کتاب فرهنگ توصیفی زبان شناسی اجتماعی

کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی (A Glossary of Sociolinguistics‬‬‬‬‬) نوشته‌ پیتر ترادگیل و با ترجمه‌ مریم مسگرخویی است و نشر نویسه پارسی آن را منتشر کرده است. این کتاب اثری است که ترادگیل اصطلاح‌ها و مفاهیم کلیدی حوزه‌ی زبان‌شناسی اجتماعی را به‌شکل فرهنگ‌نامه گردآوری کرده است. نویسنده مدخل‌های متعددی را درباره‌ی رابطه‌ی زبان و جامعه، گونه‌های زبانی، گویش‌ها، تغییرات زبانی، برنامه‌ریزی زبان و مباحث نظری مرتبط توضیح می‌دهد و در کنار آن مقدمه‌ها و پیشگفتارهایی از یحیی مدرسی و مترجم دارد که جایگاه این حوزه را در جهان و ایران ترسیم کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرهنگ توصیفی زبان شناسی اجتماعی اثر پیتر ترادگیل

کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی اثری از پیتر ترادگیل است که در قالب فرهنگ‌نامه‌ مفاهیم و اصطلاحات پرکاربرد زبان‌شناسی اجتماعی را بررسی کرده است. یحیی مدرسی در مقدمه‌ تاریخچه‌ی توجه به جنبه‌ی اجتماعی زبان در اروپا و آمریکا را از آنتوان میه و ویلیام ویتنی تا لباو و فیشمن مرور کرده و سپس به ورود این مباحث به ایران و شکل‌گیری درس‌ها، پایان‌نامه‌ها و نشریات تخصصی مانند فصلنامه‌ی زبان‌شناسی اجتماعی اشاره کرده است. در همین بخش توضیح داده شده که چگونه گسترش پژوهش‌ها باعث انباشت حجم بزرگی از مفاهیم و اصطلاحات تازه شده و نیاز به فرهنگ‌های تخصصی را بالا برده است.

کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی در متن اصلی خود مجموعه‌ای از مدخل‌های الفبایی است که هر کدام یک مفهوم، اصطلاح یا نام مهم در این حوزه را توضیح می‌دهد. ترادگیل در این کتاب بر مفاهیم بنیادی و پرکاربرد تمرکز کرده و آن را نسخه‌ی اصلاح‌شده و گسترش‌یافته‌ی اثر پیشین خود معرفی کرده است. در پیشگفتار مؤلف توضیح داده می‌شود که تمرکز کتاب علاوه‌ بر شاخه‌های مختلف زبان‌شناسی اجتماعی بر گویش‌شناسی سنتی و جدید، گونه‌های زبان انگلیسی، زبان‌های اقلیت، پیجین‌ها و کریول‌ها است و به آثار کلاسیک این حوزه نیز ارجاع داده شده است.

در پیشگفتار مترجم در کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی، مریم مسگرخویی جایگاه زبان‌شناسی اجتماعی را به‌عنوان حوزه‌ای که زبان را نماد رفتار اجتماعی می‌بیند شرح داده و سپس زندگی علمی ترادگیل، هدف تألیف کتاب، وضعیت پژوهش‌های این حوزه در ایران و شیوه‌ی معادل‌گزینی فارسی را توضیح داده است. در انتهای کتاب نیز واژه‌نامه‌های انگلیسی‌ـ‌فارسی و فارسی‌ـ‌انگلیسی، فهرست اشخاص، مکان‌ها و گونه‌های زبانی و توضیحاتی درباره‌ی نحوه‌ی استفاده از مدخل‌ها آمده است.

خلاصه کتاب فرهنگ توصیفی زبان شناسی اجتماعی

کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی اثری از پیتر ترادگیل، مجموعه‌ای از مدخل‌های الفبایی است که هر کدام یک مفهوم، اصطلاح یا نام کلیدی در حوزه‌ی زبان و جامعه را توضیح می‌دهد. در این کتاب مفاهیمی مانند زبان منفرد، زبان ترویجی، گویش برتر و پایینی، دوزبانگی، دوگویشی بودن، رمزگردانی، ضدزبان، زبان اجتنابی، برنامه‌ریزی زبان، کریول، پیجین، کریول‌زدایی، تغییر از بالا و از پایین، قشربندی اجتماعی، اعتبار نهان، توانش ارتباطی، جامعه‌ی هم‌کنش و بسیاری اصطلاحات دیگر تعریف شده‌اند.

کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی علاوه‌ بر تعریف کوتاه، برای بسیاری از مدخل‌ها مثال، نام پژوهشگران، اشاره به مطالعات میدانی و گاهی نمونه‌های زبانی (جملات، گفتارها یا جدول‌های مقایسه‌ای) ارائه کرده است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که خواننده می‌تواند هم برای جست‌وجوی یک اصطلاح خاص و هم برای آشنایی تدریجی با شبکه‌ای از مفاهیم مرتبط از آن استفاده کند و از طریق ارجاعات درون‌مدخلی بین مفاهیم مختلف رفت‌وآمد داشته باشد.

چرا باید کتاب فرهنگ توصیفی زبان شناسی اجتماعی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری فشرده اما گسترده از مفاهیم اصلی زبان‌شناسی اجتماعی ارائه می‌کند و به خواننده این امکان را می‌دهد که در یک منبع واحد با اصطلاحات کلیدی، نام پژوهشگران مهم و نمونه‌های متنوع زبانی آشنا شود. کتاب فرهنگ توصیفی زبان‌ شناسی اجتماعی برای فهم متون تخصصی، نگارش پژوهش و به‌روز نگه‌داشتن دانش در حوزه‌ی زبان و جامعه ابزار مرجع مناسبی فراهم کرده است.

خواندن کتاب فرهنگ توصیفی زبان شناسی اجتماعی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران زبان‌شناسی، علوم اجتماعی، مطالعات ترجمه و آموزش زبان پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پژوهش‌های میدانی درباره‌ی گویش‌ها، دوزبانگی، برنامه‌ریزی زبان یا تحلیل گفتمان‌اند و به منبعی برای فهم دقیق اصطلاحات این حوزه نیاز دارند.

بخشی از کتاب فرهنگ توصیفی زبان شناسی اجتماعی

«زبان یکی از قدرتمندترین نمادهای بازنمایی‌کننده‌ی رفتار اجتماعی است. هنگام انتقال اطلاعات از طریق زبان ما مهمترین پیام‌های اجتماعی را ردوبدل می‌کنیم. با در نظر گرفتن چنین جایگاهی برای زبان کاملاً منطقی است که یک رشته از پژوهش‌های زبانی به نقش زبان در جامعه بپردازد. به‌این‌ترتیب زبان‌شناسی اجتماعی به یک حوزه‌ی پژوهشی مهم و محبوب تبدیل شده است زیرا فرهنگ‌های مختلف در سراسر جهان همواره پایگاه‌های ارتباطی خود را گسترش می‌دهند و روابط بیناگروهی و بینافردی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. مفهوم اساسی و زیربنایی زبان‌شناسی اجتماعی عبارت است از استفاده از زبان به‌طور نمادین که ابعاد اساسی رفتار اجتماعی و تعامل انسانی را نشان می‌دهد.

هدف از تألیف این کتاب فراهم کردن راهنمایی مقدماتی برای مفاهیم اصلی و اصطلاحات تخصصی پرکاربرد در زبان‌شناسی اجتماعی است. تمرکز این کتاب علاوه‌ بر شاخه‌های متعدد زبان‌شناسی اجتماعی بر گویش‌شناسی در دو بعد سنتی و جدید آن و بر گونه‌های زبان انگلیسی بوده است به‌خصوص گونه‌هایی که توجه پژوهشگران زبان‌شناسی اجتماعی را به خود جلب کرده است. آثار کلاسیک زبان‌شناسی اجتماعی نیز در این کتاب ذکر شده‌اند. به زبان‌های منحصربه‌فرد مانند زبان‌های اقلیت، پیجین‌ها و کریول‌ها نیز توجه خاصی شده است. 

در طول چند دهه‌ی گذشته با شاخه‌شاخه شدن پرشتاب مباحث اجتماعی زبان و جدایی قلمروهای جامعه‌شناسی زبان و زبان‌شناسی اجتماعی و مطرح شدن موضوعات نو و تخصصی‌تر حجم قابل‌ملاحظه‌ای از مفاهیم، واژه‌ها و تعبیرات جدید نیز وارد ادبیات زبان‌شناسی نوین شده است. همین دستاورد سبب شد که واژه‌نامه‌ها و فرهنگ‌های توصیفی بزرگ و کوچک تخصصی در این رشته تدوین شود. فرهنگ حاضر ترجمه‌ی فارسی فرهنگ توصیفی زبان‌شناسی اجتماعی است که از سوی پیتر ترادگیل زبان‌شناس اجتماعی بریتانیایی تألیف شده است.»