کتاب بهبود روابط مادران و دختران

کتاب بهبود روابط مادران و دختران (Don't Blame Mother) نوشته پاولا کاپلان، به این می‌پردازد که چرا در فرهنگ‌های مختلف مادران تقریباً در همه‌چیز مقصر شناخته می‌شوند و چگونه این سرزنش مادر رابطه‌ی عاطفی میان مادر و دختر را زخمی می‌کند. کتاب با ترکیب روایت‌های شخصی، تجربه‌های درمانی، گزارش سمینارها، نامه‌های خوانندگان و مرور پژوهش‌ها، از ساختارهای فکری و اسطوره‌ای و همین‌طور نقش نهادهای آموزشی و درمانی در تداوم سرزنش مادر می‌گوید و راه‌هایی عملی برای بازسازی رابطه نشان می‌دهد. مهدی قراچه داغی این کتاب را ترجمه و نشر نقش و نگار آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بهبود روابط مادران و دختران

کتاب بهبود روابط مادران و دختران نوشته‌ی پاولا کاپلان، پژوهشی جامع در روان‌شناسی و جامعه‌شناسی روابط خانوادگی است که سازوکارهای مقصرانگاری نظام‌مند مادران در فرهنگ، روان‌شناسی رایج و نهادهای اجتماعی را واکاوی می‌کند. نویسنده مبنای نظری کتاب را بر پایه‌ی بررسی بیش از ۷۰۰ منبع علمی شامل کتاب، مقاله و کنفرانس بنا نهاده و آن را با تجربیات بالینی خود به عنوان روان‌شناس و تجارب زیسته‌اش در مقام مادر و دختر پیوند زده است. 

این اثر به بررسی مفهوم زندان روانی سرزنش مادر می‌پردازد و می‌گوید که چگونه اسطوره‌های دوقطبی فرهنگی نظیر فرشته‌ی خانه در برابر عجوزه‌ی شرور، تصویری غیرواقعی و تحریف‌شده از مادر خلق می‌کنند؛ امری که به زعم نویسنده، حتی در جلسات روان‌درمانی نیز به شکل هدایت خودکار تقصیرها به سمت مادر بازتولید می‌شود.

کتاب در فصل‌هایی نظیر «عشق، خشم»، «سرزنش مادر»، «موانع میان مادران و دختران»، «اسطوره‌ی مادر کامل»، «اسطوره‌ی مادر بد» و «صلاح رابطه»، به تحلیل پدیدارشناختیِ احساسات پیچیده، جلوه‌های خشم و ترس و کارکرد کلیشه‌های جنسیتی پرداخته و سپس راهکارهای عملی تغییر این مناسبات را تبیین می‌نماید. 

پاولا کاپلان در بخش‌های تکمیلی کتابش، ضریب تأثیر متغیرهایی چون نژاد، طبقه و توان‌مندی جسمی را بر تشدید این آسیب‌ها بررسی کرده و وضعیت مادران حاشیه‌نشین (از جمله مادران سیاه‌پوست، مهاجر، کم‌درآمد و معلول) را تحلیل می‌کند. کتاب بهبود روابط مادران و دختران در بخش پایانی با ارائه‌ی ضمیمه‌های کاربردی، شیوه‌ها و مدل‌های گفت‌وگوی ساختارمندی را برای ترمیم رابطه در اختیار مخاطب قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب بهبود روابط مادران و دختران

در کتاب بهبود روابط مادران و دختران محور اصلی کتاب مفهوم سرزنش مادر است؛ عادت ریشه‌دار فردی و جمعی که هر مشکل عاطفی، رفتاری یا خانوادگی را به‌ طور خودکار به مادر نسبت می‌دهد. پاولا کاپلان نشان داده که این سرزنش فقط واکنش شخصی یک دختر عصبانی نیست، بلکه محصول شبکه‌ای از اسطوره‌ها، نهادها و گفتمان‌هاست: از افسانه‌های فرشته‌ی خانه و عجوزه‌ی شرور گرفته تا نظریه‌های روان‌شناسی، رویه‌های دادگاه‌ها، گزارش‌های رسانه‌ای و حتی شیوه‌ی آموزش روان‌درمانگرها. 

