالکان

کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان نوشته‌ی محمود نصر اصفهانی پژوهشی گسترده درباره تاریخ و وضعیت ایران‌شناسی و زبان فارسی در سرزمین‌های بالکان است. نشر مانانگار آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه‌بر تجربه‌ی حضور فرهنگی خود در یوگسلاوی سابق و سفرهای متعدد به کشورهای منطقه، کوشیده است تصویری منسجم از مراکز شرق‌شناسی، ایران‌شناسان، پارسی‌گویان و نسخه‌های خطی فارسی در این ناحیه ارائه کند. ساختار کتاب بر پایه‌ی بخش‌ها و فصل‌های متعدد تنظیم شده و از مباحث نظری ایران‌شناسی تا معرفی اشخاص و فهرست نسخه‌ها را دربر می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایران شناسی و پارسی گویان بالکان

کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان پژوهشی است که محمود نصر اصفهانی آن را بر پایه‌ی مشاهدات میدانی، تجربه‌ی رایزنی فرهنگی در بلگراد و مطالعه‌ی منابع اصلی بالکان نوشته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که کمبود و پراکندگی منابع در کشورهای مختلف، مهم‌ترین دشواری تألیف بوده و چاپ دوم کتاب حاصل تکمیل، تصحیح و افزودن مطالب تازه بر نسخه‌ی نخست است. کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان در چهار بخش و بیست‌وشش فصل تنظیم شده است. در بخش اول، پیشینه‌ی ایران‌شناسی در بالکان، شکل‌گیری شرق‌شناسی، نقش سفرنامه‌ها و سپس ایران‌شناسی کلاسیک از قرن چهاردهم تا امروز بررسی شده و به تفاوت فضای بالکان با غرب اروپا در نحوه‌ی حضور زبان فارسی پرداخته شده است. در همین بخش، پیوند زبان فارسی با تصوف، طریقت‌ها، مساجد و مدارس علمیه و نیز نقش آن در حیات روزمره‌ی جوامع مسلمان منطقه توضیح داده شده است. در ادامه‌ی کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان، بخش دوم به مراکز شرق‌شناسی و ایران‌شناسی در بلغارستان، صربستان و بوسنی اختصاص دارد؛ از کرسی ایران‌شناسی دانشگاه صوفیه و مرکز شرق‌شناسی دانشگاه بلگراد تا دانشگاه سارایوو و کلاس‌های زبان فارسی. بخش سوم گسترده‌ترین قسمت کتاب است و در سیزده فصل، ایران‌شناسان و پارسی‌گویان قرون پانزدهم تا بیستم را در بوسنی، آلبانی، صربستان و دیگر نقاط معرفی کرده است؛ از درویش پاشا موستاری و احمد سودی تا نعیم و سامی فراشری، صفوت بیگ باشاگیچ، فهیم بایراکتاروویچ و طاهر دیزداری. بخش چهارم نیز به کتاب‌شناسی ایران‌شناسی در بالکان و فهرست نسخه‌های خطی فارسی در یوگسلاوی سابق، صربستان و یونان می‌پردازد و در پایان، نتیجه‌گیری و پیشنهادهای نویسنده آمده است.

خلاصه کتاب ایران شناسی و پارسی گویان بالکان

کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان تصویری لایه‌به‌لایه از حضور زبان و فرهنگ ایرانی در شبه‌جزیره‌ی بالکان ارائه می‌کند. نویسنده ابتدا جایگاه تاریخی بالکان، مسیرهای ارتباطی و نقش آن در پیوند شمال و جنوب اروپا را توضیح می‌دهد و سپس نشان می‌دهد که چگونه زبان فارسی در کنار عربی و ترکی، به زبان آموزش دینی، عرفانی و ادبی در مدارس، تکایا، خانقاه‌ها و دربارها تبدیل شده است. در این کتاب، عوامل گسترش ایران‌شناسی در بالکان مانند شاعران پارسی‌گوی، مدارس علمیه و رشدیه‌ها، آموزگاران و متون درسی فارسی، ادبیات خانقاه و دربار، مراکز صوفیه، کتابخانه‌ها و نسخ خطی فارسی به‌تفصیل بررسی شده است. سپس مراکز دانشگاهی شرق‌شناسی و ایران‌شناسی در صوفیه، بلگراد، سارایوو، زاگرب، پریشتینا و اسکوپیه معرفی شده و در بخش زندگینامه‌ها، ده‌ها ایران‌شناس و شاعر پارسی‌گوی بالکانی با آثار، گرایش‌های فکری و نقش‌شان در انتقال میراث ادبی و فکری ایران شناسانده شده‌اند.

