کتاب شه‌ نامه

کتاب شه‌نامه سروده‌ی عبدالقادر تونی با تصحیح و تحقیق شراره تاجمیر ریاحی اثری است که توسط نشر ماهواره منتشر شده است. این کتاب منظومه‌ای تاریخی از سده‌ی یازدهم هجری است که به روایت جنگ‌ها و وقایع مهم دوران صفوی، به‌ویژه فتح قندهار، می‌پردازد. عبدالقادر تونی، شاعر کمترشناخته‌شده‌ی این دوره، با بهره‌گیری از زبان حماسی و ساختار مثنوی، رخدادهای سیاسی و نظامی عصر شاه صفی و شاه‌عباس دوم را در قالب شعری روایت کرده است. تصحیح و تحقیق این اثر توسط شراره تاجمیر ریاحی، پژوهشگر و دکترای زبان و ادبیات فارسی، انجام شده و در مقدمه و تعلیقات، اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی نسخه‌شناسی، ویژگی‌های زبانی و جایگاه تاریخی این منظومه ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شه‌ نامه

کتاب شه‌نامه اثری از عبدالقادر تونی است که با تصحیح و تحقیق شراره تاجمیر ریاحی منتشر شده است. این کتاب در دسته‌ی منظومه‌های تاریخی قرار می‌گیرد و به روایت رخدادهای مهم سیاسی و نظامی عصر صفوی، به‌ویژه جنگ‌های ایران با عثمانی و هند، می‌پردازد. ساختار کتاب بر پایه‌ی مثنوی و بحر متقارب است و وقایع تاریخی را با زبانی حماسی و توصیفی بازگو می‌کند. شه‌نامه نه‌تنها به فتح قندهار، بلکه به جنگ بغداد، نبرد مریوان و بازپس‌گیری ایروان نیز می‌پردازد و تصویری از فضای سیاسی، نظامی و اجتماعی آن دوران ارائه می‌دهد. در بخش‌های مقدماتی، پژوهشگر به موضوع فتح‌نامه‌نویسی در تاریخ ایران، جایگاه قندهار و اهمیت آن در سیاست صفویان، و نیز نسخه‌شناسی و ویژگی‌های زبانی و ادبی این منظومه پرداخته است. این کتاب همچنین به بررسی هویت شاعر و اختلافات موجود در منابع درباره‌ی نام و زندگی او اشاره کرده و با تحلیل نسخه‌های مختلف، تلاش کرده است متنی دقیق و مستند ارائه دهد. شه‌نامه از معدود منابع منظوم درباره‌ی برخی وقایع مغفول‌مانده‌ی عصر صفوی است و اطلاعاتی فراتر از متون تاریخی هم‌عصر خود ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب شه‌ نامه

شه‌نامه عبدالقادر تونی منظومه‌ای است که سه رخداد مهم تاریخی عصر صفوی را روایت می‌کند: جنگ بغداد و شکست ایرانیان در مریوان، نبرد با رومیان و بازپس‌گیری ایروان در زمان شاه صفی، و جنگ قندهار در دوره‌ی شاه‌عباس دوم. روایت نخست با سخنان سردار رومی آغاز می‌شود که سپاهیانش را به حمله به بغداد تشویق می‌کند و از دشواری‌های عقب‌نشینی و محاصره سخن می‌گوید. رومیان پس از سه روز اردو زدن در نزدیکی قلعه، با ارسال نامه‌ای به حاکم بغداد، تلاش می‌کنند شرایط را به نفع خود تغییر دهند. حاکم بغداد با تدبیری هوشمندانه، قلعه را شکست‌ناپذیر جلوه می‌دهد و فرستاده‌ی رومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در ادامه، نبردی پنج‌روزه میان ایرانیان و رومیان کنار دجله رخ می‌دهد و قزلباشان با عبور از رود، وارد نبرد می‌شوند. در بخش دوم، منظومه به جنگ با رومیان و بازپس‌گیری ایروان می‌پردازد. شاه صفی با تدابیر نظامی و شجاعت سپاهیانش، پس از ماه‌ها محاصره و نبرد، موفق به تصرف قلعه‌ی ایروان می‌شود. روایت سوم به جنگ قندهار در زمان شاه‌عباس دوم اختصاص دارد. شاه عباس دوم پس از سفر به شهرهای مختلف، به قندهار می‌رسد و با تسخیر قلعه‌ها و شکست هندیان، کنترل منطقه را به دست می‌گیرد. در این بخش، به اختلافات داخلی دربار هند و سقوط داراشکوه نیز اشاره شده است. بخش پایانی کتاب شامل مدح دیوان‌بیگی و ابیاتی پراکنده در قالب‌های مختلف است. شه‌نامه با زبان حماسی و توصیف‌های دقیق، نه‌تنها رخدادهای نظامی، بلکه فضای اجتماعی و سیاسی عصر صفوی را نیز بازتاب می‌دهد.

چرا باید کتاب شه‌ نامه را بخوانیم؟

شه‌نامه اثری است که با زبانی حماسی و ساختاری منظوم، بخشی از تاریخ مغفول‌مانده‌ی عصر صفوی را روایت می‌کند. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ ایران، ادبیات حماسی و پژوهش‌های نسخه‌شناسی، منبعی ارزشمند به‌شمار می‌آید. روایت‌های دقیق از جنگ‌ها و تدابیر نظامی، اطلاعاتی فراتر از متون تاریخی هم‌عصر خود ارائه می‌دهد و نگاه شاعر به وقایع، جنبه‌های انسانی و اجتماعی رخدادها را نیز برجسته می‌کند. تصحیح و تحقیق دقیق شراره تاجمیر ریاحی، امکان مطالعه‌ی متنی مستند و قابل اعتماد را فراهم کرده است. شه‌نامه همچنین نمونه‌ای از ادبیات منظوم تاریخی است که می‌تواند برای پژوهشگران ادبیات فارسی و تاریخ‌نگاری جذاب باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران تاریخ صفوی، علاقه‌مندان به ادبیات حماسی فارسی، دانشجویان رشته‌های تاریخ و ادبیات، و کسانی که به مطالعه‌ی متون منظوم تاریخی و نسخه‌شناسی علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.