کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول)
معرفی کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول)
کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول) نوشتهی میترا بیغمی کوشیده است دیوان خواجه حسین ثنایی مشهدی، شاعر برجستهی قرن دهم، را بر پایهی نسخههای خطی معتبر بازخوانی و عرضه کند. در این اثر، متن اشعار، مقدمهای مفصل دربارهی زندگی و شعر ثنایی، معرفی منابع تذکرهای و نیز شرح نسخههای خطی بهکاررفته گرد آمده است. نشر گیوا آن را منتشر کرده است و این جلد نخست، قصیدهها و بخشی از غزلها و رباعیات را در بر میگیرد. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول)
کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول) با تمرکز بر دیوان خواجه حسین ثنایی مشهدی، تصویری دقیق از جایگاه این شاعر در سنت قصیدهسرایی و سبک هندی ارائه کرده است. میترا بیغمی در مقدمهی مفصل کتاب، ابتدا زندگینامهی ثنایی را بر اساس بیش از بیست تذکره و منبع تاریخی بازسازی کرده و اختلاف روایتها دربارهی زادگاه، سال وفات، نام پدر، سفر به هند و ممدوحان او را کنار هم گذاشته است. در این بخش، نامهایی چون مآثر رحیمی، هفت اقلیم، میخانه، عرفات العاشقین، خرابات، آتشکده، صحف ابراهیم و تاریخ ادبیات ایران بهدقت بررسی شدهاند. کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول) سپس به اهمیت احیای نسخههای خطی و نقش شعر در شناخت فرهنگ و تاریخ ایران پرداخته است و نشان داده که دیوان ثنایی با وجود ستایش تذکرهنویسان، تا امروز بهصورت نسخهی خطی در کتابخانهها مانده بود. نویسنده سه نسخهی اصلی را با رمزهای «الف»، «ب» و «ج» معرفی کرده است: نسخهی پاریس (فیلم در کتابخانهی مرکزی دانشگاه تهران)، نسخهی بادلیان آکسفورد و نسخهی کتابخانهی مجلس، همراه با توضیحاتی دربارهی خط، تعداد سطور، شیوهی نقطهگذاری و ویژگیهای کتابتی هر یک. در ادامهی کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول)، فصل «مقدمه و کلیات» به نقد منابع، تحلیل «من» شخصی، اجتماعی و انسانی در شعر ثنایی، بررسی عاطفه، تخیل، موسیقی شعر و آرایههای بدیعی اختصاص یافته است. مباحثی مانند اغراق، تشبیه، استعاره، تمثیل، حسن تعلیل، جناس، تلمیح و ایهام با استناد به ابیات دیوان توضیح داده شدهاند. در پایان این جلد، متن مصحَّح قصاید با ضبطهای مختلف نسخهها و نظم دقیق ابیات آمده است تا زمینهی پژوهشهای بعدی در سبک هندی، مدیحهسرایی شیعی و تاریخ ادبیات قرن دهم فراهم شود.
خلاصه کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول)
موضوع اصلی کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول) احیا و تصحیح علمی دیوان شاعری است که در تثبیت و گسترش سبک هندی نقشی جدی داشته اما دیوانش تا امروز بهصورت خطی باقی مانده بود. نویسنده ابتدا نشان داده است که شعر و ادبیات، آینهی فرهنگ و باورهای یک ملت است و بدون تصحیح نسخههای خطی، بخش مهمی از میراث ادبی ایران در دسترس پژوهشگران قرار نمیگیرد. سپس با معرفی سه نسخهی خطی و نقد تذکرهها، متن دیوان را بر پایهی مقابلهی نسخهها سامان داده است. در این جلد، قصیدهها و بخشی از دیگر قالبها عرضه شده و در مقدمه، ویژگیهای شعری ثنایی مانند قدرت تخیل، تصویرسازی، مضمونپردازی، ترکیبسازی، مهارت در قصیدهسرایی، مدایح ائمه و ممدوحان صفوی و هندی، و نیز بهرهگیری گسترده از آرایههایی چون اغراق، حسن تعلیل، جناس و ردیفهای تصویری بررسی شده است. کتاب در عین تصحیح متن، تصویری تحلیلی از جایگاه ثنایی در میان شاعران قرن دهم و پیوند او با دربار صفوی و اکبرشاه هندی ارائه کرده است.
چرا باید کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول) را بخوانیم؟
این اثر امکان دسترسی به دیوان ثنایی مشهدی را بر پایهی سه نسخهی خطی فراهم کرده و همزمان مقدمهای تحلیلی دربارهی زندگی، سفر به هند، ممدوحان و ویژگیهای سبکی او عرضه کرده است. خواننده با مطالعهی این کتاب، هم به متن مصحَّح قصاید و غزلها دست مییابد و هم با سازوکار تصحیح انتقادی و جایگاه ثنایی در سبک هندی آشنا میشود.
خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
مطالعهی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی، بهویژه علاقهمندان سبک هندی، قصیدهسرایی شیعی و تاریخ ادبیات قرن دهم پیشنهاد میشود. همچنین به کسانی پیشنهاد میشود که در حوزهی نسخهشناسی، تصحیح متون و تذکرهپژوهی کار میکنند.
بخشی از کتاب تصحیح انتقادی دیوان ثنایی مشهدی (جلد اول)
«کتاب دو جلدی حاضر، تصحیح و تعلیق دیوان اشعار خواجه حسین ثنایی است. از شاعران بزرگ قرن دهم که در سال ۹۹۵ در هندوستان وفات یافت و بعدها استخوانهایش به مشهد منتقل شد. او از شاعران توانای شیعه در دربار صفوی بود که مانند بسیاری از معاصران خود به هندوستان سفر کرد و به دربار جلال الدین اکبر راه یافت و مورد توجه و عنایت او و برخی از بزرگان دیگر قرار گرفت. دیوان او که بیش از سه هزار بیت است مجموعهای است از قصیده، غزل، رباعی، قطعه و برخی ابیات پراکنده. ثنایی افزون بر دیوان- به نوشته های تذکره ها- دو مثنوی نیز دارد: ساقی نامه و سدّ سکندر. بررسی شعر ثنایی نشان میدهد که او در همۀ انواع شعر به ویژه قصیدهسرایی مهارت قابل توجهی دارد، از تخیلی سرشار برخوردار است و بر شیوه های بیانی و بدیعی تسلط دارد و به ویژه در تصویرسازی و مضمون سازی بسیار نکتهسنج و باریکبین است. ترکیبهای زیبا و بسیار شعر او نیز نشانی از تسلط او بر زبان و شگردهای زبانی است و مجموعۀ اینها نشان میدهد که باید او را از کسانی شمرد که در تثبیت و گسترش سبک هندی نقش برجستهای داشته است. غزلهای او بیشتر بر محور عشق و عاطفه میچرخد و قصیدههایش بیشتر بر محور مدح، هم مدح بزرگان روزگار خویش و هم مدح پیشوایان شیعه، گاه با انتخاب ردیفهایی مانند آتش، گل، آینه، نرگس، گوهر، چشم و ... بهانهای مییابد برای مضمونپردازی و نکتهسنجی. در برخی از سردهها از بزرگان شعر فارسی مانند خاقانی و ... نیز استقبال کرده است. در این مطالعه دیوان این شاعر بزرگ بر اساس سه نسخه خطی تصحیح شده است.»