کتاب ارسن ولز

کتاب ارسن ولز (Orson Welles: The pocket essential) نوشته مارتین فیتس‌جرالد، به‌ سراغ زندگی و کارنامه‌ی سینمایی ارسن ولز رفته و از زاویه‌ی یک شیفته‌ی سینما، مسیر پرپیچ‌وخم او را در تئاتر، رادیو و سینما دنبال کرده است. در این بیوگرافی، هم روایت زندگی شخصی ولز دیده می‌شود هم خوانش دقیق فیلم‌هایی مثل همشهری کین، آمبرسون‌های باشکوه، نشانی از شر، اتللو، محاکمه، ناقوس‌های نیمه‌شب، ت مثل تقلب و پروژه‌های ناتمام و پرحاشیه‌ای مانند سمت دیگر باد. وحید مرتضوی این کتاب را برای نشر آوند دانش ترجمه کرده است نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارسن ولز

کتاب ارسن ولز اثر مارتین فیتس‌جرالد کوشیده تصویری چندوجهی از ولز ارائه دهد؛ از کودک سه‌ساله‌ای که در اتاق زیرشیروانی نمایش عروسکی اجرا می‌کرد تا فیلم‌سازی که در هالیوود با قراردادهای استودیویی، سانسور، فشار مالی و سوءظن عمومی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. این کتاب با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی نسبت هنرمند و سیستم شروع می‌شود؛ این‌که موفقیت زودرس همشهری کین چگونه به سال‌ها دشواری در سیستم تولیدی سینمای آمریکا انجامید، و این‌که ولز تا کجا حاضر بود برای خلق اثر هنری به آب‌وآتش بزند. مارتین فیتس‌جرالد در متن بارها به شخصیت متناقض ولز برمی‌گردد: جسارت، لجاجت، هوش، ناسازگاری و شیطنتی که هم موتور خلاقیت او بوده‌اند و هم منبع درگیری‌های بی‌پایانش با استودیوها. کتاب ارسن ولز در ادامه وارد فصل‌های تحلیلی می‌شود که هر کدام به یک دوره یا یک فیلم مهم اختصاص یافته‌اند. در هر فصل، ابتدا داستان فیلم به‌ اختصار روایت می‌شود، بعد ساختار بصری، شیوه‌ی تدوین، استفاده از صدا، مضمون‌های تکرارشونده و نسبت فیلم با زندگی شخصی و گرایش‌های سیاسی ولز بررسی شده است. در پایان، کتاب با نوعی جمع‌بندی به این پرسش برمی‌گردد که چرا با وجود شکست‌های مالی، فیلم‌های ناقص و پروژه‌های ناتمام، نام ولز همچنان برای سینمادوستان جذاب مانده است.

خلاصه کتاب ارسن ولز

مارتین فیتس‌جرالد در کتاب ارسن ولز ابتدا شمایی کلی از جهان فکری و هنری ولز ترسیم کرده است: هنرمندی که از تئاتر و رادیو می‌آید، شکسپیر را از کودکی از بر می‌خواند، در نوجوانی در دوبلین روی صحنه می‌رود، با تئاتر مرکوری و برنامه‌های رادیویی مثل زمان و سایه شناخته می‌شود و با جنگ دنیاها به‌ یک‌باره به چهره‌ای ملی بدل می‌شود. نویسنده نشان داده است که چگونه همین پیشینه‌ی تئاتری و رادیویی، سبک سینمایی ولز را شکل داده است. در بخش‌های بعدی کتاب، هر فیلم مهم ولز به‌ عنوان نمونه‌ای برای فهم یک بُعد از این جهان بررسی شده است. برای مثال کتاب نشان می‌دهد که همشهری کین به‌ عنوان فیلمی که با مرگ آغاز می‌شود و از خلال روایت‌های چندگانه می‌کوشد تکه‌های پازل یک انسان را کنار هم بگذارد، نمونه‌ای از علاقه‌ی ولز به ساختارهای هزارتویی، بازی با زمان و پرسش این است که آیا اصلاً می‌توان به حقیقت یک زندگی رسید. نشانی از شر، محاکمه، اتللو، آقای آرکادین و ناقوس‌های نیمه‌شب هر کدام برای برجسته‌کردن مضمون‌هایی مثل سوءاستفاده از قدرت، سقوط مردان مقتدر، مرگ، خیانت، از دست‌رفتن معصومیت و رابطه‌ی پیچیده‌ی مرد قدرتمند/مرد شریف تحلیل شده‌اند.

