کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان)

کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان) نوشته‌ی اکرم حسین‌زاده اثری است که به پیوند میان لکنت زبان، اضطراب اجتماعی و تغییرات نورونی مغز در کودکان می‌پردازد و می‌کوشد تصویری علمی و درعین‌حال انسانی از این اختلال ارائه کند. نویسنده که سال‌ها در حوزه‌ی روان‌شناسی، تعلیم‌وتربیت و درمان لکنت زبان فعالیت کرده است، در این کتاب تجربه‌ی بالینی خود در مرکز اسکیلا و نتایج پژوهش‌هایش را در قالب یک برنامه‌ی مداخله‌ی روانی‌ـ‌تربیتی مبتنی‌بر «ریتم‌ـ‌مغز‌ـ‌بدن» سامان داده است. طرح پیشنهادی او با عنوان بسته‌ی مداخله‌ی 18.8.8 (یا 1.8.8 در متن) بر هماهنگی ریتم مغز و ریتم گفتار، استفاده از موسیقی‌درمانی، تمرین‌های ذهنی‌ـ‌شناختی و کار با بدن تکیه دارد و تلاش کرده است لکنت را نه صرفاً یک مشکل گفتاری، بلکه پدیده‌ای چندوجهی در مرز گفتار، هیجان و مغز در نظر بگیرد. ساختار کتاب از مقدمه‌ای روایی با داستان «صدای نیمه‌تمام آراد» آغاز می‌شود، سپس با پیشگفتاری تحلیلی و فصل‌های نظری و پژوهشی ادامه پیدا می‌کند و در نهایت به معرفی روش درمانی نویسنده می‌رسد. چاپ و نشر دادنامه آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان)

کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان) با مقدمه‌ای روایی آغاز می‌شود که در آن، شخصیت آراد به‌عنوان نمادی از کودکان دارای لکنت معرفی شده است؛ کودکی که میان اشتیاق برای حرف‌زدن و ترس از قضاوت دیگران گرفتار است. اکرم حسین‌زاده در ادامه‌ی همین مقدمه توضیح می‌دهد که این روایت، نقطه‌ی عزیمت او برای پرداختن به لکنت به‌عنوان پیوندی ناتمام میان ذهن، عاطفه و جهان بیرون بوده است. پس از این بخش، پیشگفتاری به قلم فردین شورج آمده که در آن، کتاب به‌عنوان تلاشی برای پیوند دادن علوم اعصاب تربیتی، روان‌شناسی گفتار و تجربه‌ی بالینی معرفی شده است. سپس نویسنده در بخش «روایت من تا اینجا» مسیر تحصیلی و حرفه‌ای خود را از الهیات و فقه و اصول تا روان‌شناسی و درمان لکنت زبان شرح داده و توضیح داده است که چگونه به طراحی مداخله‌ی ریتم‌ـ‌مغز‌ـ‌بدن رسیده است. در فصل اول، کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان) با تمرکز بر اهمیت دوران کودکی، مدرسه و چالش‌های تحصیلی و اجتماعی کودکان، زمینه‌ی بروز اضطراب اجتماعی و لکنت را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه تفاوت در گفتار می‌تواند به تمسخر، انزوا، کاهش اعتمادبه‌نفس و در نهایت اضطراب اجتماعی منجر شود. در ادامه‌ی کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان) فصل‌های مفصل نظری و پژوهشی آمده است. در فصل «پژوهشی در اختلال سیالی گفتار؛ اضطراب اجتماعی و علوم اعصاب تربیتی» نویسنده ابتدا به تعریف و طبقه‌بندی اختلال سیالی گفتار و لکنت زبان می‌پردازد، انواع ناروانی‌ها، علائم، علل احتمالی، ریسک‌فاکتورها و عوارض لکنت را بر اساس منابع تخصصی مرور کرده و آن را به اختلال اضطراب اجتماعی پیوند می‌زند. سپس اختلال اضطراب اجتماعی را با جزئیات بررسی کرده است: انواع آن (عمومی، موقعیت‌محور، خفیف تا شدید)، علائم عاطفی، رفتاری و جسمانی، عوامل زیربنایی مانند ساختار مغز، نقش آمیگدال، مدار HPA و انتقال‌دهنده‌های عصبی، و مدل‌های سبب‌شناسی مختلف مانند مدل‌های راپی و هیمبرگ، کلارک و ولز، بارلو و هافمن و راپی و اسپنس. بخش دیگری از کتاب به علوم اعصاب تربیتی اختصاص دارد؛ جایی که رشد مغز در سال‌های مدرسه، نقش قشر پیش‌پیشانی، شبکه‌های عصبی، نورون و سیناپس، و مفهوم «تدریس به‌مثابه هنر تغییر مغز» توضیح داده شده است. در فصل سوم، محور کتاب به سمت «هماهنگی ریتم مغز و گفتار (موسیقی‌درمانی)» می‌چرخد و نویسنده به این سؤال‌ها می‌پردازد که چرا موسیقی‌درمانی می‌تواند در درمان لکنت مؤثر باشد، چگونه از طریق ریتم، هماهنگی حرکتی و پردازش شنیداری عمل می‌کند و چه شواهد پژوهشی بین‌المللی در این زمینه وجود دارد. در پایان، روش مداخله‌ی 18.8.8 معرفی و اهداف، سؤالات پژوهش، تعریف متغیرها و ضرورت‌های نظری و پژوهشی آن جمع‌بندی شده است.

