کتاب علوم شناختی دین

کتاب علوم شناختی دین نوشته‌ی یوفه شیودت و آرمین و. گیرتز با گردآوری و ترجمه‌ی علی اکبر ضیایی، اثری میان‌رشته‌ای است که به بررسی ریشه‌ها، کارکردها و سازوکارهای ذهنی و زیستی دین می‌پردازد. این کتاب با رویکردی علمی و تحلیلی، تلاش کرده است تا دین را نه صرفاً به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی یا تاریخی، بلکه به‌مثابه محصول تعامل پیچیده ذهن، بدن، فرهنگ و محیط اجتماعی بررسی کند. نویسندگان با بهره‌گیری از یافته‌های روان‌شناسی شناختی، انسان‌شناسی، زیست‌شناسی تکاملی و علوم اعصاب، به پرسش‌هایی بنیادین درباره منشأ، تداوم و کارکردهای دین در جوامع انسانی پاسخ داده‌اند. ساختار کتاب شامل معرفی نظریه‌ها و مفاهیم کلیدی، نقد دیدگاه‌های رایج، ارائه نمونه‌های مطالعاتی و بررسی چالش‌های روش‌شناختی این حوزه است. نشر بین‌المللی امین آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علوم شناختی دین

کتاب علوم شناختی دین با همکاری یوفه شیودت و آرمین و. گیرتز، به‌عنوان اثری جامع در حوزه مطالعات دین، به بررسی دین از منظر علوم شناختی می‌پردازد. این کتاب با تکیه‌بر پژوهش‌های تجربی و نظری، دین را نه صرفاً پدیده‌ای رازآلود یا صرفاً اجتماعی، بلکه نتیجه تعامل میان سازوکارهای ذهنی انسان و زمینه‌های فرهنگی و زیستی معرفی کرده است. ساختار کتاب از مقدمه‌ای درباره تاریخچه و چشم‌اندازهای علوم شناختی دین آغاز می‌شود و سپس به معرفی نظریه‌های اصلی، مفاهیم کلیدی مانند دستگاه شناسایی عامل بیش‌فعال، مفاهیم کمینه غیرمعمول، نشانه‌گذاری پرهزینه و نظریه وراثت دوگانه می‌پردازد. بخش‌هایی از کتاب به مطالعات میدانی و آزمایشگاهی درباره آیین‌ها و رفتارهای دینی اختصاص یافته و در ادامه، نقدها و چالش‌های روش‌شناختی این حوزه بررسی شده است. نویسندگان با رویکردی میان‌رشته‌ای، تلاش کرده‌اند تا دین را به‌عنوان ساختاری شناختی-فرهنگی تحلیل کنند که هم ریشه در ذهن و زیست‌شناسی انسان دارد و هم توسط فرهنگ و نهادهای اجتماعی شکل می‌گیرد. این کتاب برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به مطالعات دین و علوم شناختی، تصویری روشن از وضعیت کنونی و آینده این حوزه ترسیم کرده است.

خلاصه کتاب علوم شناختی دین

کتاب علوم شناختی دین با تمرکز بر فرایندهای ذهنی و زیستی که زیربنای باورها و رفتارهای دینی را شکل می‌دهند، به معرفی و تحلیل نظریه‌ها و مفاهیم کلیدی این حوزه پرداخته است. نویسندگان ابتدا توضیح داده‌اند که علوم شناختی دین چگونه با بهره‌گیری از روان‌شناسی تکاملی، انسان‌شناسی، فلسفه ذهن و علوم اعصاب، به دنبال تبیین الگوهای تکرارشونده دین در فرهنگ‌های مختلف هستند. مفاهیمی مانند دستگاه شناسایی عامل بیش‌فعال (تمایل ذهن انسان به نسبت دادن عاملیت به پدیده‌های مبهم)، مفاهیم کمینه غیرمعمول (ترکیب ویژگی‌های آشنا و غیرمنتظره در باورهای دینی)، و نشانه‌گذاری پرهزینه (آیین‌های دشوار به‌عنوان نشانه‌ای از تعهد و وفاداری گروهی) از جمله محورهای اصلی کتاب‌اند. در ادامه، نظریه وراثت دوگانه معرفی شده است که تعامل میان انتقال ژنتیکی و فرهنگی را در شکل‌گیری و تداوم دین توضیح می‌دهد. نویسندگان با ارائه نمونه‌های مطالعاتی، مانند پژوهش‌های میدانی درباره آیین‌های پرهزینه در جوامع مختلف، نشان داده‌اند که چگونه این آیین‌ها به تقویت همکاری، همبستگی اجتماعی و اعتماد میان اعضای گروه کمک می‌کنند. همچنین، کتاب به نقد دیدگاه‌های صرفاً زیستی یا صرفاً فرهنگی درباره دین پرداخته و بر ضرورت رویکردی تلفیقی تأکید کرده است. در بخش‌های پایانی، چالش‌های روش‌شناختی، محدودیت‌های پژوهش‌های تجربی و افق‌های آینده علوم شناختی دین بررسی شده است. این کتاب در مجموع، دین را پدیده‌ای چندلایه و پویا معرفی کرده که هم از ذهن و زیست‌شناسی انسان سرچشمه می‌گیرد و هم در بستر فرهنگ و جامعه شکل می‌گیرد و تداوم می‌یابد.

چرا باید کتاب علوم شناختی دین را بخوانیم؟

کتاب علوم شناختی دین با رویکردی میان‌رشته‌ای، امکان آشنایی با نظریه‌ها و پژوهش‌های نوین درباره منشأ و کارکردهای دین را فراهم کرده است. این کتاب با معرفی مفاهیم کلیدی مانند دستگاه شناسایی عامل بیش‌فعال، نشانه‌گذاری پرهزینه و نظریه وراثت دوگانه، به مخاطب کمک می‌کند تا دین را نه صرفاً به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی یا الهیاتی، بلکه به‌عنوان محصول تعامل ذهن، زیست‌شناسی و فرهنگ درک کند. ارائه نمونه‌های مطالعاتی از آیین‌ها و رفتارهای دینی در جوامع مختلف، نگاه تازه‌ای به نقش دین در تقویت همکاری و همبستگی اجتماعی ارائه داده است. همچنین، نقد دیدگاه‌های رایج و بررسی چالش‌های روش‌شناختی، این اثر را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به مطالعات دین و علوم شناختی تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان حوزه مطالعات دین، روان‌شناسی، انسان‌شناسی، علوم اعصاب و فلسفه ذهن پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان به فهم علمی و تجربی دین، کسانی که به دنبال درک ریشه‌های ذهنی و زیستی باورهای دینی هستند و افرادی که دغدغه ارتباط علم و دین را دارند، توصیه می‌شود.