کتاب امویان

کتاب امویان (نخستین دودمان حکومتگر در اسلام) نوشته جرالد هاوتینگ و ترجمه عیسی عبدی، تصویری فشرده و تحلیلی از شکل‌گیری، گسترش و سقوط نخستین سلسله‌ی حکومتگر در تاریخ اسلام ارائه می‌دهد. نویسنده فقط به شرح رویدادها بسنده نکرده و در کنار فتوحات، جنگ‌های داخلی، مسئله‌ی خلافت و جایگاه مخالفان اموی، به موضوع‌هایی مثل اسلامی‌شدن، عربی‌سازی و چگونگی شکل‌گیری روایت‌های تاریخی هم پرداخته است. این کتاب از سوی انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امویان

کتاب امویان نوشته جرالد هاوتینگ، دوره‌ای را بررسی می‌کند که از خلافت معاویه آغاز می‌شود و با برآمدن عباسیان پایان می‌یابد؛ دوره‌ای که فقط یک سلسله‌ی سیاسی نیست، بلکه بخشی تعیین‌کننده از تاریخ اسلام را دربر می‌گیرد. نویسنده از همان آغاز نشان می‌دهد که بحث او صرفاً درباره‌ی نام خلفا و ترتیب جنگ‌ها نیست. او می‌کوشد توضیح دهد چرا این دوره برای فهم دگرگونی‌های دینی، سیاسی و اجتماعی اهمیت دارد و چگونه بسیاری از مفاهیمی که بعدتر در جهان اسلام تثبیت شدند، در همین بستر شکل گرفتند. در این مسیر، مسئله‌ی خلافت، نسبت دین و قدرت، جایگاه امویان در حافظه‌ی تاریخی مسلمانان و نقش عراق و شام در تحولات آن زمان، محور اصلی بحث قرار می‌گیرد.
این کتاب علاوه بر روایت رخدادها، به چند گره مهم هم پرداخته است: فرایند اسلامی‌شدن سرزمین‌های فتح‌شده، عربی‌سازی دستگاه اداری و فرهنگی، شکل‌گیری جریان‌هایی مانند تشیع و خوارج و نیز تصویری که منابع اسلامی از امویان ساخته‌اند. بخشی از ارزش این کتاب در همین است که نویسنده فقط گزارش‌های مشهور را تکرار نمی‌کند، بلکه درباره‌ی خودِ منابع هم پرسش مطرح می‌کند؛ مثلاً نشان می‌دهد که چرا بسیاری از روایت‌های موجود در فضایی ضد اموی شکل گرفته‌اند و چگونه همین مسئله بر برداشت امروز ما اثر گذاشته است. در فصل‌های آغازین، از اهمیت تاریخی امویان، فتنه‌ی نخست، به خلافت رسیدن معاویه و زمینه‌های سیاسی و قبیله‌ای آن سخن می‌رود و سپس بحث به سازمان حکومت، امیران، قبایل و سازوکار اداره‌ی قلمرو گسترده‌ی اموی می‌رسد. به این ترتیب، این کتاب هم برای شناخت خط سیر وقایع سودمند است و هم برای فهم این نکته که تاریخ امویان فقط تاریخ یک دودمان نیست، بلکه تاریخ کشمکش بر سر مشروعیت، هویت و شکل حکومت در جهان اسلام است.

خلاصه کتاب امویان

کتاب امویان روند برآمدن نخستین دودمان خلافت در اسلام را از دل بحران‌های پس از قتل عثمان و جنگ‌های داخلی دنبال می‌کند و نشان می‌دهد چگونه معاویه توانست از دل آن آشوب‌ها به قدرت برسد. نویسنده سپس مسیر حکومت امویان را در پیوند با فتوحات، اداره‌ی ایالت‌ها، مناسبات قبیله‌ای، جایگاه موالی، گسترش اسلام و رواج زبان عربی بررسی می‌کند. بخش مهمی از کتاب به این پرسش اختصاص دارد که چرا امویان در بسیاری از روایت‌های تاریخی چهره‌ای منفی یافته‌اند و این تصویر تا چه اندازه محصول شیوه‌ی انتقال اخبار و تدوین منابع است. در نتیجه، این کتاب هم تاریخ سیاسی امویان را روایت می‌کند و هم نگاهی انتقادی به روایت‌های مربوط به آنان دارد.

چرا باید کتاب امویان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب امویان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان خلافت اموی، جنگ‌های داخلی و شکل‌گیری نظم سیاسی تازه در جهان اسلام را روشن می‌کند.
• نویسنده فقط به شرح رویدادها اکتفا نکرده و مسئله‌ی اسلامی‌شدن و عربی‌سازی را هم در متن تحولات تاریخی بررسی کرده است.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند جایگاه جریان‌هایی مانند تشیع و خوارج را در بستر دوره‌ی اموی بهتر بفهمد.
• این اثر نشان می‌دهد که منابع تاریخی چگونه ساخته شده‌اند و چرا تصویر امویان در روایت‌های بعدی تا این اندازه محل مناقشه است.
• کتاب برای شناخت سازوکار حکومت، نقش قبایل، امیران و اداره‌ی سرزمین‌های فتح‌شده اطلاعات مشخصی به دست می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب امویان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ اسلام که می‌خواهند دوره‌ی خلافت اموی را فراتر از روایت‌های مشهور بشناسند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره‌ی مسئله‌ی خلافت، مشروعیت سیاسی و شکل‌گیری فرقه‌های آغازین اسلام مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نسبت فتوحات، عربی‌سازی و گسترش اسلام شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• کسانی که به بررسی انتقادی منابع تاریخی و تفاوت میان روایت و واقعیت تاریخی علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند از خلال یک دوره‌ی پرتنش، سازوکار قدرت و کشمکش‌های درون جامعه‌ی اسلامی را بهتر درک کنند.

بخشی از کتاب امویان

«برای پاسخگویی به نخستین بخش از سؤال، می‌باید دو مفهوم اسلامی‌شدن و عربی‌سازی به بحث و بررسی درآید. این دو مفهوم گرچه از نظر تاریخی دو فرایند اساساً متفاوتند، اما باهم در پیوندند.
اصطلاح اسلامی‌شدن هم به گسترش قلمرو حاکمیت اسلامی، هم به گرویدن پیروان ادیان دیگر به اسلام گفته می‌شود اما در دوره‌ی امویان، این فرایند در مسیر خود با پیچیدگی‌هایی همراه بود؛ اسلام از سپیده‌دم وحی شروع و از رهگذر زمان که امروز با آن دم‌ساز شده‌ایم، به ما رسیده است، بی‌آنکه دوران صدر اسلام برای ما یکسره روشن باشد. چنین نباید پنداشت که اسلام کنونی به همان صورتی است که موقع فتح عرب‌ها در خاورمیانه نفوذ یافت؛ به‌گونه‌ای که غیرعرب‌ها آن را پذیرفته و برخی هم نپذیرفتند. زوایای تاریک و غالباً مجادله‌آمیز بسیار در بین است، اما بر ما آشکار است که اسلام در شکلی که می‌شناسیم، در سطح گسترده از رهگذر کنش و میان‌کنش عرب‌ها و اقوامی به وجود آمده که در طی دو سده‌ی آغازین زیر سیطره‌ی عرب‌ها درآمدند.»