کتاب از ساختارگرایی تا قصه

کتاب از ساختارگرایی تا قصه نوشته هومن ناظمیان توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. این کتاب به بررسی داستان‌های کهن عربی با محوریت قصه‌هایی که از زبان حیوانات روایت می‌شوند، می‌پردازد و آن‌ها را با رویکرد ساختارگرایی تحلیل می‌کند. نویسنده تلاش کرده است با بهره‌گیری از الگوی ساختارگرای ولادیمیر پراپ، ساختار و عناصر این قصه‌ها را شناسایی کند و میزان کارآمدی این الگو را در تحلیل ادبیات داستانی عربی بسنجد. کتاب ضمن معرفی پیشینه و ویژگی‌های قصه‌های حیوانات در ادبیات عرب، به بررسی تحولات تاریخی، فرهنگی و ادبی این نوع روایت‌ها از دوران جاهلیت تا پایان عصر عباسی پرداخته و جایگاه آن‌ها را در میان انواع ادبیات داستانی روشن کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از ساختارگرایی تا قصه اثر هومن ناظمیان

کتاب از ساختارگرایی تا قصه با تمرکز بر داستان‌های کهن عربی که از زبان حیوانات روایت می‌شوند، به تحلیل ساختاری این قصه‌ها براساس الگوی ولادیمیر پراپ پرداخته است. هومن ناظمیان ابتدا جایگاه ادبیات داستانی عربی را در مقایسه با سنت‌های غربی و فارسی بررسی کرده و سپس به‌سراغ قصه‌های حیوانات رفته است؛ قصه‌هایی که هم در فرهنگ عامه و هم در آثار مکتوبی چون کلیله و دمنه، هزارویک‌شب و رسائل اخوان الصفا حضور دارند.

هومن ناظمیان با گردآوری ۱۱۰ نمونه از قصه‌های یادشده، آن‌ها را از منظر ساختارگرایی بررسی و تلاش کرده است نشان دهد الگوی ولادیمیر پراپ که برای قصه‌های پریان روسی تدوین شده بود، تا چه حد در تحلیل قصه‌های حیوانات عربی کاربرد دارد. کتاب از ساختارگرایی تا قصه ابتدا به تاریخچه و ویژگی‌های قصه و فابْل (Fable) در ادبیات عرب می‌پردازد، سپس رویکردهای نقد ادبی قرن بیستم را معرفی می‌کند و در ادامه تحلیل ساختاری قصه‌های حیوانات را ارائه می‌دهد.

در بخش‌هایی از کتاب از ساختارگرایی تا قصه به نمادشناسی حیوانات و نقش آن‌ها در انتقال مفاهیم اخلاقی و اجتماعی توجه شده است. این اثر تلاشی است برای پیونددادن نقد ساختارگرایانه با مطالعه‌ی تطبیقی ادبیات داستانی عربی و بررسی یکی از کهن‌ترین انواع روایت در این سنت ادبی. عنوان فرعی این کتاب عبارت است از: داستان ادبیات کهن عربی از زبان حیوانات با رویکرد ساختارگرایی.

خلاصه کتاب از ساختارگرایی تا قصه

نویسنده ابتدا به معرفی جایگاه ادبیات داستانی عربی و تفاوت آن با سنت‌های غربی و فارسی می‌پردازد و سپس ویژگی‌های قصه و فابْل (Fable) را از نظر تاریخی و ادبی بررسی می‌کند. در ادامه با گردآوری نمونه‌هایی از قصه‌های حیوانات از منابعی چون کلیله و دمنه، هزارویک‌شب، امثال و حکم و رسائل اخوان الصفا تلاش شده است ساختار این قصه‌ها با الگوی ولادیمیر پراپ تطبیق داده شود. این الگو براساس عملکرد قهرمانان و توالی رخدادها در قصه‌ها عمل می‌کند.

نویسنده با ارائه‌ی جدول‌ها و تحلیل‌های تطبیقی، میزان انطباق قصه‌های حیوانات عربی با این الگو را می‌سنجد. کتاب حاضر علاوه‌بر تحلیل ساختاری به بررسی نمادهای حیوانات و نقش آن‌ها در انتقال مفاهیم اخلاقی و اجتماعی نیز می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این قصه‌ها علاوه‌بر سرگرمی، حامل پیام‌های تربیتی و فرهنگی هستند. در بخش‌هایی از کتاب نیز به محدودیت‌های الگوی ولادیمیر پراپ و ضرورت توجه به جنبه‌های فرهنگی، تاریخی و نشانه‌شناختی قصه‌ها اشاره شده است.

