کتاب النبوات و المنامات

کتاب النبوات و المنامات از سیدمحمدحسین طباطبایی با ترجمه امیرحسین سلیمانی و سعید حسن زاده، یکی از رسائل معرفتی اوست که این کتاب را نشر فیض فرزان منتشر کرده است. این اثر از نسبت میان نفس، علم، رؤیا، وحی، نبوت، الهام و مراتب ادراک سخن می‌گوید و می‌کوشد نشان دهد انسان چگونه در مسیر کمال، از توجه‌های درونی و صورت‌های ذهنی تا تجربه‌های والاتری چون رؤیای صادقه و دریافت‌های غیبی حرکت می‌کند. متن کتاب هم رساله‌ی اصلی را دربر دارد و هم مقدمه‌هایی که جایگاه آن را در منظومه‌ی فکری نویسنده روشن می‌کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب النبوات و المنامات

کتاب النبوات و المنامات نوشته سیدمحمدحسین طباطبایی رساله‌ای فشرده و درعین‌حال پرنکته است که احوال عارض بر انسان را از منظر تکامل او به‌وسیله‌ی علم بررسی می‌کند. محور اصلی اثر، نفس انسانی و مراتب ادراک اوست؛ از ادراک‌های حسی و خیالی تا ساحت‌هایی که به رؤیا، الهام، نبوت و آثار شگفت نفس مربوط می‌شود. نویسنده بحث را در قالب ۱۶ فصل سامان می‌دهد و نشان می‌دهد که موضوع کتاب فقط خواب و پیامبری نیست، بلکه زنجیره‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته را دربر می‌گیرد: غرض این فن، اصولی برگرفته از اعتباریات، نسبت علم و اراده، اثر تکرار افعال در نفس، سعادت و شقاوت، رؤیا و تعبیر آن، تأثیر نفس در عالم، و نیز نبوت، رسالت، امامت، وحی، الهام، کرامت، سحر و کهانت.
کتاب النبوات و المنامات در کنار متن اصلی، با مقدمه‌های مفصل مترجمان و محمدتقی فیاض‌بخش، جایگاه خود را در مجموعه‌ی رسائل معرفتی علامه روشن‌تر می‌کند. از خلال این مقدمه‌ها می‌توان دید که این رساله با مباحثی مانند اعتباریات، معرفت‌النفس، مراتب نفس و نسبت علم و عمل پیوندی نزدیک دارد. کتاب، نفس را حقیقتی ذومراتب می‌بیند که در هر مرتبه با همان ساحت متحد می‌شود و از همین راه، کیفیت ادراک، لذت و رنج، حضور قلب، رؤیاهای صادق و حتی تفاوت انسان‌ها در سعادت و شقاوت توضیح داده می‌شود. فضای اثر بیشتر تأملی و استدلالی است و در بسیاری از بخش‌ها با عباراتی موجز و گاه رمزگونه پیش می‌رود. همین ویژگی باعث می‌شود این کتاب بیشتر از آنکه صرفاً گزارشی از چند مفهوم باشد، نقشه‌ای فشرده از یک دستگاه فکری به نظر برسد؛ دستگاهی که در آن شناخت نفس، راهی برای فهم ولایت، توحید و جایگاه انسان در سیر کمال است.

خلاصه کتاب النبوات و المنامات

کتاب النبوات و المنامات با این پرسش آغاز می‌شود که انسان از آن جهت که با علم و ادراک کامل می‌شود، چه احوالی را از سر می‌گذراند. نویسنده سپس توضیح می‌دهد که افعال ارادی انسان به قوت و ضعف علم او وابسته‌اند و هر عمل، اثری در نفس بر جا می‌گذارد. از دل این بحث، موضوعاتی مانند ملکات نفسانی، نسبت خیر و شر با سعادت و شقاوت، تزاحم خواسته‌ها، پیوند قوا و مراتب گوناگون ادراک مطرح می‌شود.
در ادامه، کتاب به رؤیا و تعبیر آن، تأثیر نفس در عالم، و تفاوت میان الهام، رؤیای صادقه، نبوت، رسالت و امامت می‌رسد. بخش پایانی نیز به مسائلی مانند کرامت، امور خارق عادت، سحر و کهانت می‌پردازد. خط اصلی اثر این است که فهم این پدیده‌ها بدون شناخت مراتب نفس و کیفیت توجه آن ممکن نیست.