خلاصه کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان)

در این کتاب، اکرم حسین‌زاده ابتدا لکنت زبان را در بستر گسترده‌تری از رشد کودک، مدرسه و روابط اجتماعی قرار می‌دهد. او توضیح می‌دهد که سال‌های دبستان دوره‌ای است که کودکان برای جلب توجه و رقابت با همسالان تلاش می‌کنند و هر تفاوتی در گفتار می‌تواند به تمسخر، کناره‌گیری و اضطراب منجر شود. بر اساس تعاریف راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، اختلال سیالی گفتار به‌عنوان ناروانی پایدار در جریان و ریتم گفتار معرفی شده است که با تکرار صداها و هجاها، کشش‌ها، انسدادها، وقفه‌های شنیداری، درازگویی‌ها و تنش عضلانی در حین گفتار همراه است. نویسنده با مرور پژوهش‌ها نشان می‌دهد که لکنت پدیده‌ای چندوجهی است که هم جنبه‌ی حرکتی و زبانی دارد و هم پیامدهای عاطفی و نگرشی، و می‌تواند به کاهش اعتمادبه‌نفس، اضطراب و افت عملکرد تحصیلی و اجتماعی منجر شود. در بخش بعد، کتاب به‌صورت نظام‌مند به اضطراب اجتماعی می‌پردازد و آن را به‌عنوان ترس پایدار از موقعیت‌هایی که در آن فرد در معرض ارزیابی دیگران است تعریف می‌کند؛ از سخنرانی در کلاس و پاسخ‌دادن به سؤال معلم تا غذا خوردن در جمع. نویسنده انواع اضطراب اجتماعی (عمومی و موقعیت‌محور، خفیف تا شدید)، علائم عاطفی و رفتاری (ترس از شرمساری، اجتناب از صحبت، تحلیل منفی عملکرد پس از موقعیت اجتماعی) و علائم جسمانی (سرخ‌شدن، لرزش، تعریق، تنگی نفس) را شرح داده و نشان داده است که چگونه لکنت می‌تواند یکی از عوامل زمینه‌ساز اضطراب اجتماعی باشد. سپس مدل‌های مختلف سبب‌شناسی اضطراب اجتماعی معرفی شده است؛ از مدل شناختی‌ـ‌رفتاری راپی و هیمبرگ و مدل کلارک و ولز که بر توجه متمرکز بر خود، رفتارهای ایمنی‌بخش و تفسیرهای منفی تأکید کرده‌اند تا مدل بارلو و هافمن و مدل راپی و اسپنس که نقش سرشت، عاطفه‌ی منفی، بازداری رفتاری، تعامل والد‌ـ‌کودک و تجربه‌های منفی اجتماعی را برجسته کرده‌اند. در گام بعد، نویسنده علوم اعصاب تربیتی را وارد بحث می‌کند. او توضیح می‌دهد که رشد مغز پس از پنج سالگی ادامه دارد و در سال‌های مدرسه، قشر پیش‌پیشانی، شبکه‌های عصبی مرتبط با زبان، هیجان و مهارت‌های اجرایی به‌تدریج تخصصی‌تر می‌شوند. در این چارچوب، یادگیری به‌عنوان تغییر در سازمان کارکردی مغز و تدریس به‌عنوان «هنر تغییر مغز» توصیف شده است. مفاهیمی مانند نورون، سیناپس، نوروترانسمیترها (سروتونین، نورآدرنالین، گابا) و نقش آن‌ها در اضطراب و تنظیم هیجان تشریح شده تا زمینه‌ی نظری برای مداخله‌ی ریتم‌ـ‌مغز‌ـ‌بدن فراهم شود. بر این اساس، کتاب استدلال می‌کند که اگر لکنت و اضطراب اجتماعی با الگوهای خاصی از فعالیت مغزی و مدارهای اضطرابی پیوند دارند، می‌توان با مداخلات هدفمند آموزشی و روان‌شناختی این الگوها را تعدیل کرد. در بخش اهداف و طراحی پژوهش، نویسنده هدف کلی را «طراحی محتوای برنامه‌ی مداخله‌ی روانی‌ـ‌تربیتی ریتم‌ـ‌مغز‌ـ‌بدن و اعتبارسنجی آن و بررسی تأثیر آن بر اختلال سیالی گفتار، اضطراب اجتماعی و تغییرات نورونی در کودکان دبستانی» تعریف کرده است. اهداف اختصاصی شامل تدوین محتوای بسته، اعتبارسنجی آن از دیدگاه متخصصان و سنجش اثربخشی آن بر سه متغیر اصلی است. سؤالات پژوهش نیز حول این محور شکل گرفته که محتوای این برنامه چیست، روایی آن چگونه ارزیابی می‌شود و چه تأثیری بر لکنت، اضطراب اجتماعی و شاخص‌های نورونی دارد. نویسنده در بخش «روایت من تا اینجا» و توضیح درباره‌ی مرکز اسکیلا اشاره کرده است که این بسته طی حدود پنج سال برای حدود ۵۰۰ کودک و نوجوان دارای لکنت به‌کار رفته و در بازه‌ی ۶ تا ۱۲ ماه، همراه با گروه‌درمانی و بازی‌درمانی، به بهبود سیالی گفتار و تغییر در الگوهای مغزی مرتبط با گفتار منجر شده است. در پایان، مفاهیم کلیدی مانند اختلال سیالی گفتار، اضطراب اجتماعی و مداخله‌ی روانی‌ـ‌تربیتی به‌صورت تعاریف مفهومی و عملیاتی جمع‌بندی شده‌اند تا چارچوب نظری و پژوهشی روش 18.8.8 روشن شود.