چرا باید کتاب از ساختارگرایی تا قصه را بخوانیم؟

کتاب از ساختارگرایی تا قصه با رویکردی تحلیلی و تطبیقی امکان شناخت عمیق‌تر ساختار قصه‌های حیوانات در ادبیات عربی را فراهم می‌کند. این اثر با بهره‌گیری از الگوی ولادیمیر پراپ به خواننده نشان می‌دهد که چگونه می‌توان عناصر و روابط درونی قصه‌ها را شناسایی کرد و به درک تازه‌ای از روایت‌های کهن رسید. کتاب همچنین به بررسی نمادها و کارکردهای اخلاقی و اجتماعی قصه‌های حیوانات می‌پردازد و نقش آن‌ها را در انتقال فرهنگ و ارزش‌های انسانی برجسته می‌سازد.

خواندن کتاب از ساختارگرایی تا قصه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان ادبیات عرب، علاقه‌مندان به نقد ساختارگرایانه، روایت‌شناسی و ادبیات تطبیقی و کسانی که به بررسی قصه‌های حیوانات و نقش آن‌ها در فرهنگ و اخلاق علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره هومن ناظمیان

هومن ناظمیان که در سال ۱۳۵۷ در مشهد متولد شده، عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی، نویسنده، پژوهشگر و استاد زبان و ادبیات عربی به شمار می‌آید. او در حوزه‌ی ساختارگرایی و تحلیل ادبیات داستانی تخصص داشته و در همین زمینه آثاری همچون کتاب «ادبیات داستانی قدیم عربی» (انتشارات سمت) را منتشر کرده است. این نویسنده همچنین مقالات متعددی در زمینه‌ی نقد داستان‌های عامیانه و رویکردهای ساختارگرا نگاشته و ارائه داده است.

هومن ناظمیان کارشناسی مترجمی عربی را از دانشگاه اصفهان دریافت کرده و در آزمون‌های علمی نیز موفق به کسب رتبه‌ی هفتم کشوری در زبان و ادبیات عربی شده است. در میان آثار شاخص او می‌توان به کتاب از ساختارگرایی تا قصه (داستان ادبیات کهن عربی از زبان حیوانات با رویکرد ساختارگرایی) اشاره کرد که در سال ۱۳۹۳ منتشر شده است. حوزه‌ی اصلی پژوهش‌های هومن ناظمیان بر ریخت‌شناسی (Morphology) در قصه‌ها، روایت‌شناسی و تحلیل سبک‌شناختی متون متمرکز بوده و او در این زمینه‌ها پژوهش‌های گسترده‌ای انجام داده است.

بخشی از کتاب از ساختارگرایی تا قصه

«شایان ذکر است که لقمان حکیم در ادبیات اسلامی از سه جهت معروف است و می‌توان سه شخصیت را با این نام شناخت: اول لقمان به‌عنوان یکی از قهرمانان قرون پیش از اسلام به نام لقمان‌بن عادیا از معمرین معروف عرب. این لقمان است که به موهبت طول عمر برگزیده شده است. در افسانه‌های قدیم عرب آمده که خداوند عمر او را برابر هفت کرکس قرار داد. شاید لقمان‌بن عادیا در آن دوران به خرد و دانش مشهور بوده است. دوم لقمانی که صاحب موعظه و حکمت است که پس از نزول قرآن کریم در میان مسلمانان رواج یافت و مورخان و مفسران مسلمان حکایت‌های بسیاری از او نقل کرده‌اند. سوم لقمان مثل نگار است؛ ظاهراً پس از انتشار قرآن کریم در شرق به‌خصوص در سرزمین‌های شام و عراق در قرون اولیه اسلامی یک رشته حکایات اخلاقی به ظهور رسید که به لقمان حکیم نسبت داده شده است تا آنکه در قرن چهارم هجری، مجموعه امثال منسوب به لقمان به‌صورت کتابی مستقل درآمد.»