کتاب آرزوی فیل

کتاب آرزوی فیل نوشته‌ی نغمه رحیمی‌پور با تصویرگری اکرم‌سادات میرتوانا اثری از انتشارات تربیت ماندگار است که در قالب داستانی کوتاه و تصویری برای گروه سنی الف و ب، به موضوع خودپذیری و ارزش‌دیدن ویژگی‌های فردی می‌پردازد. در این کتاب، فیل کوچکی با تماشای دوستانش و مقایسه‌ی خودش با آن‌ها، آرزو می‌کند گردن بلندی داشته باشد تا بتواند گردن‌بند و شال‌گردن بیندازد و شبیه دیگران شود. او حتی هنگام ساختن مجسمه‌ی خودش، سعی می‌کند برای آن گردن‌های مختلفی مثل گردن زرافه و اسب بگذارد اما هر بار با مشکلی تازه روبه‌رو می‌شود و مجسمه‌اش خراب می‌شود. در کنار داستان، پرسش‌ها و تمرین‌هایی طراحی شده که ذهن کودک را به فکرکردن درباره‌ی موضوع داستان، تفاوت‌ها و پیام آن مشغول می‌کند. آرزوی فیل بخشی از مجموعه‌ی صد دانه تفکر است که با هدف تقویت اندیشه‌ورزی در کودکان و تمرین مهارت فکرکردن تولید شده است و تلاش کرده است داستان را با فعالیت‌های فکری ترکیب کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آرزوی فیل

کتاب آرزوی فیل اثری از نغمه رحیمی‌پور است که در قالب یک داستان حیوانات، مسئله‌ی مقایسه‌کردن خود با دیگران و نارضایتی از ویژگی‌های شخصی را برای کودک به‌تصویر کشیده است. فیل کوچولو در این داستان با دیدن زرافه، اسب، شترمرغ و دیگر حیوانات، متوجه می‌شود آن‌ها گردن دارند و می‌توانند گردن‌بند بیندازند یا شال‌گردن ببندند اما خودش چنین امکانی ندارد. همین مقایسه، او را به این فکر می‌اندازد که کاش گردن داشت. در بخشی از داستان، او تصمیم می‌گیرد مجسمه‌ای از خودش بسازد و برای آن گردن بگذارد. ابتدا گردن زرافه‌ای می‌سازد اما سر مجسمه سنگین می‌شود و می‌شکند. بعد به پیشنهاد دیگران، گوش‌ها، دندان‌ها و شکل سر مجسمه را تغییر می‌دهد تا سبک‌تر شود و گردن صاف بماند. در این فرایند، مجسمه کم‌کم شبیه دیگر حیوانات می‌شود و از شکل اولیه‌ی فیل‌بودن فاصله می‌گیرد. این روند، به‌زبان کودکانه نشان می‌دهد که تلاش افراطی برای شبیه‌شدن به دیگران، می‌تواند هویت اصلی را کمرنگ کند. در ادامه‌ی کتاب آرزوی فیل، بخش‌هایی به پرسش و تمرین اختصاص یافته است تا کودک فقط شنونده‌ی داستان نباشد و درباره‌ی آن فکر کند. در صفحه‌ای از کتاب، چند سؤال چهارگزینه‌ای مطرح شده است؛ مثل این‌که موضوع داستان چه بود، چرا مجسمه‌ی فیل کوچولو خراب شد و کودک از این داستان چه چیزی یاد گرفته است. گزینه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که کودک را به سمت درک پیام اصلی داستان یعنی این احتمال که چیزی که دوست دارد شاید برایش مناسب نباشد، هدایت کنند. سپس تصویری دیگر ارائه شده و از کودک خواسته شده شباهت آن را با داستان آرزوی فیل پیدا کند تا مهارت مقایسه و ارتباط‌دادن تقویت شود. در بخش پایانی، متنی درباره‌ی اندیشه‌ورزی آمده است که با مثال «آدمک فکر» در ذهن، توضیح می‌دهد فکرکردن نوعی حرکت در معلومات است و ذهن مانند کهکشانی بزرگ است که نیاز به تمرین دارد. در این متن، مجموعه‌ی صد دانه تفکر معرفی شده که آرزوی فیل یکی از کتاب‌های آن است و توضیح داده شده که این مجموعه با کار گروهی پژوهشگران و مربیان اندیشه‌ورزی و آزمون در حلقه‌های اندیشه برای کودکان شکل گرفته است.

