کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن

کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه‌ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن حاصل کار گروهی دانشجویان دوره دکتری علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران است که مجید باشعور آن را گردآوری و تنظیم کرده است. در این اثر مجموعه‌ای از مفاهیم کلیدی حوزه برنامه‌ریزی درسی همراه با تعاریف مستند و نمودارهای مفهومی ارائه شده است. ساختار کتاب بر پایه دسته‌بندی مفهومی واژه‌ها و پیوند آن‌ها با ابعاد نظری و عملی برنامه درسی شکل گرفته است. نشر تایماز آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن

کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه‌ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن به‌صورت یک کار جمعی در چند دوره تحصیلی شکل گرفته است و مقدمه‌های مریم سیف نراقی و سپس پروین سالاری چینه و مژده واحدی روند این شکل‌گیری را توضیح داده‌اند. در ابتدا مجموعه‌ای کوچک‌تر با عنوان ۱۰۳ واژه تخصصی برنامه‌ریزی درسی تدوین شده بود که در بازنگری‌های بعدی گسترش یافت و به ۱۵۶ واژه رسید و نمودارهای مفهومی تازه‌ای نیز به آن افزوده شد. در این فرایند از ده‌ها منبع تألیفی، ترجمه‌ای، انگلیسی و اینترنتی استفاده شده است. کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه‌ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن در بخش‌های اصلی خود ابتدا به پیشگفتارها و تبیین هدف پروژه می‌پردازد و سپس با دو نمودار مفهومی کلی، جایگاه برنامه درسی را در پیوند با فرایند برنامه‌ریزی، سطوح و انواع برنامه درسی، نظریه‌ها و الگوها، طراحی و ارزشیابی نشان می‌دهد. در ادامه، واژه‌ها بر اساس یک طبقه‌بندی مفهومی در پنج گروه اصلی تنظیم شده‌اند: بعد نظری، انواع برنامه درسی، دوره‌های تحصیلی، طراحی برنامه درسی و بعد عملی. هر گروه به زیرگروه‌هایی مانند تاریخ برنامه درسی، ماهیت برنامه درسی، مبانی فلسفی، اجتماعی، روان‌شناختی، نظریه‌ها و الگوها، انواع برنامه‌های درسی، دوره‌های تحصیلی رسمی، عناصر طراحی (هدف، محتوا، فعالیت‌های یادگیری، روش تدریس، فضا، زمان، ارزشیابی) و نیز حوزه‌های تحقیق، تغییر، اجرا و ارزشیابی برنامه درسی تقسیم شده است. در کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه‌ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن برای هر مدخل معمولاً سه تعریف مستند از منابع مختلف آورده شده و در پایان، تعریف چهارمی که حاصل تلفیق و بازاندیشی دانشجویان است ثبت شده است. این شیوه هم خواننده را با تنوع دیدگاه‌ها آشنا می‌کند و هم نشان می‌دهد که چگونه می‌توان بر پایه ادبیات موجود به مفهوم‌سازی تازه رسید. برخی مدخل‌ها مانند تاریخ برنامه درسی، برنامه درسی، قلمرو برنامه درسی، مبانی برنامه درسی، مبانی فلسفی، رویکردهای مختلف (انتقادی، انسان‌گرایانه، نو مفهوم‌گرایی)، الگوهای برنامه‌ریزی، انواع برنامه‌های درسی (رسمی، پنهان، ملی، مدرسه‌محور، جامعه‌محور، ریزوماتیک، پیمانه‌ای، مارپیچی و...) و مفاهیم طراحی و ارزشیابی (اهداف، محتوا، سازمان‌دهی، راهبردهای یادگیری، ارزشیابی تکوینی، پایانی، هنجارمرجع، ملاک‌مرجع و الگوهای ارزشیابی) نمونه‌هایی از گستره موضوعی آن کتاب هستند.

خلاصه کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن

کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه‌ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن مجموعه‌ای نظام‌مند از مفاهیم بنیادین رشته برنامه‌ریزی درسی را گرد آورده است تا تصویری کلی از این حوزه ارائه کند. متن از این پیش‌فرض حرکت کرده است که فهم دقیق واژه‌ها و اصطلاحات، شرط لازم برای درک نظریه‌ها، طراحی و نقد برنامه‌های درسی است. به همین دلیل برای هر واژه چند تعریف مستند از منابع مختلف نقل شده و سپس تعریفی تلفیقی به قلم دانشجویان افزوده شده است. در این کتاب، برنامه درسی در پیوند با ابعاد نظری (تاریخ، ماهیت، مبانی، نظریه‌ها و الگوها)، انواع برنامه‌های درسی، دوره‌های تحصیلی، طراحی (هدف، محتوا، فعالیت‌های یادگیری، روش تدریس، فضا، زمان، ارزشیابی) و بعد عملی (تحقیق، تغییر، اجرا، ارزشیابی) دیده شده است. دو نمودار مفهومی کلی نیز نشان می‌دهد که چگونه نظریه‌ها به انتخاب نوع برنامه درسی، طراحی، اجرا و بازخورد منتهی می‌شوند و رابطه دو سویه نظریه و عمل چگونه شکل می‌گیرد. دغدغه اصلی کتاب، پرورش تفکر مفهومی، نقد منابع موجود و تقویت اعتمادبه‌نفس پژوهشی در دانشجویان برنامه‌ریزی درسی است.

چرا باید کتاب ۱۵۶ واژه و اصطلاح تخصصی در برنامه ریزی درسی و نمودارهای مفهومی آن را بخوانیم؟

این کتاب با گردآوری ۱۵۶ واژه و اصطلاح کلیدی و ارائه تعاریف متنوع برای هرکدام، امکان مقایسه دیدگاه‌ها و ساختن تعریف شخصی را فراهم کرده است. نمودارهای مفهومی آغاز کتاب نیز به درک ارتباط میان ابعاد نظری و عملی برنامه درسی کمک می‌کند و تصویر کلی‌تری از این رشته به دست می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران برنامه‌ریزی درسی، معلمان علاقه‌مند به مفاهیم تخصصی برنامه درسی، طراحان و مجریان برنامه‌های آموزشی و نیز کسانی که در حوزه ارزشیابی و مدیریت برنامه درسی فعالیت می‌کنند پیشنهاد می‌شود.