کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات

کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات نوشته‌ی تیفن سامویو و با ترجمه‌ی علی عباسی و میترا مرادی، اثری پژوهشی در حوزه‌ی نقد ادبی و نظریه‌های متنی است که نشر دانشگاه شهید بهشتی آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی مفهوم بینامتنیت و نقش آن در شکل‌گیری و تداوم حافظه‌ی ادبیات می‌پردازد و تلاش می‌کند با رویکردی تحلیلی، مسیر تحول این نظریه را از آغاز تا کاربردهای معاصر آن ترسیم کند. نویسنده با مروری بر دیدگاه‌های متفکرانی چون باختین، کریستوا، بارت، ژنت و دیگران، به تبیین جایگاه بینامتنیت در نقد ادبی و هنر می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه هر متن، بازتابی از متون پیشین و بخشی از شبکه‌ای پیچیده از ارجاعات و تعاملات است. این اثر با ارائه‌ی گونه‌شناسی شیوه‌های بینامتنی، تحلیل عملیات ادغام و چسبانه، و بررسی کارکردهای نقل قول، نقیضه، بدل‌سازی و سرقت ادبی، ابعاد مختلف بینامتنیت را واکاوی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات

کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات با تمرکز بر نظریه‌ی بینامتنیت، به یکی از مهم‌ترین مباحث نقد ادبی معاصر می‌پردازد. تیفن سامویو در این کتاب، بینامتنیت را نه صرفاً به‌عنوان یک ابزار تحلیلی، بلکه به‌مثابه حافظه‌ای جمعی برای ادبیات معرفی کرده است. ساختار کتاب از مرور تاریخی نظریه‌ی بینامتنیت آغاز می‌شود و با دسته‌بندی استنباط‌های گسترده و محدود، به بررسی دیدگاه‌های نظریه‌پردازان مختلف می‌پردازد. سامویو با تحلیل آثار و آرای باختین، کریستوا، بارت، ژنت و دیگران، نشان داده است که چگونه هر متن در پیوندی دائمی با متون دیگر قرار دارد و این پیوندها، شکل‌دهنده‌ی معنا و هویت ادبیات هستند. در ادامه، کتاب به گونه‌شناسی شیوه‌های بینامتنی، عملیات ادغام و چسبانه، و تمایز میان روابط هم‌حضوری و اشتقاقی می‌پردازد. همچنین، مفاهیمی مانند نقل قول، ارجاع، نقیضه، بدل‌سازی و سرقت ادبی به‌عنوان ابزارهای بینامتنی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. سامویو در بخش‌های پایانی، به نقش حافظه‌ی ادبیات و تأثیر آن بر بازآفرینی و تداوم متون پرداخته است. این کتاب با ارائه‌ی چکیده‌های تحلیلی در پایان هر فصل، راهکارهایی برای مطالعه‌ی آثار ادبی از منظر بینامتنیت پیشنهاد داده است.

خلاصه کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات

کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چگونه هر متن ادبی، بخشی از شبکه‌ای گسترده از متون دیگر است و چه سازوکارهایی این ارتباط را شکل می‌دهند. سامویو ابتدا تاریخچه‌ی شکل‌گیری نظریه‌ی بینامتنیت را مرور کرده و آن را به دو دسته‌ی استنباط‌های گسترده (مانند دیدگاه‌های باختین و کریستوا) و استنباط‌های محدود (مانند آرای ژنت) تقسیم کرده است. در استنباط‌های گسترده، بینامتنیت به‌عنوان تعامل دائمی متون و گفتمان‌ها مطرح می‌شود؛ جایی که هر متن، بازتابی از صداها و روایت‌های پیشین است و مرز مشخصی میان متن و غیرمتن وجود ندارد. در مقابل، استنباط‌های محدود، بینامتنیت را به روابط صوری و قابل شناسایی مانند نقل قول، ارجاع و سرقت ادبی تقلیل می‌دهند و تلاش می‌کنند گونه‌شناسی دقیقی از این روابط ارائه دهند. در ادامه، کتاب به بررسی عملیات ادغام (مانند نقل قول، ارجاع، سرقت ادبی) و عملیات چسبانه (مانند سرلوحه و تکه‌گذاری) می‌پردازد و تفاوت میان روابط هم‌حضوری و اشتقاقی را شرح می‌دهد. سامویو نشان داده است که در نقل قول و ارجاع، رابطه‌ی هم‌حضوری حاکم است، درحالی‌که در نقیضه و بدل‌سازی، رابطه از نوع اشتقاقی است. کتاب همچنین به نقش حافظه‌ی ادبیات در بازآفرینی متون و تأثیرپذیری آن‌ها از یکدیگر اشاره کرده و رفتارهای مختلف بینامتنی مانند تحسین، براندازی، تفنن و انکار را معرفی کرده است. در بخش‌های پایانی، سامویو با ارائه‌ی چکیده‌های تحلیلی، ابزارهایی برای مطالعه‌ی آثار ادبی از منظر بینامتنیت پیشنهاد داده و بر اهمیت درک شبکه‌ای متون در فهم ادبیات تأکید کرده است.

چرا باید کتاب بینامتنیت حافظه ادبیات را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و جامع، امکان آشنایی با یکی از مفاهیم کلیدی نقد ادبی معاصر را فراهم می‌کند. بینامتنیت حافظه ادبیات نه‌تنها به تبیین نظریه‌ی بینامتنیت و سیر تحول آن می‌پردازد، بلکه با ارائه‌ی مثال‌ها و گونه‌شناسی‌های دقیق، ابزارهایی برای تحلیل متون ادبی در اختیار پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار می‌دهد. مطالعه‌ی این کتاب به درک بهتر روابط پنهان و آشکار میان متون، شناخت سازوکارهای تولید معنا در ادبیات و آشنایی با دیدگاه‌های متنوع نظریه‌پردازان این حوزه کمک می‌کند. همچنین، کتاب با پرداختن به نقش حافظه‌ی ادبیات و شبکه‌ی ارجاعات، افق تازه‌ای برای خوانش انتقادی آثار ادبی می‌گشاید و امکان بررسی متون از زاویه‌ای متفاوت را فراهم می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، علاقه‌مندان به نقد ادبی، نظریه‌پردازان متون، و کسانی که به دنبال درک عمیق‌تری از روابط میان متون و سازوکارهای تولید معنا در ادبیات هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین، برای افرادی که در حوزه‌های هنر، مطالعات فرهنگی و فلسفه‌ی زبان فعالیت دارند، این کتاب می‌تواند منبعی ارزشمند باشد.