کتاب همچنین به پروژه‌های پرحاشیه و ناتمام ولز می‌پردازد: سمت دیگر باد، دن کیشوت، فیلم کردن اتللو و نسخه‌ی مرمت‌شده‌ی نشانی از شر که سال‌ها بعد بر اساس یادداشت ۵۸ صفحه‌ای ولز تدوین شد. نویسنده این پروژه‌ها را نشانه‌ی شکست نمی‌داند بلکه آن‌ها را بخشی از رابطه‌ی ولز با صنعت سینما و سرمایه می‌خواند؛ هنرمندی که استودیوها او را بازیگر می‌خواستند نه کارگردان. در کنار این‌ها، فصل‌هایی درباره‌ی اقتباس‌های ولز از شکسپیر، کتاب‌های سوفلوری که برای نمایشنامه‌های شکسپیر نوشته، علاقه‌اش به جادو و مستند قلابی، و کشمکش بر سر فیلمنامه‌ی همشهری کین نیز آمده است. در نهایت، کتاب این تصویر را می‌سازد که در مرکز هزارتوی ولز چیزی شبیه شرافت قرار دارد؛ امتناع از معامله‌کردن با آن، حتی به قیمت پروژه‌های ناتمام و زندگی مالی آشفته.

چرا باید کتاب ارسن ولز را بخوانیم؟

نویسنده با روایت جزئیات زندگی و تولید فیلم‌ها نشان داده است که چگونه جسارت، خودشیفتگی، شوخ‌طبعی، بی‌صبری، مهارت در نقالی و توانایی خودترویج‌گری در کنار هم شخصیت ولز را ساخته‌اند. کتاب از این می‌گوید که چگونه یک فیلم‌ساز می‌تواند در دل نظام استودیویی هالیوود، و بعد بیرون از آن، شیوه‌های مستقل تولید را تجربه کند. این کتاب نمونه‌ای فشرده از یک زندگی هنری پر فرازونشیب است که در آن موفقیت و شکست، همزمان و درهم‌تنیده‌اند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ارسن ولز را در وهله‌ی اول به دوستداران ولز و سینمای او توصیه می‌کنیم؛ همین‌طور به کسانی که به تاریخ سینمای آمریکا، و تحلیل فرمی فیلم‌ها علاقه دارند؛ به دانشجویان و پژوهشگران سینما؛ و به خوانندگانی که کنجکاوند بدانند پشت شهرت همشهری کین، نشانی از شر و پروژه‌های ناتمام ولز چه داستان‌هایی از تولید، سانسور، تدوین و کشمکش‌های شخصی نهفته است.

بخشی از کتاب ارسن ولز

«در مراسم اسکار ۱۹۴۲ شهروند کین نامزد نه جایزه بود. هر بار که نامزدی شهروند کین اعلام می‌شد در میان موج ملایم تشویق‌های مؤدبانه صدای هو، سوت و خندۀ طعنه‌آمیز به گوش می‌رسید. چه کسی می‌توانست سرزنش‌شان کند؟ دو سال پیش‌تر آرسن ولز، که فقط ۲۴ سالش بود وارد هالیوود شده بود؛ تمامی پول و امکاناتی را که ممکن بود نیاز داشته باشد در اختیار گرفته بود و فیلمی بزرگ ساخته بود. ولز گفته بود که فیلمی را جلوی دوربین بردن "بزرگ‌ترین قطار اسباب‌بازی برقی بود که تا به حال پسری داشته". در ساختن شهروند کین، او بیش از آن چه نود درصد جمع کهنه‌کارهای هالیوود همیشه امیدوار بودند به آن دست بیابند، از خود سرزندگی، نوآوری و استعداد نمایشگری نشان داده بود. دلیل هو کردن‌شان روشن بود؛ حسود بودند. و عزم کرده بودند مطمئن شوند که ولز هیچ وقت دیگر با قطار اسباب‌بازی‌اش بازی نخواهد کرد.»