چرا باید کتاب ایران شناسی و پارسی گویان بالکان را بخوانیم؟

این کتاب شبکه‌ای از پیوندهای تاریخی، دینی و ادبی میان ایران و بالکان را از دل منابع محلی و نسخه‌های خطی بیرون کشیده است. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند مسیرهای گسترش زبان فارسی، نقش طریقت‌های صوفی، مدارس و دانشگاه‌ها و نیز چهره‌های کمتر شناخته‌شده‌ی ایران‌شناسی در اروپا را در یک روایت منظم دنبال کند و تصویری دقیق‌تر از جایگاه فرهنگ ایرانی در این منطقه به دست آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران مطالعات ایران، بالکان و جهان اسلام، دانشجویان زبان و ادبیات فارسی، تاریخ و علوم سیاسی، و نیز علاقه‌مندان به تاریخ شرق‌شناسی، تصوف و نسخه‌های خطی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال شناختی مستند از حضور زبان فارسی در اروپا هستند. «کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان، نتیجه تحقیق در منابع معتبر شبه جزیره بالکان است که اندیشه‌های ایران‌شناسان و پارسیگویان بالکان را شناسایی» طبقه‌بندی و بررسی کرده و جنبه‌هایی از انديشة آنان که مورد نیاز امروز است، با تبیین راهکارهای آن، معرفی شود. نگارنده تلاش‌ها و دلسوزی‌های پیشگامان، کارشناسان را ارج نهاده و ضمن پاسداشت مقام آنان؛ انگیزه، ضرورت تحقیق و هدف خود از تجدید چاپ این کتاب را به شرح ذیل می‌داند: در دهه هفتاد در سال ۱۳۷۵ خورشیدی در مدت اقامتم در بلگراد در زمان تصدی رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، در اين مدت مقالاتی تهیه کردم که حاصل آن کتابی به نام کتاب ایران‌شناسی و پارسی‌گویان بالکان بود و در سال ۱۳۷۵ توسط مرکز فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بلگراد چاپ و منتشر شد. چاپ دوم این کتاب با اضافات و تجدید نظر کلی، تکمیل، تصحیح... و در بخش‌های مختلف به مطالب کتاب افزوده شده است و در سال ۱۳۸۹۸ شمسی ویرایش دوم آن به پایان رسید. یکی از دشواری‌های بسیار مهم بر سر راه تألیف این کتاب، کمبود منابع و پراکندگی منابع در کشورهای مختلف بود. نحوه تهیه منابع و مشکلات موجود در راه تهیه مطالب و منابع در کشورهای مختلف بالکان یکی دیگر از مشکلات مهم پیش رو بود. تحقیق حاضر براساس مشاهدات و تجارب دوره مسوولیت نمایندگی فرهنگی نگارنده در یو گسلاوی سابق و در مدت سال‌های گذشته با روش اسنادی و از طریق مطالعه و بررسی متن‌های اصلی و آثار مشهور شاعران و پارسی‌گویان برجسته بالکان در منابع معتبر زبان‌های بالکان و طبقه‌بندی موضوعی و ساختاری و شکلی آن آثار و سفرهای مختلف به کشورهای بالکان صورت گرفته است. در این کتاب تلاش می‌شود محورهای زیر را مورد توجه قرار دهیم: ۱) ایران‌شناسی در بالکان ۲ ایران‌شناسان و پارسی‌گویان بالکان ۳ مراکز شرق‌شناسی و ایران‌شناسی در بالکان ۴ کتاب‌شناسی ایران‌شناسی