کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) نوشته مهدی امیری و گردآوری محمدتقی فیاض‌بخش، اثری است که نخستین گام‌های سلوک اخلاقی را از مسیر یقظه و توبه دنبال می‌کند. این کتاب با تکیه‌بر آیات، روایات، سخنان عالمان، شعر، حکایت و دعا، می‌کوشد بیداری از غفلت و بازگشت به سوی خدا را به‌صورت روزانه و اربعینی صورت‌بندی کند. این کتاب را نشر فیض فرزان منتشر کرده است و محتوایش بیش از آنکه صرفاً توضیح مفاهیم باشد، بر مراقبه‌ی پیوسته و محاسبه‌ی نفس استوار است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) نوشته مهدی امیری، جلد آغازین مجموعه‌ای است که سیر تربیتی خود را از بیداری دل و بازگشت از غفلت آغاز می‌کند. محور اصلی این دفتر، دو منزل یقظه و توبه است؛ یعنی همان نقطه‌ای که انسان ابتدا متوجه وضعیت درونی خود می‌شود و سپس امکان بازگشت و جبران را جدی می‌گیرد. متن، دنیا را مقصد نهایی نمی‌بیند و بارها یادآور می‌شود که زندگی دنیوی گذرگاهی برای رسیدن به مراتب بالاتر است. از همین‌جا، مراقبه به‌عنوان اصل بنیادین مطرح می‌شود؛ مراقبه‌ای که فقط به لحظه‌های عبادت محدود نیست و باید در سراسر زندگی امتداد پیدا کند.
کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) در قالب یک برنامه‌ی اربعینی تنظیم شده است. در توضیح ساختار مجموعه آمده که هر مرحله باید آن‌قدر ادامه پیدا کند تا اثرش در جان انسان بنشیند و به عادت گذرا تبدیل نشود. این دفتر از ۲ بخش اصلی یقظه و توبه شکل گرفته و برای هر روز، ۶ گونه محتوا در نظر گرفته شده است: آیات قرآن، روایات، کلام بزرگان، شعر، داستان و دعا. در فصل یقظه، مباحثی مانند معنای بیداری، مقدمات آن، نقش تفکر و ذکر، پیامدهای غفلت، زمینه‌های غفلت و نمونه‌هایی از بیداری ناگهانی در زندگی افراد مطرح شده است. در گزارش محتوای اربعین اول نیز تقسیم‌بندی دقیق‌تری دیده می‌شود؛ از بیداری و عوامل آن گرفته تا غفلت، عاقبت غفلت و سپس پذیرش توبه.
کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) فقط به بیان مفهوم‌ها بسنده نمی‌کند و فضای آن بر انس روزانه با متن بنا شده است. نویسنده و گردآورنده توضیح داده‌اند که این مجموعه نباید یک‌باره خوانده و کنار گذاشته شود، بلکه هر روز باید بخشی از آن مرور شود تا توجه قلبی ضعیف نشود. به‌همین‌دلیل، کتاب حال‌وهوایی تأملی دارد و از نقل حکایت‌هایی مانند فضیل عیاض، زهیربن‌قین، جهانگیرخان و دیگر نمونه‌ها برای نشان‌دادن امکان بیداری استفاده می‌کند. در مجموع، این کتاب تصویری از سلوک اخلاقی ارائه می‌دهد که از توجه به دل، محاسبه‌ی نفس، حفظ حریم الهی و مداومت در ذکر آغاز می‌شود.

خلاصه کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول)

کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) بر این ایده استوار است که آغاز هر حرکت اخلاقی، بیدارشدن از غفلت است. متن ابتدا جایگاه دنیا، عبادت، ذکر و مراقبه را در جهان‌بینی توحیدی توضیح می‌دهد و سپس نشان می‌دهد که چرا یقظه نخستین منزل سلوک به‌شمار می‌آید. در ادامه، از تفکر، ذکر، توجه به نعمت‌ها، پندگرفتن از آیات و دوری از عوامل غفلت به‌عنوان زمینه‌های بیداری یاد می‌شود. بخش‌های روزانه‌ی کتاب با کنار هم قراردادن آیه، روایت، سخن بزرگان، شعر، حکایت و دعا، فضایی می‌سازند که در آن بیداری دل و آمادگی برای توبه به‌تدریج تقویت شود.

چرا باید کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) را بخوانیم؟

دلایل خواندن مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم یقظه و توبه را در پیوند با مراقبه‌ی روزانه توضیح می‌دهد، نه فقط در حد تعریف‌های کلی.
• ساختار اربعینی آن به فهم تدریجی و ماندگارتر مطالب کمک می‌کند و بر مداومت تأکید دارد.
• ترکیب آیه، روایت، کلام بزرگان، شعر، حکایت و دعا باعث می‌شود موضوع از چند زاویه دنبال شود.
• بخش‌های مربوط به غفلت، زمینه‌های آن و پیامدهایش، نگاه دقیق‌تری به موانع بیداری دل می‌دهد.
• حکایت‌های کتاب نشان می‌دهند که بیداری اخلاقی می‌تواند از یک تذکر، یک آیه یا یک مواجهه‌ی کوتاه آغاز شود.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند محاسبه‌ی نفس و توجه قلبی را در برنامه‌ای منظم دنبال کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی یقظه، توبه و مراقبه شناخت منظم‌تری به دست آورند.
• مخاطبانی که در پی متنی روزانه برای محاسبه‌ی نفس و یادآوری معنوی هستند.
• علاقه‌مندان به آثاری که آیات، روایات، حکایت‌ها و دعاها را در کنار هم گرد آورده‌اند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی غفلت، عوامل آن و راه‌های بیداری دل بیشتر بدانند.
• کسانی که با برنامه‌های اربعینی و سیر تدریجی در مباحث اخلاقی ارتباط بیشتری می‌گیرند.

بخشی از کتاب مراقبات اخلاق توحیدی (کتاب اول)

«در تمام کتب اخلاقی و مکاتب سلوکی، یقظه اولین منزل از منازل سلوک ذکر شده است. امام‌خمینی(ره) در این مورد می‌فرماید: بدان که اوّل منزل از منازل انسانیّت، منزل یقظه و بیداری است؛ چنان‌که مشایخ اهل سلوک در منازل سالکان بیان فرموده‌اند.
یَقَظه به معنای بیداری و آگاهی است و این اصطلاح از قرآن و سنت گرفته شده است‌. نکتۀ مهم آنکه انسان تا از غفلت بیدار نشود، حیات حقیقی‌اش آغاز و سیرش شروع نمی‌شود و ارادۀ حرکت نخواهد‌ داشت. امام امت(ره) در ادامه بیان قبل می‌فرماید: انسان تا تنبّه پیدا نکند که مسافر است، برای او سیر لازم است، دارای مقصد است، باید به طرف آن مقصد ناچار حرکت کند و حصول مقصد ممکن است، عزم برای او حاصل نشود و دارای اراده نگردد.
رسیدن به حالت بیداری نیازمند مقدمات خاصی است: از لوازم اصلی این تنبه و بیداری، عمیق‌نگری و تفکر می‌باشد؛ امام‌صادق(ع) می‌فرمایند: تفكّر ساعتی از شصت‌سال عبادت برتر است. مراد از تفکر در این روایت، تفکر پیرامون آیات آفاقی و انفسی است که معرفت توحیدی و یا تنبه و بیداری در سلوک الهی را به ارمغان می‌آورد.»