کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان

کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان نوشته‌ی هادی بهرامی احسان، احمدرضا اخوت و ریحانه فیاض کوشیده است مفهوم اختلال را بر پایه‌ی آیات قرآن بازخوانی کند و مدلی تازه برای فهم نابهنجاری‌های روانی و وجودی انسان ارائه دهد. نویسندگان در این اثر با تکیه بر روش‌های تدبر واژه‌ای و سوره‌ای، به‌ویژه در سوره‌های هود، ناس، فلق و انسان، به سراغ مفاهیمی مانند استعاذه، شر، وسوسه و رشدنایافتگی رفته‌اند. انتشارات دانشگاه باقرالعلوم این کتاب را منتشر کرده است و متن حاضر نسخه‌ای است که برای مطالعه و استفاده پژوهشی در دسترس قرار گرفته. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان

کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان تلاشی است برای بازتعریف اختلال روانی بر اساس منطق هدایت و ضلالت در قرآن. نویسندگان با تمرکز بر آیات و مفاهیم قرآنی نشان داده‌اند که چگونه می‌توان به‌جای تکیه‌ی صرف بر معیارهای آماری، فرهنگی و بالینی رایج، از شاخص‌های قرآنی برای فهم سلامت و ناهنجاری استفاده کرد. در این کتاب به نقد تعاریف متداول اختلال روانی در روان‌شناسی و طبقه‌بندی‌هایی مانند ۵-DSM پرداخته شده است و محدودیت‌هایی مانند نسبیت فرهنگی، نبود تعریف عملیاتی منسجم و گسترش برچسب‌زنی به واکنش‌های طبیعی زندگی توضیح داده شده است. در ادامه‌ی کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان ساختاری دو بخشی دارد. در بخش اول با عنوان «دستیابی به معنای اختلال روانی از منظر قرآن» دو فصل آمده است: فصل اول به عوامل بیرونی بروز اختلال روانی می‌پردازد و با تحلیل سوره‌ی هود و معوذتین، مفهوم استعاذه، شر، آسیب و قلمروهای اثرگذاری آن‌ها بر بسترها، اعمال و دارایی‌ها را مدل‌سازی کرده است. فصل دوم رشدنایافتگی را به‌عنوان عامل درونی اختلال‌زایی بررسی کرده و اجزایی مانند توجه، ذکر، تفکر، تعقل، ایمان، فعل و عمل و اختلال در هر یک را توضیح داده است. در بخش دوم کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان بازنمایی اختلال در ساختار وجودی انسان دنبال شده است. این بخش پنج فصل دارد: در فصل سوم اجزای ساختار وجودی انسان و نسبت آن‌ها با اختلال معرفی شده است؛ فصل چهارم حوزه‌های اختلال در ساختار وجودی انسان و تأثیر القائات بیرونی بر باورها، ذکر، ایمان، توانمندی‌ها و بروزات را شرح داده است؛ فصل پنجم مدل اختلال از منظر قرآن و نمونه‌هایی مانند اختلال کسالت، امنیه، سفاهت و تطفیف را طرح کرده؛ فصل ششم طبقه‌بندی تشخیصی اختلال در ساختار انسان را بر پایه‌ی ادراک و باور، ذکر، ایمان، توجه به دارایی‌ها و بروزات سامان داده و فصل هفتم جمع‌بندی نشانگان اختلال در این ساختار را ارائه کرده است.

خلاصه کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان

کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان بر این ایده استوار است که اختلال روانی را باید در نسبت با هدایت و رشد انسان فهمید، نه صرفاً بر اساس کارکرد اجتماعی یا احساس ناراحتی. نویسندگان ابتدا نشان داده‌اند که تعاریف رایج اختلال، مرز روشنی میان سلامت و ناهنجاری ترسیم نمی‌کند و به نسبیت فرهنگی و گسترش برچسب‌زنی دامن می‌زند. سپس با محور قرار دادن قرآن، مفهوم استعاذه را به‌عنوان نزدیک‌ترین واژه به فرایند آسیب‌شناسی اختلال استخراج کرده‌اند. در این کتاب اختلال به‌صورت برهم‌خوردن تعادل در اجزای ساختار وجودی انسان تعریف شده است؛ اجزایی مانند ادراک و باور، ذکر و توجه نفس، ایمان، توجه به دارایی‌ها و توانمندی‌ها و بروزات رفتاری. آسیب‌ها از سه قلمرو بسترهای زندگی، اعمال و افکار و امکانات و دارایی‌ها وارد می‌شوند و اگر با وسوسه و رشدنایافتگی همراه شوند به اختلال پایدار تبدیل می‌شوند. در پایان، نویسندگان مدلی تشخیصی بر پایه‌ی آیات و روایات ارائه کرده‌اند که در آن نشانه‌های هر نوع اختلال در این اجزا به‌تفکیک جمع‌بندی شده است.

چرا باید کتاب معناشناسی اختلال در ساختار انسان را بخوانیم؟

این کتاب امکان مقایسه‌ی جدی میان الگوهای رایج آسیب‌شناسی روانی و مدلی مبتنی بر قرآن را فراهم کرده است. خواننده با آن می‌تواند مفهوم اختلال را از سطح نشانه‌ها و کارکرد اجتماعی به سطح نسبت انسان با هدایت، رشد و حق ارتقا دهد و با ساختار وجودی انسان و جایگاه ادراک، ذکر، ایمان و دارایی‌ها در شکل‌گیری اختلال آشنا شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی، الهیات و مطالعات قرآنی پیشنهاد می‌شود. همچنین به مشاوران، درمانگران و علاقه‌مندان به تلفیق مفاهیم دینی و روان‌شناختی توصیه می‌شود که در پی مدلی بومی برای فهم اختلال و سلامت روان هستند.