نویسنده در فصل‌های میانی کتاب، اسطوره‌های رایج درباره‌ی مادری را یکی‌یکی باز می‌کند: اسطوره‌ی مادر کامل که معیار مادر خوب را داشتن دختر کامل می‌داند؛ اسطوره‌ی چشمه‌ی لایزال مهر که مادر را منبع بی‌پایان توجه و فداکاری معرفی می‌کند؛ یا این باورها که مادر به‌ طور طبیعی می‌داند چگونه فرزندش را بزرگ کند، مادران و دختران خوب عصبانی نمی‌شوند، مادران از پدران حقیرترند، قدرت زن خطرناک است و هم مادران خانه‌دار و هم مادران شاغل بد هستند. کاپلان نشان داده که این اسطوره‌ها چگونه هم مادران را زیر فشار گناه و ناکافی‌بودن می‌برند و هم دختران را در چرخه‌ی خشم، شرم و احساس قربانی‌بودن نگه می‌دارند. 

در بخش‌های پایانی، کتاب از نقد به سمت بازسازی حرکت کرده و بر این تمرکز دارد که چگونه می‌توان از دل همین رابطه‌ی پر از سوءتفاهم، پیوندی واقع‌بینانه و محترمانه ساخت. نویسنده پیشنهاد می‌کند که دختران بیوگرافی مادرشان را بنویسند، به تلاش‌ها و محدودیت‌های او توجه کنند، بدترین و بهترین جنبه‌های او را کنار هم ببینند و سهم ساختارهای اجتماعی را در رنج‌های او بشناسند. در عین حال، مرزگذاری، شفاف‌کردن مسئولیت‌های هر طرف، تمرین گفت‌وگو، ایفای نقش و استفاده از آموزش بیانگری برای تبدیل ملامت خام به بیان روشن احساس و نیاز، از ابزارهای کلیدی معرفی شده است.

چرا باید کتاب بهبود روابط مادران و دختران را بخوانیم؟

کتاب نشان می‌دهد که چگونه اسطوره‌های فرهنگی، آموزش‌های نانوشته، نظام درمانی و حتی رسانه‌ها، تصویر مادر را شکل داده‌اند و چرا بدون شناخت این زمینه‌ها، هر گفت‌وگویی میان مادر و دختر دوباره به بن‌بست ملامت و دفاع می‌رسد. تمرین‌هایی مثل نوشتن بیوگرافی مادر، طرح پرسش‌های سازنده درباره‌ی ملامت، تمایز میان سرزنش سالم و سرزنش مخرب و ضمیمه‌هایی برای مصاحبه‌ی مادر-دختر، کتاب را از سطح بحث نظری فراتر برده است. خواننده در این کتاب با نمونه‌های واقعی از زنانی روبه‌رو می‌شود که توانسته‌اند پس از سال‌ها رنج، رابطه‌ی خود را با مادر یا دخترشان تغییر دهند؛ نه با فراموش‌کردن گذشته، بلکه با فهمیدن آن.

خواندن کتاب بهبود روابط مادران و دختران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن بهبود روابط مادران و دختران به کسانی پیشنهاد می‌شود که در رابطه‌ی خود با مادر یا دخترشان احساس خشم، گناه، فاصله یا سوءتفاهم مزمن دارند؛ به مشاوران، روان‌شناسان، مربیان و معلمانی که با خانواده‌ها کار می‌کنند؛ و به پژوهشگران حوزه‌ی زنان و خانواده که به‌ دنبال درک عمیق‌تر نقش اسطوره‌ها و ساختارهای اجتماعی در شکل‌گیری رابطه‌ی مادر-دختر هستند.