خلاصه کتاب آرزوی فیل

داستان آرزوی فیل با فیل کوچکی شروع می‌شود که متوجه تفاوت خودش با دوستانش می‌شود. او می‌بیند زرافه، اسب، شترمرغ و دیگر حیوانات گردن دارند و می‌توانند گردن‌بند بیندازند، شال‌گردن ببندند یا چیزهایی را روی گردنشان حمل کنند. فیل کوچولو با حسرت به آن‌ها نگاه می‌کند و می‌گوید همه‌ی دوستانم گردن دارند، من هم دوست دارم گردن داشته باشم تا گردن‌بند بیندازم و شال‌گردن ببندم. این مقایسه، در او نوعی نارضایتی از بدن خودش ایجاد می‌کند و آرزوی داشتن گردن را در ذهنش پررنگ می‌کند. برای رسیدن به این آرزو، فیل تصمیم می‌گیرد مجسمه‌ای از خودش بسازد و برای آن گردن بگذارد. او همراه با سنجاب کوچولو و دیگر دوستان، مجسمه‌ی زرافه، اسب و شتر را می‌سازد و متوجه می‌شود آن‌ها گردن‌های بلندی دارند. بعد تصمیم می‌گیرد برای مجسمه‌ی خودش هم گردن بگذارد. ابتدا یک گردن زرافه‌ای برای مجسمه‌اش می‌سازد اما سر مجسمه آن‌قدر بزرگ و سنگین است که گردن تاب نمی‌آورد و می‌شکند. دوستانش پیشنهاد می‌دهند سر مجسمه را سبک‌تر کند؛ گوش‌های بزرگش را بردارد و دندان‌های کوچک‌تری بگذارد تا شبیه آن‌ها شود. فیل کم‌کم گوش‌ها، دندان‌ها و شکل سر مجسمه را تغییر می‌دهد تا گردن صاف بماند. در این مسیر، هر حیوانی از زاویه‌ی خودش به فیل نگاه می‌کند و نکته‌ای درباره‌ی مزیت نداشتن گردن یا داشتن خرطوم و عاج می‌گوید؛ مثلا این‌که فیل لازم نیست نگران یخ‌کردن گردنش باشد یا می‌تواند کیفش را به خرطوم و عاجش آویزان کند. در پایان تمرین‌های کتاب، از کودک خواسته شده موضوع داستان را مشخص کند، علت خراب‌شدن مجسمه را توضیح دهد و بگوید چه چیزی از این داستان یاد گرفته است؛ از جمله این احتمال که چیزی که دوست دارد شاید برایش مناسب نباشد و هر موجودی ویژگی‌های خاص خودش را دارد.

چرا باید کتاب آرزوی فیل را بخوانیم؟

خواندن آرزوی فیل به‌خاطر ترکیب داستان، تصویر و تمرین‌های فکری، فرصتی برای گفت‌وگو درباره‌ی خودپذیری و تفاوت‌ها فراهم می‌کند. این کتاب با استفاده از شخصیت یک فیل کوچک که آرزو دارد گردن داشته باشد، مسئله‌ی مقایسه‌کردن خود با دیگران را به‌شکلی ملموس نشان داده است و کمک می‌کند کودک متوجه شود هر ویژگی ظاهری، هم محدودیت دارد و هم امکان. حضور حیوانات مختلف مثل زرافه، اسب و شترمرغ، امکان مقایسه‌ی ساده و دیدن مزایا و سختی‌های هر کدام را فراهم کرده است. آرزوی فیل علاوه‌بر روایت، بخش پرسش و تمرین دارد که کودک را از شنیدن منفعل به فکرکردن فعال می‌برد. سؤالات چهارگزینه‌ای و درخواست پیدا کردن شباهت بین یک داستان تصویری دیگر و این داستان، مهارت‌هایی مثل درک مطلب، استدلال و ارتباط‌دادن را تقویت می‌کند. متن پایانی درباره‌ی اندیشه‌ورزی و «آدمک فکر» نیز تصویری جذاب از فرایند فکرکردن ارائه کرده است و نشان می‌دهد که فکر هم مثل بدن نیاز به ورزش دارد. این ترکیب داستان و اندیشه‌ورزی، آرزوی فیل را به اثری تبدیل کرده است که هم برای لذت‌بردن از قصه و تصویر مناسب است و هم برای تمرین مهارت فکرکردن و گفت‌وگو درباره‌ی احساس نارضایتی از خود و ارزش ویژگی‌های فردی.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

پیشنهاد آرزوی فیل به کودکانی است که در سنین آغاز دبستان یا پیش‌دبستان هستند و درگیر مقایسه‌ی خود با دیگران می‌شوند. این کتاب به والدین و مربیانی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال داستانی برای گفت‌وگو درباره‌ی خودپذیری، تفاوت‌های بدنی و مزیت‌های هر ویژگی هستند. همچنین به مربیان اندیشه‌ورزی و معلمان علاقه‌مند به تمرین تفکر با استفاده از داستان‌های کوتاه تصویری توصیه می‌شود.