چرا باید کتاب طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان) را بخوانیم؟

این کتاب برای کسانی که به لکنت زبان فقط به‌عنوان «گیرکردن کلمات» نگاه نمی‌کنند و به دنبال درک عمیق‌تری از پیوند میان گفتار، هیجان و مغز هستند، یک منبع تحلیلی و منظم فراهم کرده است. طرحی نو در درمان اختلال سیالی گفتار (لکنت زبان) سه لایه‌ی مهم را کنار هم قرار داده است: توصیف دقیق و به‌روز از اختلال سیالی گفتار و لکنت، بررسی جامع اضطراب اجتماعی و مدل‌های سبب‌شناسی آن، و معرفی علوم اعصاب تربیتی به‌عنوان بستری برای طراحی مداخله. ویژگی شاخص این اثر تمرکز بر یک برنامه‌ی مشخص مداخله‌ی روانی‌ـ‌تربیتی مبتنی‌بر ریتم‌ـ‌مغز‌ـ‌بدن است که نویسنده آن را نه در حد یک ایده، بلکه در قالب اهداف، سؤالات، تعاریف متغیرها و ضرورت‌های نظری و پژوهشی صورت‌بندی کرده است. خواننده در این کتاب می‌بیند که چگونه مفاهیمی مانند نورون، سیناپس، مدار HPA، رشد قشر پیش‌پیشانی و مهارت‌های اجرایی می‌توانند به زبان تربیتی و آموزشی ترجمه شوند و در طراحی تمرین‌ها و برنامه‌های مداخله برای کودکان دارای لکنت به‌کار بروند. بخش‌های مربوط به اضطراب اجتماعی نیز کمک می‌کند لکنت در خلأ دیده نشود، بلکه در شبکه‌ای از عوامل شناختی، هیجانی، خانوادگی و اجتماعی فهم شود. برای درمانگران گفتار، روان‌شناسان، مشاوران مدرسه و دانشجویان این حوزه‌ها، این کتاب نمونه‌ای از تلفیق نظریه، پژوهش و تجربه‌ی بالینی در یک موضوع مشخص است. برای والدین و مربیان، متن کتاب امکان آشنایی با زبان تخصصی لکنت و اضطراب اجتماعی و درعین‌حال درک پیامدهای عاطفی و تحصیلی آن را فراهم کرده است. همچنین بخش‌های روایی آغاز کتاب و روایت شخصی نویسنده، بعد انسانی موضوع را پررنگ می‌کند و نشان می‌دهد پشت هر «اختلال سیالی گفتار» کودکی با رؤیاها، ترس‌ها و تلاش برای یافتن صدا‌ی خویش قرار دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به گفتاردرمانگران، روان‌شناسان کودک و نوجوان، مشاوران مدرسه و دانشجویان رشته‌های روان‌شناسی، علوم تربیتی و گفتاردرمانی پیشنهاد می‌شود که به دنبال درک عمیق‌تر لکنت زبان در پیوند با اضطراب اجتماعی و علوم اعصاب تربیتی هستند. همچنین به والدین و مربیان کودکانی پیشنهاد می‌شود که با لکنت زبان و اضطراب در موقعیت‌های اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و می‌خواهند با زبان علمی اما روشن با این موضوع آشنا شوند و تصویر دقیق‌تری از مسیرهای مداخله و توان‌بخشی به‌دست آورند.