چرا باید کتاب النبوات و المنامات را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب النبوات و المنامات را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری فشرده از پیوند نفس، علم، اراده و عمل در اندیشه‌ی سیدمحمدحسین طباطبایی ارائه می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند جایگاه رؤیا، الهام، وحی و نبوت را در امتداد مراتب ادراک بهتر بفهمد.
• این اثر نشان می‌دهد که تکرار افعال و نوع توجه انسان چگونه در شکل‌گیری ملکات نفسانی اثر می‌گذارد.
• کتاب برای فهم نسبت سعادت و شقاوت با کیفیت ادراک و جهت‌گیری نفس، نکات دقیقی در اختیار می‌گذارد.
• وجود ۱۶ فصل مشخص، مسیر بحث را از مبانی تا موضوعاتی مانند تعبیر رؤیا، کرامت و سحر قابل‌پیگیری می‌کند.
• مقدمه‌های همراه اثر، جایگاه این رساله را در میان دیگر رسائل معرفتی نویسنده روشن‌تر می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب النبوات و المنامات به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آثار سیدمحمدحسین طباطبایی که می‌خواهند با یکی از رسائل کمتر شناخته‌شده‌ی او آشنا شوند.
• خوانندگانی که به مباحث نفس، مراتب ادراک، رؤیا و الهام علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که می‌خواهند نسبت میان اعتباریات، علم، اراده و کنش انسانی را دقیق‌تر بررسی کنند.
• مخاطبانی که در پی فهم پیوند معرفت‌النفس با مباحثی مانند ولایت، نبوت و سلوک هستند.
• دانشجویان و اهل مطالعه در حوزه‌های فلسفه اسلامی، عرفان و الهیات که با متن‌های فشرده و اصطلاحی راحت‌تر ارتباط می‌گیرند.

بخشی از کتاب النبوات و المنامات

«[۱] بنده [خداوند]، محمدحسین فرزند محمد طباطبایی -که خداوند او را در رضای خودش یاری دهد- چنین می‌گوید: این [رساله] خلاصه‌ای است از حالاتی که بر انسان عارض می‌شود؛ از آن جهت که فطرتاً به وسیله علم در حال کامل‌شدن است. بر اساس آنچه از پیشینیان درباره حالات عارض بر انسان به ما رسیده است، [مشخص می‌شود که آنها] به بحث منامات، نبوات و حالاتی که بر نبیّ عارض می‌گردد، اکتفا نموده‌اند. ما نیز روش آنان را ادامه دادیم؛ علاوه‌بر اینکه به مقتضای فرصت و توان، مطالب دیگری به آن افزوده‌ایم و تنها خداوند سبحان، یاور است. این رساله، مقاله‌ای در ۱۶ فصل می‌باشد [که ترتیب و عناوین آنها بدین صورت است:]
[۲] فصل اول درباره غرض این فنّ است.
[۳] فصل دوم درباره بعضی اصول اخذشده از [نظریه] اعتباریات و غیر آن است.
[۴] فصل سوم درباره این است که آثاری که از انسان با اراده صادر می‌شود، از جهت شدت و ضعف تفاوت دارد و این تفاوت به قوّت و ضعف علم باز می‌گردد؛ بلکه هر تشکیک در هر فعل، خالی از تشکیک در علم نیست؛ و تشکیک در علم [نیز] از جهت تشکیک در توجه نفس به علوم است.
[۵] فصل چهارم درباره این است که هر فعل محسوسی که رخ می‌دهد، تأثیری در نفس دارد و تکرارشدن فعل موجب رسوخ [در نفس] و سختیِ از بین رفتنِ [تأثیر آن فعل از نفس] می‌شود.»